قازاقستانداعى سالىق رەفورماسى بيۋدجەت كٸرٸسٸن ۇلعايتا باستاعانىمەن, مەملەكەتتٸڭ ۇلتتىق قور ترانسفەرتتەرٸ مەن قارىزعا تەۋەلدٸلٸگٸن ەزٸرگە ايتارلىقتاي تٶمەندەتە العان جوق. مۇنداي قورىتىندىنى ۇلتتىق بانكتٸڭ تامىز ايىنداعى اقشا-كرەديت ساياساتى جٶنٸندەگٸ بايانداماسىنداعى دەرەكتەردەن كٶرۋگە بولادى, دەپ حابارلايدى DALA INSIDE.
2026 جىلدىڭ بٸرٸنشٸ جارتىسىندا سالىق تٷسٸمدەرٸ ناقتى مەندە 5,7%-عا ٶسكەن. ٶسٸمگە نەگٸزٸنەن قوسىلعان قۇن سالىعى مەن پايدالى قازبالاردى ٶندٸرۋ سالىعى ىقپال ەتكەن. بٸراق ەكونوميكانىڭ كٶلەمٸمەن سالىستىرعاندا ٶزگەرٸس اسا ٷلكەن ەمەس. سەبەبٸ سالىق تٷسٸمدەرٸنٸڭ جٸٶ-دەگٸ ٷلەسٸ بٸر جىل ٸشٸندە نەبەرٸ 17,5%-دان 17,7%-عا كٶتەرٸلگەن. ياعني مەملەكەت كٶبٸرەك سالىق جيناي باستاعانىمەن, بيۋدجەتتٸڭ ٶزٸنٸڭ تۇراقتى كٸرٸس بازاسى ساپالىق تۇرعىدان كٷرت كەڭەيدٸ دەۋگە ەلٸ ەرتە.
جەتٸ ايدىڭ قورىتىندىسى دا وسى كارتينانى كٶرسەتەدٸ. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت كٸرٸسٸ 12,36 ترلن تەڭگەنٸ قۇراسا, ونىڭ 9,34 ترلن تەڭگەسٸ سالىقتان تٷسكەن. ققس بيۋدجەتكە 4,26 ترلن تەڭگە ەكەلگەنٸمەن, جوسپار نەبەرٸ 90,3%-عا ورىندالعان. كورپوراتيۆتٸك تابىس سالىعىنان 2,73 ترلن تەڭگە جينالىپ, جوسپاردىڭ 96,8%-ى ورىندالدى.
سونىمەن بٸرگە بيۋدجەتتٸ ۇستاپ تۇرعان نەگٸزگٸ تٸرەكتەردٸڭ بٸرٸ ەلٸ دە ۇلتتىق قور بولىپ وتىر. قاڭتار-شٸلدە ارالىعىندا بيۋدجەتكە 2,80 ترلن تەڭگە ترانسفەرت تٷسكەن. ونىڭ 2,32 ترلن تەڭگەسٸ ۇلتتىق قوردان بەرٸلگەن كەپٸلدەندٸرٸلگەن ترانسفەرت. 2026 جىلعا مۇنداي ترانسفەرتتٸڭ جالپى كٶلەمٸ 2,77 ترلن تەڭگە بولىپ بەكٸتٸلگەن. دەمەك جەتٸ ايدىڭ ٶزٸندە جىلدىق ليميتتٸڭ باسىم بٶلٸگٸ پايدالانىلىپ قويعان. زاڭ بويىنشا بيىل ۇلتتىق قوردان نىسانالى ترانسفەرت قاراستىرىلماعان.
ۇلتتىق بانك بيۋدجەتتەگٸ كونسوليداتسييا ەزٸرگە كٸرٸستٸ كٷرت ٶسٸرۋ ارقىلى ەمەس, شىعىستاردى شەكتەۋ ارقىلى جٷرٸپ جاتقانىن اتاپ ٶتەدٸ. بٸرٸنشٸ جارتىجىلدىقتا مەملەكەتتٸك شىعىستار نومينالدى تٷردە 11,7%-عا ۇلعايعانىمەن, ولاردىڭ جٸٶ-دەگٸ ٷلەسٸ 24,7%-دان 23,5%-عا تٶمەندەدٸ. مۇنايلى ەمەس دەفيتسيت 7,1%-عا دەيٸن قىسقاردى. بٸراق جالپى بيۋدجەت تاپشىلىعى, كەرٸسٸنشە, جٸٶ-نٸڭ 3,2%-ىنا دەيٸن ٶسكەن.
وعان قوسا, بيۋدجەتكە قارىزدىڭ ٶزٸ بارعان سايىن قىمباتقا تٷسٸپ كەلەدٸ. جەتٸ ايدا مەملەكەتتٸك بورىشتى ٶتەۋگە 2,43 ترلن تەڭگە جۇمسالعان. ال بٷكٸل جىلعا جوسپارلانعان سوما 3,47 ترلن تەڭگە بولىپ وتىرب ياعني قارىز بويىنشا پايىزدار مەن تٶلەمدەردٸڭ ٶسۋٸ بٸلٸم, دەنساۋلىق ساقتاۋ, ينفراقۇرىلىم سەكٸلدٸ باسقا باعىتتارعا جۇمسالاتىن بيۋدجەت رەسۋرسىن بٸرتٸندەپ تارىلتادى.
بۇدان بٶلەك, كٸرٸس پەن شىعىس اراسىنداعى الشاقتىق تا كەڭەيٸپ وتىر. قاڭتار-شٸلدەدە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت شىعىستارى 14,75 ترلن تەڭگەگە جەتسە, كٸرٸستەر 12,36 ترلن تەڭگە بولدى. بيۋدجەت تاپشىلىعى بٸرٸنشٸ جارتىجىلدىقتاعى 2,13 ترلن تەڭگەدەن جەتٸ اي قورىتىندىسىندا 2,8 ترلن تەڭگەگە دەيٸن ٶستٸ. ونى قارجىلاندىرۋ ٷشٸن جىل باسىنان بەرٸ 4,68 ترلن تەڭگە كٶلەمٸندە قارىز تارتىلعان.
وسىلايشا سالىق رەفورماسىنىڭ العاشقى نەتيجەسٸ پارادوكسالدى بولىپ شىقتى. يە, سالىق كٶبٸرەك جينالىپ جاتىر. بٸراق ول بيۋدجەتتٸڭ قۇرىلىمدىق پروبلەماسىن جويعان جوق. سوندىقتان وعان بولاشاقتا رەفورما دەپ اتاۋ ەمەس, كوررەكتسييا دەگەن اتاۋ بەرٸلۋٸ مٷمكٸن. سەبەبٸ رەفورما - فۋندامەنتالدى نەرسەلەردٸ ٶزگەرتەتٸن ۇعىم. قازٸر فۋندامەنتالدى ەشتەڭە ٶزگەرمەدٸ.
