[caption id="attachment_16859" align="alignleft" width="284"]
– سەرگەي فيليپپوۆيچ, ياروسلاۆل – رەسەي تەاتر ٶنەرٸنٸڭ ورتالىعى ەرٸ مەدەني استاناسى. ونى كٶپشٸلٸك رەسەي جەرٸندەگٸ بايىرعى كەسٸبي تەاتردىڭ ورىن تەپكەن مەكەنٸ دەپ بٸلەدٸ. بۇل تەاتردىڭ ساحناسىندا ٶنەر كٶرسەتۋ كەز كەلگەن اكتەردٸڭ ارمانى. مۇندا سٸز قالاي كەلدٸڭٸز? نەگٸزٸ, ٶزٸڭٸز ۆورونەج زييالىلارىنىڭ وتباسىنان شىققان ازاماتسىز عوي...
– يە, مەنٸڭ اتا-انام ۋكراين مۋزىكالىق-دراما تەاترىنىڭ اكتەرلەرٸ بولاتىن. انام – ۋكراينانىڭ ەڭبەك سٸڭٸرگەن ارتيسٸ. بالا كەزٸمدە كەشقۇرىم ۋاقىتتارى مەن تەاترعا بارىپ «تاراس بۋلبانى», ۋكراينانىڭ بوياۋى قانىق كومەدييالارى – «ناتالكا پولتاۆكا», «سۆاتانە نا گونچاريۆتسە», «زاپوروجەتستەردٸ» تاماشالايتىنمىن. ەكەم ەندٸ كەرەمەت ايتاتىن, «زاپوروجەتستەگٸ» باستى پارتييانى ورىندايتىن. ونىڭ پوەتيكالىق تەاتر ەلەمٸندەگٸ ليريكالىق تەرەڭدٸككە نەگٸزدەلگەن كەيبٸر پارتييالارى ەلٸ كٷنگە جادىمدا ساقتالعان. ال ەپكەم نادەجدا فيليپپوۆنا – پيانيست, حاركوۆ كونسەرۆاتوريياسىن بٸتٸرگەن.
مەن ياروسلاۆلگە 1984 جىلى رسفسر حالىق ارتيسٸ گلەب دروزدوۆتىڭ شاقىرۋىمەن كەلدٸم. ۆولكوۆ تەاترىنىڭ ساحناسىنا كەز كەلگەن اكتەر شىعا المايدى. كٸل شىعارماشىل تۇلعالار شوعىرلانعان بۇل ورتاعا سٸڭٸسٸپ كەتۋ ماعان دا وڭاي بولمادى. ەلٸ ەسٸمدە, العاش كەلگەنٸمدە, ساحناعا شىعاتىن سەتتەردە سپەكتاكلدەن بوساتىلعان اكتەرلەرگە قوسا تسەحتاعى جۇمىسشىلار, بەت ەرلەۋشٸلەر مەن رەكۆيزيتورلارى بار – بٷكٸل ترۋپپا «وسى قايتەر ەكەن...» دەگەندەي سىناي قارايتىن. سوندا مەنٸ ٶمٸرلٸك مەكتەبٸم مەن اكتەرلٸك تەجٸريبەم العا جەتەلەدٸ. كٶپ ۋاقىت ٶتپەي-اق, كٸرپيياز شىعارماشىل ورتاعا مەن ٶزٸمنٸڭ كٸم ەكەنٸمدٸ دەلەلدەدٸم.
– كەسٸبي ساحناداعى العاشقى رولٸڭٸز تۋرالى ايتىپ بەرسەڭٸز. ٶنەردەگٸ جول سٸلتەۋشٸ ۇستازىڭىز كٸم?
– ۆورونەج ينستيتۋتىن بٸتٸرگەننەن كەيٸن, 1975 جىلى مەنٸ ستاۆروپول دراما تەاترىنا جٸبەردٸ. مۇنداعى تۇڭعىش ورىنداعان س.ستراتيەۆتٸڭ «ريمسكايا كۋپالنيا» دەپ اتالاتىن پەساسىنداعى كٸشٸگٸرٸم رول بولاتىن. مۇندا 5 جىل جۇمىس ٸستەدٸم. 1982 جىلى ەسكەردە ازاماتتىق بورىشىمدى ٶتەگەننەن كەيٸن, جۇبايىم ەكەۋمٸز ونىڭ اتا-اناسى تۇراتىن ۆورونەج قالاسىنا كەلدٸك, دەمالىس الىپ. باقىتىما وراي, سول جەردە مەن گلەب دروزدوۆتى جولىقتىردىم. ول ۆورونەج دراما تەاترىنىڭ باس رەجيسسەرٸ جەنە ينستيتۋتتىڭ كافەدرا مەڭگەرۋشٸسٸ ەدٸ. كەزدەسكەن سەتتە ماعان: «سەنٸ تەاترعا الايىن, ال تاتياناعا كافەدرادان جۇمىس بەرۋٸمە بولادى», – دەگەندٸ ايتتى. سٶيتٸپ, تاتيانا نيكولاەۆنا «اكتەر شەبەرلٸگٸ» كافەدراسىنا ورنالاسىپ, پەداگوگيكامەن اينالىسا باستادى. بۇل كافەدرانى مەسكەۋلٸك گيتيس-تٸڭ ۇستاز-پروفەسسورى ولگا يۆانوۆنا ستاروستينا مەن ششۋكينسك ۋچيليششەسٸنٸڭ پروفەسسورى بوريس گريگورەۆيچ كۋلنوۆ اشقان. بۇلار ەرلٸ-زايىپتى كٸسٸلەر ەدٸ. بٸز تاتيانا نيكولاەۆنا ەكەۋمٸز 1975 جىلى وسى ۆورونەج مەملەكەتتٸك تەاتر ينستيتۋتىن بٸتٸرٸپ, دراما تەاترى جەنە كينو ارتيسٸ ماماندىعىن العانبىز. سوندا ۇستازدارىمىز جاسى ۇلعايعانىنا قاراماستان, بٸزگە تەلٸم-تەربيە بەرٸپ, كەسٸبي مامان بولۋعا باۋلىدى. قازٸر وسىنداي ۇستازداردان تەلٸم العانىما مىڭ دا بٸر شٷكٸرشٸلٸك ەتەم. ال رسفسر-دىڭ حالىق ارتيسٸ, ستانيسلاۆسكيي اتىنداعى مەملەكەتتٸك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى گلەب بوريسوۆيچ دروزدوۆ – مەنٸڭ ٶنەردەگٸ ھەم ٶمٸردەگٸ ۇستازىم.
– ەستۋٸمٸزشە, 80-جىلدارى ف.ۆولكوۆ اتىنداعى رەسەي مەملەكەتتٸك اكادەمييالىق دراما تەاترىندا قويىلعان دروزدوۆتىڭ سپەكتاكلدەرٸ ەستە قالارلىق قۇبىلىس بولاتىن دەسەدٸ... ەندٸ ٶزٸڭٸز جۇمىس ٸستەيتٸن ۆولكوۆ تەاترى مەن ينستيتۋتتىڭ وقۋ تەاترىنىڭ رەپەرتۋارى تۋرالى ايتىپ بەرٸڭٸزشٸ.
– وقۋ تەاترى – ستۋدەنتتٸڭ بويىنداعى تالانتى مەن مٷمكٸندٸكتەرٸن اشۋعا كٶمەكتەسەتٸن تۇڭعىش كەسٸبي ساحنا. العاشقى رولٸڭ, العاش قول جەتكٸزگەن تابىسىڭ, كٶرەرمەننٸڭ ساعان دەگەن ىقىلاسى – وسىنىڭ بارلىعى وقۋ تەاترىندا جٷزەگە اسادى. جىل سايىن بٸزدەگٸ وقۋ تەاترىنىڭ ساحناسىندا ورىستىڭ حالىق ەرتەگٸلەرٸ مەن ي.ا. بۋنين, ا.پ. چەحوۆ, ا.ي. كۋپرين سيياقتى جازۋشىلاردىڭ شىعارمالارى نەگٸزٸندە نەشە تٷرلٸ ساحنالىق ەتيۋدتەر قويىلادى. رەپەرتۋارىمىزدا ن.پتۋشكينانىڭ «جەمچۋجينا چەرنايا, جەمچۋجينا بەلايا», ۆ.يبراگيمبەكوۆتٸڭ ەسكەري تاقىرىپقا جازىلعان «پريكوسنوۆەنيە» اتتى قويىلىمدارى مەن قازٸرگٸ زامانعى يتالييان پەسالارىنىڭ نەگٸزٸندە قويىلىپ جٷرگەن «وستوروجنو, يتالييا!» دەگەن مۋزىكالىق كومەديياسى بار. 2010 جىلى وقۋ تەاترىندا جٶندەۋ جۇمىستارىن اياقتاپ, ونىڭ ينتەرەرٸن, كٶرەرمەن زالى مەن ساحناسىن جاڭارتتىق. قازٸر تەاترىمىز زاماناۋي دىبىس جەنە جارىق بەرۋ قۇرىلعىلارىمەن قامتىلىپ, قالاداعى ٶنەر سٷيەر قاۋىمعا قىزمەت ەتەر كامەرالىق ساحناعا اينالعان.
ٶزٸم قىزمەت ەتەتٸن ۆولكوۆ تەاترىنا كەلسەك, دروزدوۆ مۇندا ن.پوگوديندٸ قويعاننان كەيٸن, وسى تەاتردىڭ باس رەجيسسەرٸ بوپ قىزمەتكە كەلدٸ. بۇرىننان سپەكتاكلدەرٸندە كٶپ ويناعاندىقتان, ول كٸسٸنٸ جاقسى بٸلەمٸن ەرٸ جاقسى كٶرەمٸن. ونىڭ ٷستٸنە ٶز ٸسٸنٸڭ شەبەرٸ, ادامنىڭ جان دٷنيەسٸن تٷسٸنەتٸن, قاي ٸستٸ دە سەنٸپ تاپسىرا بٸلەتٸن ازامات بولعاندىقتان, «تەاترعا كەل», – دەپ شاقىرعانىندا ويلانباستان باردىم. 3 جىل بويى مەن ن.گوگولدٸڭ «جەنيتباسىندا», ا.گەلماننىڭ «زينۋلياسىندا», ا.كارەليننٸڭ «زمەەلوۆىندا» وينادىم. دروزدوۆتىڭ سپەكتاكلدەرٸ ەرقاشان دا مەرەكەدەي بوپ ٶتەتٸن. سونىڭ سەبەبٸن قازٸر ويلاپ قاراسام, ۋاقىتتىڭ اعىمىن, تىنىسىن ٶتە دەل سەزەتٸن, سونى الدىن الا بٸلٸپ, قوعامنىڭ تامىرىن باسىپ وتىراتىن رەجيسسەر ەكەن.
[caption id="attachment_16860" align="alignright" width="305"]
– سەرگەي فيليپپوۆيچ, سٸزدٸڭ جۇبايىڭىز تاتيانا نيكولاەۆنا دا – ۇستاز, تەاتر ينستيتۋتىنىڭ پروفەسسورى ەرٸ بەلگٸلٸ قويۋشى-رەجيسسەر. باق شولۋلارىنان ونىڭ م.س.ششەپكين اتىنداعى تەاترداعى قويىلىمدارىمەن جۇرتشىلىقتى تەنتٸ ەتكەندٸگٸن بٸلەمٸز. ول كٸسٸ ەرٸ اكتەر شەبەرلٸگٸ بويىنشا شەبەرلٸك ساعاتتارىن, ياروسلاۆلدەگٸ زييالى قاۋىمنىڭ تٷرلٸ ٸس-شارالارىن ٶتكٸزەدٸ ەكەن. بٸراز كينوعا دا تٷستٸڭٸز. سٸزدٸڭشە, كينو مەن تەاتر رەجيسسۋراسى بٸر-بٸرٸمەن قابىسا ما?
– بۇل ەكٸ نەرسە شىعارماشىلىق قىزمەتتٸڭ مٷلدەم ەكٸ باسقا تٷرٸ. كينو دەگەنٸڭٸز – بۇل تەحنيكا مەن تەحنولوگييا دا, ال تەاتر – ادامزات رۋحىنىڭ جاندى ٶمٸر سٷرۋٸ. تاتيانا نيكولاەۆنا ەكەۋمٸزدٸڭ ەكٸنشٸ باستى كەسٸبٸمٸز – تەاتر پەداگوگيكاسى بولىپ تابىلادى. بٸزدەن بٸتٸرگەن تٷلەكتەر قازٸر كەڭ بايتاق رەسەيدٸڭ تٷكپٸر-تٷكپٸرٸندە ارحانگەلسك, ۆلاديمير, تۋلا, تۆەر, ريازان, پەتروزاۆودسك, يۆانوۆو, كوستروما, پەنزا, كالۋگا, كراسنودار, بەلگورود, روستوۆ نا دونۋ, ريگا, تاللين, ۆيلنيۋستە قىزمەت ەتٸپ جٷر. رەسەيدٸڭ كٸشٸگٸرٸم قالالارىنا ارنايى جولدامامەن جٸبەرٸلەتٸن اكتەرلٸك توپتاردى دايىندايمىز. مىسالى, ارحانگەلسك وبلىسىنداعى كوگلاس قالاسىنىڭ تۇرعىندارىنىڭ سانى نەبەرٸ 70 مىڭ. ول جەردە تەاتردان باسقا ەشقانداي مەدەني ورىن دا جوق. بٸز سونداي ەلدٸ مەكەندەرگە مەدەنيەت دەنٸن سەبۋگە اتسالىسامىز. سىرتتاي وقۋ بٶلٸمٸندە دە مامانداردى دايىندايمىز جەنە ۇستازدارىمىزدى سول جاقتارعا جٸبەرٸپ وتىرامىز. بٸز تالانتتاردى انىقتاۋ ٷشٸن جىل سايىن «رەسەي تەاترىنىڭ بولاشاعى» اتتى تەاتر فەستيۆالٸن ٶتكٸزەمٸز. تاتيانا نيكولاەۆنا ماعان وسى ٸستە كٶپ كٶمەكتەسەدٸ. ونىڭ ورىس كلاسسيكتەرٸ ا. پۋشكين مەن يۋ. لەرمونتوۆ شىعارمالارى نەگٸزٸندە قويىلعان رەجيسسەرلٸك قويىلىمدارى بەلگورود قالاسىنداعى م.س. ششەپكين اتىنداعى مەملەكەتتٸك اكادەمييالىق دراما تەاترىندا تابىستى ٶتتٸ.
– قيىنشىلىعى بار, ەرينە, بٸراق, جاۋاپكەرشٸلٸگٸ باسىمداۋ. تەاتردا مەن ٶزٸمە عانا جاۋاپ بەرسەم, قازٸر مەنٸڭ موينىمدا بٷكٸل بٸر ۇجىمنىڭ جٷگٸ بار. ونىڭ ٷستٸنە باسشى رەتٸندە وقۋ عيماراتىنىڭ جاي-كٷيٸن, وعان جاسالاتىن جٶندەۋ جۇمىستارىنا, مينيسترلٸك تاراپىنان «ينستيتۋتتىڭ زامان تالابىنا ساي» دەيتٸن ماقۇلداۋىنا قالاي قول جەتكٸزەم دەگەن نەرسەلەرگە دە باس قاتىرۋىم كەرەك... تەاتر ينستيتۋتىنا مەنٸ گلەب دروزدوۆ ٶز كۋرسىنا ەكٸنشٸ ۇستاز رەتٸندە شاقىرعان بولاتىن. بۇل – ۋچيليششەنٸ بٸتٸرٸپ, جوعارى بٸلٸم الۋعا كەلگەن سىرتتاي وقيتىن اكتەر ستۋدەنتتەر ەدٸ. بٸرتە-بٸرتە مەن اكتەرلٸك كۋرستىڭ جەتەكشٸسٸ, سوسىن وقۋ ورنىنىڭ رەكتورى بولدىم. بٸراق رەكتور بولۋدى مەن ەشقاشان ماقسات ەتٸپ قويعان ەمەسپٸن. ٶيتكەنٸ, مەنٸڭ ساحنادا جٷرگەنٸمە بيىل 41 جىل... ٶمٸر ٶزٸ وسىعان الىپ كەلدٸ, سوسىن جەڭدٸ تٷردٸك تە, كٸرٸسٸپ كەتتٸك. مۇندا كەلگەندە مەن ەڭ الدىمەن وقۋ تەاترىنىڭ جٶندەۋ جۇمىسىن قولعا الدىم. سەبەبٸ, ول كەزدە تەاتر جارتىلاي قۇلاعالى تۇرعان عيمارات بولاتىن. قازٸر وندا زاماناۋي تەحنيكامەن جابدىقتالعان 190 ورىندىق وقۋ تەاترى جۇمىس ٸستەپ تۇر. الداعى ۋاقىتتارى مەن ستۋدەنتتٸك جاتاقحانالاردىڭ قۇرىلىسىنا ارنالعان فەدەرالدى باعدارلاماعا قول جەتكٸزۋدٸ ماقسات ەتٸپ وتىرمىن. قۇدايعا شٷكٸر, بيىل بٸز توعىزىنشى كۋرسىمىزدى بٸتٸرتكەلٸ وتىرمىز. قازٸر شەكٸرتتەرٸمٸزدٸڭ 94 پايىزى تەاتر, تەلەۆيزييا, راديو جەنە كينو سالاسىندا قىزمەت ەتۋدە. ينستيتۋتىمىزدىڭ اتاقتى تٷلەكتەرٸ: اندرەي بولتنەۆ, ۆلاديمير تولوكوننيكوۆ, يۋريي تسۋريلو, اننا ساموحينا, ۆيكتور گۆوزديتسكيي, شوۋمەن سەرگەي كرىلوۆ, الەكساندر روباك, اننا يانوۆسكايا, يرينا گرينەۆا, ەۆگەنيي مارچەللي, ۆلاديمير گۋسەۆتەر.
– بۇل جٶنٸندە سٸزگە رۇقسات بولسا, تاتيانا نيكولاەۆنا ايتىپ بەرسٸن.
تاتيانا نيكولاەۆنا:
– مەن قازاق جاستارىن العاش مەسكەۋدە ٶتكەن چەحوۆ اتىنداعى كونكۋرسقا بارعاندا كٶردٸم. مەنٸ ولاردىڭ سىرتقى فاكتۋراسىمەن قوسا, رول ويناعانداعى شىنايى مٸنەز-قۇلقى تەنتٸ ەتتٸ. قازاقتار سۇلۋ دا ادال, تۋراشىل ەرٸ مٸنەزگە باي حالىق ەكەنٸنە كۋە بولدىق. سوندىقتان, مەن ولاردى بٸزگە وقۋعا شاقىرۋعا بەل بۋدىم. سول جىلى الماتىعا كەلٸپ, ٸرٸكتەۋ ەمتيحاندارىن ٶتكٸزدٸم. الماتى – سۇلۋ قالا ەكەن, ماعان ەسٸرەسە تاۋلارى مەن كٶلدەرٸ قاتتى ۇنادى. الماتىنىڭ اپورتى تۋرالى بۇرىن ەستۋٸم بار ەدٸ, ەندٸ دەمٸن تاتتىم.
– قازٸر وقۋ تەاترىندا ديپلومدىق جۇمىستار كٶرسەتٸلٸپ جاتىر دەپ ەستٸدٸك? شەكٸرتتەرٸڭٸز ٷمٸتتەرٸڭٸزدٸ اقتاپ جاتىر ما? ەمتيحاندار قالاي ٶتۋدە?
– قازاقستاندىق شەكٸرتتەرٸمٸز ٷمٸتٸمٸزدٸ اقتادى! ديپلومدىق 6 سپەكتاكلٸمٸز ٷلكەن تابىسپەن ٶتتٸ. ولاردىڭ كٶبٸندە بٸزدٸڭ قازاق ستۋدەنتتەرٸ وينايدى. ولار ٶزدەرٸنە تاپسىرىلعان ٸسكە ٶتە جاۋاپتى قارايتىن جاستار بولىپ شىقتى. ادال ەڭبەكتەرٸمەن اسا كٷردەلٸ كومەدييالىق ماتەريالدى دا شەبەر مەڭگەرٸپ الدى. ەڭ باستىسى, ولار بۇل سپەكتاكلدٸڭ مۋزىكاسىن باسىنان اياعىنا دەيٸن جاندى داۋىسپەن دىبىستاپ شىقتى. اراسىندا قازاقتىڭ حالىق ەندەرٸنٸڭ ەۋەزدەرٸ دە قولدانىلدى. وسى ارقىلى بٸز كٶرەرمەندٸ دە, قازىلار القاسىن دا تاڭىرقاتتىق! بولاشاقتا بٸز قازاق اقىن-جازۋشىلارىنىڭ جەنە دراماتۋرگتەرٸنٸڭ شىعارمالارىن ساحنالىق ەتيۋدتەر مەن سپەكتاكلدەرٸمٸزگە قوسقىمىز كەلەدٸ.
– ديپلوم العالى جاتقان قازاق جاستارى جاقىندا ەلگە قايتادى. ولاردى «كۋتسەنكو» اتاپ كەتكەن ەكەنسٸزدەر... ستۋدەنتتٸك شاقتار, ەسەم قالا ياروسلاۆل بۇل جاستاردىڭ جٷرەك تٷكپٸرٸندە قالارى انىق. ەكەۋٸڭٸزگە جەنە ينستيتۋتتىڭ وقىتۋشى-پروفەسسورلار قۇرامىنا قازاقستاندىق ستۋدەنتتەردٸڭ اتا-اناسى مەن وتانداستارىمنىڭ اتىنان العىس بٸلدٸرەمٸن!
– راقمەت, قازٸر بٸز جاڭا وقۋ جىلىنا كۋرس قابىلداۋعا دايىندىق جۇمىستارىن جٷرگٸزٸپ جاتىرمىز. باۋىرلاس قازاقستاننان كەلەم دەيتٸن تالاپكەرلەر بولسا, تاعى دا ەسٸگٸمٸز ايقارا اشىق! جاستار ٶز مٷمكٸندٸكتەرٸن سىناپ كٶرۋلەرٸنە بولادى. ەيگٸلٸ كينو جەنە تەاتر اكتەرٸ, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سٸڭٸرگەن ارتيسٸ ۆلاديمير تولوكوننيكوۆ تە بٸزدٸڭ وقۋ ورنىن بٸتٸرگەن. ال سوۆەت وداعىنىڭ باتىرى ەلييا مولداعۇلوۆا سوعىس جىلدارىندا ياروسلاۆل وبلىسىنداعى رىبينسك ەۋە-تەحنيكالىق ۋچيليششەسٸندە بٸلٸم العان. وتانىمىزدى, جەرٸمٸزدٸ فاشيستٸك باسقىنشىلاردان قورعاۋ جولىندا ەرلٸكپەن قازا تاپقان.
– يە, سٸزدەردٸڭ 70-جىلدارداعى تٷلەكتەرٸڭٸز ۆلاديمير الەكسەەۆيچ قازٸر الماتىداعى يۋ.لەرمونتوۆ اتىنداعى رەسپۋبليكالىق ورىس دراما تەاترىندا جەمٸستٸ ەڭبەك ەتٸپ جٷر. ونىڭ «سوباچە سەردتسە» كينوكارتيناسىنداعى اتاقتى رولٸ ەسٸمٸزدە قالعان, بٷگٸندە بارشامىز بۇل ازاماتتى ماقتان تۇتامىز! ولاي بولسا, سٸزدەردٸڭ قازٸرگٸ شەكٸرتتەرٸڭٸز دە اعا ۇرپاق سيياقتى ٶز ٸسٸنٸڭ شەبەرٸ, كەسٸبي مامان بوپ ەلگە ابىرويلى ورالادى دەگەن سەنٸمدەمٸز. سٸزدەرگە شىعارماشىلىق تابىس تٸلەيمٸز!
سۇحباتتاسقان جانات بەكبولاتوۆا,
قازاقستان جۋرناليستەر وداعىنىڭ مٷشەسٸ,
«قازاقستان» ۇلتتىق تەلەارناسىنىڭ رەداكتورى
