ساياسي شولۋشى جەنە ەكونوميست راحىمبەك ەبدٸراحمانوۆ ەلٸمٸزدٸڭ بيۋدجەت-سالىق جەنە تاريفتٸك ساياسات بويىنشا جٷرگٸزٸلٸپ جاتقان ۇلتتىق رەفورمالار تيٸمدٸلٸگٸن باعالاپ كٶردٸ. سونداي-اق ول مەملەكەت باسشىسى ايتقان قازاقستانداعى 162 ەڭ باي ادامعا قاتىستى ٶز ويىن كەڭٸنەن تارقاتتى, دەپ جازادى Dalanews.kz.
"بيۋدجەت-سالىق جەنە تاريفتٸك ساياسات بويىنشا جٷرگٸزٸلگەن ۇلتتىق رەفورمالار تيٸمدٸلٸگٸن باعالاۋ ٷشٸن شەنەۋنٸكتەرٸمٸز ٶزٸ ويلاپ تاباتىن KPI-گە جٷگٸنۋگە بولادى. بٸراق, بۇل رەتتە مىسالى, حالىقتىڭ ورتاشا تابىسى نەمەسە ەڭ تٶمەنگٸ زەينەتاقى سىندى بازالىق كٶرسەتكٸشتەرگە دە سٷيەنۋگە بولادى. سونىمەن قاتار سىبايلاس جەمقورلىقتى قابىلداۋ يندەكسٸ دە ماڭىزدى كريتەريي بولا الادى. ٶيتكەنٸ سىبايلاس جەمقورلىق بٸزدەگٸ رەسۋرستاردىڭ ەدەۋٸر بٶلٸگٸن "جالماپ جاتقانى" بەلگٸلٸ. مٸنە, وسى كٶرسەتكٸشتەر بويىنشا بٸز ٶركەنيەتتٸ ەلدەردٸڭ ەڭ سوڭىندا كەلەمٸز. مىسالى, بٸز قازاقستاندا ەڭ تٶمەنگٸ تابىس بٸر وتباسى مٷشەسٸ ٷشٸن شامامەن 60 مىڭ تەڭگە ەرٸ بۇل ٷي شارۋاشىلىقتارىنداعىلاردىڭ شامامەن 60%-ىن قامتيدى دەپ جٷرمٸز. الايدا, بۇل دٷنيەجٷزٸلٸك بانكتٸڭ ستاندارتتارى بويىنشا كەدەيلٸك شەگٸنەن دە تٶمەن", - دەيدٸ راحىمبەك ەبدٸراحمانوۆ Forbes.kz-عا بەرگەن سۇقباتىندا.
ونىڭ ايتۋىنشا, ەگەر دٷنيەجٷزٸلٸك بانك ەزٸرلەگەن KPI-گە قارايتىن بولساق, ول سىبايلاس جەمقورلىقتى تەجەۋ تيٸمدٸلٸگٸ, مەملەكەتتٸك باعدارلامالاردى ٸسكە اسىرۋدىڭ تابىستىلىعى, قۇقىقتى قولدانۋ پراكتيكاسىنىڭ تيٸمدٸلٸگٸ, مەملەكەتتٸڭ ەسەپ بەرۋ دەرەجەسٸ سيياقتى اسپەكتٸلەردٸ قامتيتىن مەملەكەتتٸك باسقارۋ ساپاسىنىڭ يندەكستەرٸنەن تۇرادى.
"كەشٸرٸڭٸزدەر, بٸز ناق وسى يندەكستەر بويىنشا بەرٸنەن ارتتا قالىپ, ەڭ كەدەي افريكا ەلدەرٸنٸڭ دەڭگەيٸندە تۇرمىز. مىسالى, قۇقىقتى قولدانۋ پراكتيكاسى نەمەسە ەكونوميكالىق باعدارلامالاردى ورىنداۋ تيٸمدٸلٸگٸ سيياقتى يندەكستەر بويىنشا بٸز دامۋ دەڭگەيٸ تٶمەن ەلدەردٸڭ جاعدايىمەن سالىستىرۋعا بولاتىن نەتيجەلەرگە يەمٸز. رەفورمالاردىڭ سەتتٸ جٷرٸپ جاتقانىن تٷسٸنۋ ٷشٸن باعدارعا الىنۋى تيٸس ٶلشەمدەر حالىقتىڭ تابىسى, سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ناقتى كٷرەس, سونداي-اق بايلىق بٶلٸنٸسٸندەگٸ تەڭسٸزدٸكتٸ جويۋ بولىپ تابىلادى. الايدا, ەزٸرگە, توقاەۆتىڭ 2022 جىلى مىسالعا العان KPMG ەسەبٸنە سەيكەس, رەسپۋبليكامىزدا 162 ادام عانا ەل بايلىعىنىڭ تەڭ جارتىسىنا يەلٸك ەتەدٸ", - دەدٸ مامان اشىنا.
مەملەكەت, بيزنەس جەنە ازاماتتاردىڭ مٷددەلەرٸن قالاي تەڭەستٸرۋگە بولادى, بۇل - باسقا مەسەلە.
"بٸز ەرقاشان تەپە-تەڭدٸكتٸ ٸزدەيمٸز. مىسالى, مەملەكەتتٸك كاپيتاليزم رەفورماسىن الالىق. بۇل ۇلتتىق كومپانييالار مەن حولدينگتەر سانىن ايتارلىقتاي قىسقارتۋ, بەيٸندٸ ەمەس اكتيۆتەردٸ اشىق اۋكتسيوندار ارقىلى ساتۋدى قاراستىرۋى تيٸس. ياعني, ۇلتتىق بايلىق ٶز قالاۋى بويىنشا باسقارۋعا جاتاتىن شەنەۋنٸكتەرگە ەمەس, تٷپكٸلٸكتٸ تابىسكەر – حالىققا تيەسٸلٸ بولۋى ٷشٸن. ەسٸرەسە, بۇل تابيعي رەسۋرستاردى ٶندٸرۋ سالاسىندا جۇمىس ٸستەيتٸن مەملەكەتتٸك كومپانييالار, سونداي-اق تابيعي رەنتا الۋشى كومپانييالار ٷشٸن ٶتە ماڭىزدى. سوندىقتان, مەنٸڭ ويىمشا, بۇل تەپە-تەڭدٸككە, ەڭ الدىمەن, مەملەكەتتٸك كاپيتاليزمدٸ قىسقارتۋ, شەنەۋنٸكتەر اپپاراتىنداعىلاردى ازايتۋ جەنە مەملەكەتتٸك كومپانييالار مەن مەكەمەلەردەن گٶرٸ رەسۋرستاردى شاعىن جەنە ورتا بيزنەستٸڭ, سونداي-اق ٷي شارۋاشىلىقتارىنداعىلاردىڭ پايداسىنا قاراي قايتا بٶلۋ ارقىلى قول جەتكٸزۋگە بولادى", - دەيدٸ ول.
قازٸرگٸ ۋاقىتتا ەرتٷرلٸ باعالاۋلار بويىنشا, مەملەكەتتٸك جەنە كۆازيمەملەكەتتٸك سەكتورلاردىڭ شوعىرلاندىرىلعان بيۋدجەتٸ شامامەن 85 ملرد دوللاردى قۇرايدى.
"ٶتكەن جىلى بۇل سوما, مەنٸڭ ويىمشا, ودان دا جوعارى بولدى, ال ساتىپ الۋلاردىڭ جالپى بيۋدجەتٸ – 15 ترلن تەڭگە. مٸنە, بۇل - ەردايىم اشىق تٷردە بٶلٸنە بەرمەيتٸن ٷلكەن اقشا. كەيبٸر مەلٸمەتتەر بويىنشا, مەملەكەتتٸك بيۋدجەتتٸڭ ەربٸر التىنشى تەڭگەسٸ سىبايلاس جەمقورلىق ترانزاكتسييالارىمەن بايلانىستى بولۋى مٷمكٸن. ەرينە, بۇل تەكسەرٸلمەگەن دەرەكتەر, ناقتى ستاتيستيكاسى دا جوق. بٸراق ساراپشىلاردىڭ پٸكٸرٸنشە, مەملەكەتتٸك قاراجاتقا قاتىستى سىبايلاس جەمقورلىق اپاتتى دەڭگەيگە جەتكەن. بۇل مەملەكەتتٸك رەسۋرستاردىڭ ەدەۋٸر بٶلٸگٸ ازاماتتاردىڭ ەل-اۋقاتىنا ەمەس, جاسىرىن شىعىندارعا جۇمسالاتىنىن بٸلدٸرەدٸ. ەگەر, شىن مەنٸندە, رەفورمالارمەن اينالىساتىن بولساق, مەملەكەتتٸك اپپاراتتاعىلار سانىن قىسقارتىپ, اشىقتىقتى ارتتىرىپ, سونداي-اق ۇلتتىق كومپانييالاردى رەفورمالاپ, ارتىلعان رەسۋرستاردى قاراپايىم قازاقستاندىقتاردىڭ پايداسىنا قاراي قايتا بٶلۋگە بولادى", - دەيدٸ ەكونوميست.
