رەسەيدٸڭ ۇلتتىق قورى سارقىلۋ, ەكونوميكاسى رەتسەسسييا الدىندا تۇر

ەلەمدەگٸ ەڭ ٸرٸ اقپارات اگەنتتٸكتەرٸنٸڭ بٸرٸ Reuters رەسەيدٸڭ ەكونوميكالىق جاعدايىن تالداپ, رەسەيلٸك بيلٸكتٸڭ جوعارى ەشەلونى اراسىندا ەل ەكونوميكاسىنىڭ بٷگٸنگٸ كٷيٸن سيپاتتاۋعا جەنە دامۋ مودەلٸن تاڭداۋعا كەلگەندە جٸك پايدا بولعانىن حابارلايدى. "ۋكرايناداعى ارنايى وپەراتسييانىڭ" تٶرتٸنشٸ جىلىندا رەسەي ەكونوميكاسىنىڭ تىنىسى تارىلىپ, كٶرسەتكٸشتەرٸ تٶمەندەي باستادى. بەيسەنبٸ كٷنٸ پەتەربۋرگ ەكونوميكالىق فورۋمىندا كرەملدٸڭ قارجى-ەكونوميكا سالاسىنىڭ باسشىلارى ەلدٸڭ ەكونوميكالىق احۋالىن انىقتاپ, بولاشاق دامۋ ٷلگٸسٸنە قاتىستى بٸر توقتامعا كەلە الماي, سٶز تالاستىردى. بٸراز اقيقي تسيفرلار العا تارتىلدى. فاكتٸ جٷزٸندە ەكونوميكالىق بلوكتىڭ شەنەۋنٸكتەرٸ ۆلاديمير پۋتينگە اشىق ايتپاسا دا, "سوعىس پا, ەلدە ەكونوميكا ما?" دەگەن تۇرعىدا تاڭداۋ جاساۋ قاجەتتٸگٸ تۋىنداپ تۇرعانىن جەتكٸزدٸ, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.

سوڭعى ايلاردا رەسەي ەكونوميكاسىنىڭ كٶپتەگەن كٶرسەتكٸشتەرٸ قۇلدىراپ, ساراپشىلار اراسىندا "قۇلدىراۋ", "رەتسەسسييا" دەگەن سٶزدەرٸ جيٸ ايتىلا باستاعان. ال پرەزيدەنت ۆلاديمير پۋتين ٷكٸمەتكە ەكونوميكانىڭ تىم قاتتى تەجەلۋٸنە جول بەرمەي, ۇشقان كٶرسەتكٸشتەردٸڭ "جۇمساق قونۋىن" تاپسىرعان.

رەسەي ەكونوميكاسىن العا جىلجىتاتىن ايقىن درايۆەر جوق 

روسستاتتىڭ مەلٸمەتٸنشە, 2025 جىلدىڭ ٸ-توقسانىندا رەسەيدٸڭ جالپى ٸشكٸ ٶنٸمٸ (جٸٶ) بىلتىرعى 4-توقسانداعى 4,5%-دان 1,4%-عا دەيٸن بەسەڭدەپ, تٸپتٸ الدىڭعى توقسانمەن سالىستىرعاندا دا قاتتى تٶمەندەگەن. ٷكٸمەتتٸك ماكروەكونوميكالىق تالداۋ جەنە قىسقا مەرزٸمدٸ بولجامدار ورتالىعىنىڭ (تسماكپ) ٶزٸ ازاماتتىق سەكتورلاردىڭ باسىم بٶلٸگٸندە قۇلدىراۋ بايقالىپ جاتقانىن, ەكونوميكانى العا جىلجىتاتىن ايقىن درايۆەر جوق ەكەنٸن جازدى.

پەتەربۋرگ ەكونوميكالىق فورۋمىندا رف ەكونوميكالىق دامۋ مينيسترٸ ماكسيم رەشەتنيكوۆ تا رەسەي ەكونوميكاسى رەتسەسسييانىڭ تابالدىرىعىنا تاياپ قالعانىن مويىندادى. ال باسقا شەنەۋنٸكتەر پەسسيميستٸك پٸكٸردەن تارتىنىپ, وپتيميزمدٸ ساقتاۋعا تىرىستى.

ەكونوميكالىق بلوكتان ناقتى كٶرٸنٸستٸ اتاۋ سۇرالدى: "ەكونوميكالىق سالقىندىق پا" ەلدە "رەتسەسسييا" ما?..

ەكونوميكالىق تالقى مودەراتورى, مەملەكەتتٸك دۋمانىڭ بيۋدجەت كوميتەتٸنٸڭ تٶراعاسى اندرەي ماكاروۆ ٷكٸمەت پەن ورتالىق بانك ٶكٸلدەرٸنە قازٸرگٸ ەكونوميكالىق جاعدايدىڭ ناقتى كٶرٸنٸسٸن اتىمەن اتاۋدى سۇرادى: "ەكونوميكالىق سالقىندىق پا" ەلدە "رەتسەسسييا" ما?..

قارجى مينيسترٸ انتون سيلۋانوۆ جاعدايدى "ەكونوميكالىق سالقىندىق" دەپ سيپاتتاي كەلە "قىس ارتىنان جاز كەلەدٸ" دەگەن ورىس مەتافوراسىن العا تارتىپ, وپتيميزم تانىتتى.

ورتالىق بانك تٶرايىمى ەلۆيرا نابيۋللينا قازٸرگٸ باياۋلاۋدى "ەكونوميكانىڭ قىزىپ كەتۋٸنەن كەيٸنگٸ قالىپقا تٷسۋ كەزەڭٸ" دەپ ساقتانا سيپاتتادى.

مينيستر رەشەتنيكوۆ ناقتى ساندار بويىنشا جاعداي "سالقىندىققا" جاقىن بولعانىمەن, بيزنەس قاۋىمداستىقتىڭ سەزٸمٸ مەن ينديكاتورلارى رەسەي ەكونوميكاسى رەتسەسسييانىڭ شەكاراسىنا جەتكەنٸن بٸلدٸرەتٸنٸن ايتتى. ول جوعارى پايىزدىق مٶلشەرلەمەلەردٸڭ بيزنەسكە جاڭا جوبالاردى باستاۋدا كەدەرگٸ كەلتٸرٸپ وتىرعانىن جەتكٸزدٸ.

"ەسكەري-ٶنەركەسٸپ كەشەنٸ عانا ەرەكشە جاعدايدا. قازٸر ەسكەري سەكتورداعى سۇرانىستىڭ ارتۋى ينۆەستيتسييانى ۇلعايتۋدا", – دەدٸ رەشەتنيكوۆ. ونىڭ ايتۋىنشا, بيىلعى بولجام بويىنشا 1,7%-دىق ينۆەستيتسييا ٶسٸمٸ امبيتسيييالىققا جاتادى, تٸپتٸ بٸرٸنشٸ توقساندا بۇل كٶرسەتكٸش 8,7%-دى قۇراعاندىنا قاراماستان.

ەكونوميكالىق دامۋ مينيسترٸ ورتالىق بانك باسشىسىنان "ەكونوميكاعا سەل جىلۋلىق تانىتۋدى" سۇراپ, دۇرىس اقشا-نەسيە ساياساتىن جٷرگٸزسە, رەتسەسسييانىڭ الدىن الۋعا بولاتىنىن ەسكەرتتٸ.

الايدا, ٶز كەزەگٸندە, نابيۋللينا حانىم ينفلياتسييا دەڭگەيٸن 4%-عا دەيٸن تٶمەندەتۋ ستراتەگيياسىن ارى قاراي ۇستاناتىندارىن ايتىپ, ينفلياتسييانىڭ باياۋلاۋى بانكتٸڭ بولجامىنان دا تەز جٷرٸپ جاتقانىن اتاپ ٶتتٸ.

ماۋسىمنىڭ باسىندا رەسەي ورتالىق بانكٸ ٷش جىلدان كەيٸن العاش رەت پايىزدىق مٶلشەرلەمەنٸ بٸر پايىزعا, ياعني 20%-عا دەيٸن تٷسٸردٸ. دەگەنمەن, بۇل باتىس سانكتسييالارىنا  بايلانىستى 2022 جىلى ناۋرىزدا رەكوردتىق كٶرسەتكٸشكە جەتكەن ەلٸ دە ٶتە جوعارى دەڭگەي بولىپ سانالادى.

پرەزيدەنتتٸڭ باسپاسٶز حاتشىسى دميتريي پەسكوۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇل مٶلشەرلەمە ەكونوميكانى تەجەپ تۇر.

جوعارى بازالىق مٶلشەرلەمە رەسەي ەكونوميكاسىن شىڭىراۋعا قۇلاتتى

رەسەيدەگٸ ەڭ ٸرٸ مەملەكەتتٸك بانك – سبەربانك باسقارما تٶراعاسىنىڭ بٸرٸنشٸ ورىنباسارى الەكساندر ۆەدياحين Reuters اگەنتتٸگٸنە بەرگەن سۇقباتىندا جوعارى پايىزدىق مٶلشەرلەمەلەر ەكونوميكاعا اۋىر سوققى بولىپ, ودان پايدا بولعان شىڭىراۋدان شىعۋ رەسەيگە قيىن بولاتىنىن ايتقان.

رەسەي عىلىم اكادەميياسىنىڭ ۇلتتىق ەكونوميكا بولجامى ينستيتۋتى مامىر ايىنداعى مەلٸمەتتەر بويىنشا, ەلدە ەكونوميكالىق ٶسٸم ٸس جٷزٸندە توقتاعان, ەكٸنشٸ توقساندا رەتسەسسييا قاۋپٸ جوعارى.

وسى فورۋمدا رەسەي پرەزيدەنتٸ ەكٸمشٸلٸگٸ باسشىسىنىڭ ورىنباسارى ماكسيم ورەشكين قازٸرگٸ ەكونوميكالىق ٶسٸم مودەلٸنٸڭ ەلەۋەتٸ تولىق سارقىلعانىن مەلٸمدەدٸ. نابيۋللينا بۇل تۇجىرىممەن كەلٸسٸپ, سوڭعى ەكٸ جىلداعى ەكونوميكالىق ٶسٸم, كٶبٸنەسە جۇمىس كٷشٸن جۇمىلدىرۋ مەن ٶندٸرٸس قۋاتتارىن تولىق ٸسكە قوسۋ, ۇلتتىق ەل-اۋقات قورىنىڭ شىعىندارى جەنە يمپورتتى الماستىرۋ ارقىلى ٸسكە اسقانىن, ەندٸگٸ جەردە جاڭا مودەل قاجەت ەكەنٸن ايتتى.

"ەكٸ جىل بويى بٸز جوعارى قارقىنمەن ٶستٸك, سەبەبٸ ەركٸن رەسۋرستارىمىزدى ٸسكە قوستىق. اتاپ ايتقاندا, بۇل رەسۋرستار – ەڭبەك كٷشٸ, ٶندٸرٸستٸك قۋاتتار, بانك جٷيەسٸنٸڭ كاپيتالى جەنە ۇلتتىق ەل-اۋقات قورىنىڭ قاراجاتى. بۇل قور ارقىلى ٷكٸمەت بيۋدجەت تاپشىلىعىن جاۋىپ, تريلليونداعان رۋبلدٸ قۇرايتىن ٸرٸ جوبالاردى قارجىلاندىردى. بۇل رەسۋرستاردىڭ كٶبٸ شىنىمەن سارقىلعانىن تٷسٸنۋٸمٸز قاجەت", – دەدٸ نابيۋللينا.

قوردىڭ شىنىمەن دە سارقىلۋعا جاقىن ەكەنٸن تٷسٸنۋٸمٸز كەرەك - نابيۋللينا

روسستاتتىڭ دەرەگٸنشە, جۇمىسسىزدىق دەڭگەيٸ تاريحتاعى ەڭ تٶمەنگٸ كٶرسەتكٸش 2,3%-عا دەيٸن تٶمەندەدٸ. بۇعان سوعىسقا بايلانىستى ەر ادامداردىڭ موبيليزاتسييالانۋى مەن جاپپاي ەميگراتسييا قوسىلعان. رەسەي بيلٸگٸ جۇمىس كٷشٸنٸڭ تاپشىلىعىن 2 ملن ادامعا باعالاپ وتىر.

رەسەي كەسٸپورىندارىنداعى قۋاتتاردىڭ جٷكتەلۋ دەڭگەيٸ رەكوردتىق مەجەگە جەتٸپ, 80%-دان اسقان. ال ۇلتتىق ەل-اۋقات قورىنىڭ ٶتٸمدٸ اكتيۆتەرٸ سوعىس باستالعالى ٷش ەسەگە قىسقارىپ, 2,8 ترلن رۋبلگە تٷستٸ. قورداعى ۆاليۋتالىق رەزەرۆتەر دە ەڭ تٶمەنگٸ دەڭگەيگە – 153,7 ملرد يۋانعا دەيٸن قىسقارعان, بۇل 2008 جىلدان بەرٸ تٸركەلگەن ەڭ تٶمەنگٸ كٶرسەتكٸش. سونىمەن قاتار قورداعى التىن كٶلەمٸ دە سوعىسقا دەيٸنگٸ 400 توننادان 139,5 تونناعا دەيٸن كەمٸدٸ. رەسەي حالىق شارۋاشىلىعى جەنە مەملەكەتتٸك قىزمەت اكادەميياسىنىڭ (رانحيگس) ماماندارىنىڭ بولجامىنشا, قور 2026 جىلى تولىعىمەن تٷگەسٸلۋٸ مٷمكٸن.

ال مينيستر رەشەتنيكوۆ مودەلدٸ اۋىستىرۋدا "رەۆوليۋتسييالىق ٶزگەرٸستەرگە" بارماۋعا شاقىردى.  

ٶز كەزەگٸندە انتون سيلۋانوۆ مودەلدٸ اۋىستىرۋ قاجەتتٸلٸگٸمەن كەلٸسپەيتٸنٸن اشىق ايتتى.

"قازٸر بٸز ٶتە كٷردەلٸ ەلەمدە ٶمٸر سٷرٸپ جاتىرمىز. رەسەيدە 4%-دىق ٶسٸم بار, اينالامىز تٷرلٸ شەكتەۋلەر مەن سانكتسييالارمەن قۇرساۋلانعان, ال وسىنداي كەزدە مودەلدٸ اۋىستىرۋ تۋرالى ايتۋدىڭ ٶزٸ قيسىنسىز", – دەدٸ ول.

فورۋمدا تاعى بٸر كٶتەرٸلگەن مەسەلە – ينۆەستيتسييالىق كليمات پەن سەنٸم مەسەلەسٸ بولدى. مەمدۋما ٶكٸلٸ ماكاروۆ 25 جىل ٸشٸندە ينۆەستيتسييالىق كليماتتىڭ قالىپتاسپاعانىن مويىنداۋعا شاقىردى.

سوڭعى ٷش جىلدا كرەمل ون شاقتى شەتەلدٸك كومپانييانى تەركٸلەپ, ٸشكٸ اكتيۆتەرگە دە قول سالۋ قارقىنىن جەدەلدەتتٸ, ولاردىڭ اراسىندا مەسكەۋ دومودەدوۆو ەۋەجايى جەنە "رودنىە پوليا" استىق كومپانيياسى دا بار.

"مەنشٸك قۇقىعىنىڭ كەپٸلدٸكتەرٸنە كەلەتٸن بولساق, بٸزدە ۋاقىت ٶتۋ مەرزٸمٸ وقيعا بولعان سەتتەن ەمەس, پروكۋرورلار بۇل تۋرالى بٸلگەن سەتتەن باستالادى. وندا دا بۇل تۋرالى بٸلگەندە عانا ەمەس, ولارعا ۇناماعان, كەلٸسپەگەن كەزدە بولا سالادى", - دەپ اتاپ ٶتتٸ ماكاروۆ. نابيۋللينا دا ينۆەستورلار سەنٸمٸنٸڭ ماڭىزدىلىعىن اتاي كەلە:  "قور نارىعى – سەنٸم مەسەلەسٸ. ەگەر اكتسييا ساتىپ الساڭ, ەرتەڭ ونى ەشكٸم تارتىپ الماۋى تيٸس", - دەدٸ.

ال سيلۋانوۆ "ينۆەستيتسييالىق كليماتتىڭ ناشار ەكەنٸ – جالعان" دەپ نارازىلىق بٸلدٸرٸپ, "ينۆەستيتسييا ٶسٸپ جاتىر, ەكونوميكا دا دامۋدا, تەك نەگاتيۆ تاراتۋدى توقتاتۋ كەرەك" دەپ بٸر-اق توقتادى.