وتىرىسقا قاتىسقان قوعام قايراتكەرلەرٸ, ساياساتتانۋشىلار مەن ققدي ساراپشىلارى رەفەرەندۋم تۋرالى قوعامدىق وي-پٸكٸردٸ تالقىلاپ-تارازىلاپ, رەفەرەندۋم تٶڭٸرەگٸندەگٸ ماڭىزدى سۇراقتاردى كٶتەردٸ, سونداي-اق جالپىحالىقتىق داۋىس بەرۋ ەلدٸڭ ساياسي جٷيەسٸنە قالاي ەسەر ەتەتٸنٸن تالدادى.
ٸس-شارا «قازاقستاندىق قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتى» كەاق باسقارما تٶراعاسى قازبەك مايگەلدينوۆتىڭ مودەراتورلىعىمەن ٶتتٸ.
«بۇل رەفەرەندۋم ازاماتتاردىڭ مەملەكەتتٸك باسقارۋعا نەعۇرلىم كەڭ قاتىسۋىن كٶزدەيتٸن, حالىقتىڭ قولداۋىمەن ەلٸمٸزدٸڭ جاڭا ساياسي جٷيەگە كٶشۋٸنە بارىنشا ىقپال ەتۋگە باعىتتالعان», - دەدٸ.
تانىمال جۋرناليست, Amanat پارتيياسى ساياسي بيۋروسىنىڭ مٷشەسٸ ماقسات تولىقباي ٶز سٶزٸندە رەفەرەندۋمنىڭ ٶتكزٸلۋٸ قوعام ٷشٸن ماڭىزدى ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
«جاڭا قازاقستان» دەيتٸن ۇران كٷن تەرتٸبٸنەن تٷسپەي تۇر. ول الدىمەن زاڭ, قۇجات جٷزٸندە سٶيلەۋ كەرەك. قوعام ناقتى قادامدار كٷتەدٸ. سوندىقتان, رەفەرەندۋم بيلٸك ٷشٸن ەمەس, الدىمەن حالىق ٷشٸن كەرەك. رەفەرەندۋمعا بارعاندا اقپارات بٸلٸپ بارۋ ماڭىزدى.
سەبەبٸ, كونستيتۋتسييانىڭ 33 بابىنا تولىقتىرۋلار ەنگٸزٸلمەك, بٸراق ەرتەڭ داۋىس بەرەردە, وسى ٶزگەرٸستەردٸ قولدايسىڭ با «يە», «جوق» دەگەن ەكٸ عانا سۇراق بولادى.
رەفەرەندۋم بويىنشا تٷسٸنٸكتٸ تٸلمەن جازىلعان قىسقاشا بەينەروليكتەر ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردە جاقسى پٸكٸرلەر جيناۋدا. تٷسٸندٸرۋ جۇمىستارى بويىنشا ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردٸڭ دە مٷمكٸندٸگٸن پايدالانعان دۇرىس. تٷسٸنبەي جاتقان حالىق ەلٸ دە كٶپ».
رەفەرەندۋم تۋرالى بعم قر «ى. التىنسارين اتىنداعى ۇلتتىق بٸلٸم اكادەميياسى» ەكٸمشٸلٸك باسقارۋ دەپارتامەنتٸنٸڭ ديرەكتورى جانات چۋكەەۆ تە تٷسٸنٸكتەمە بەرٸپ, رەفەرەندۋم ەلٸمٸز ٷشٸن ٸرگەلٸ ٶزگەرٸستەرگە جول اشاتىندىعىن ايتتى.
«تاعى دا ايتا كەتەتٸن جايت, بۇل كونستيتۋتسييالىق رەفورما قوعامدى دەموكراتييالاندىرۋدىڭ شىنايى قادامى. بۇل رەفەرەندۋم سۋپەرپرەزيدەنتتٸك مودەلدەن پرەزيدەنتتٸك رەسپۋبليكاعا ماكسيمالدى كٶشۋ, پارلامەنتتٸڭ رٶلٸن كٷشەيتۋ, حالىقتىڭ ەلدٸ باسقارۋعا قاتىسۋىن كەڭەيتۋ, ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋدىڭ كونستيتۋتسييالىق تەتٸكتەرٸن كٷشەيتۋ سيياقتى ٸرگەلٸ ٶزگەرٸستەرگە جول اشادى».
«قازاقستان حالقىنا» قوعامدىق قورىنىڭ رەسمي ٶكٸلٸ, جۋرناليست ايكەرٸم ەسەنەلٸ ٶز سٶزٸندە – «حالىق ٷنٸنە قۇلاق اسۋشى مەملەكەت» كونتسەپتسيياسىنىڭ كٶرٸنٸسٸ – رەفەرەندۋم ەكەندٸگٸن ايتتى.
«جاڭا قازاقستان دەگەنٸمٸز – ەدٸلەتتٸلٸك ەرەجەلەرٸ قالىپتاسقان قوعامى بار مەملەكەت. 2019 جىلى العاش سٶز ەتكەن «حالىق ٷنٸنە قۇلاق اسۋشى مەملەكەت» كونتسەپتسيياسىنىڭ ٶمٸردەگٸ, پراكتيكالىق كٶرٸنٸستەرٸنٸڭ بٸرٸ, وسى – رەفەرەندۋم دەپ ويلايمىن. ەربٸر ازاماتتىڭ مەملەكەتتٸك قۇرىلىمنىڭ, رەفورمالاردىڭ, دامۋ مەحانيزمدەرٸنٸڭ بٸر بٶلشەگٸ, قوزعاۋشى كٷشٸ رەتٸندە جاۋاپكەرشٸلٸگٸن ارتتىرۋدا ٷلەسٸ زور تاريحي پروتسەسس جاقسى نەتيەجەلەرگە باستايدى دەپ سەنەيٸك».
«ەلٸمٸزدٸڭ ەر بٸر ازاماتى ساياسي رەفورمالارعا قاتىستى بولۋى تيٸس. رەفەرەندۋمنىڭ ماقساتى دا سول, مەملەكەت ازاماتتاردان قۇرالادى, رەفەرەندۋم حالىق ٷنٸن ەستۋ جولىنداعى تيٸستٸ مەحانيزم», - دەدٸ «ەلباسى اكادەمياسى» جوبالىق كەڭەسٸنٸڭ باسشىسى بولات بۇحارباي
رەفەرەندۋم ٶتكٸزۋ ٷشٸن وعان ازاماتتاردىڭ جارتىسىنان كٶبٸ قاتىسۋى كەرەك. بۇل تۋرالى ساياساتتانۋشى يسلام كۋراەۆ ٶز سٶزٸندە مەلٸمدەدٸ.
«رەفەرەندۋمعا حالىق قاتىسۋ ٷشٸن, ولارعا ٷگٸت-ناسيحات جاساۋ كەرەك. ساراپشىلار قاۋىمداستىعى رەفەرەندۋمدا داۋىس بەرۋگە شاقىرا وتىرىپ, حالىققا بۇل مٷمكٸندٸكتٸڭ نە بەرەتٸنٸ تۋرالى اشىپ ايتۋ قاجەت. سوندا حالىق رەفەرەندۋمعا بارادى. حالىققا قاراپايىم جەنە قول جەتٸمدٸ تٸلمەن تٷسٸندٸرۋ ٶتە ماڭىزدى».
وتىرىسقا قاتىسۋشىلار رەفەرەندۋمدى ٶتكٸزۋ يدەياسىن قولداپ, كونستيتۋتسيياعا ەنگٸزٸلەتٸن تٷزەتۋلەر جوباسى ساياسي ينستيتۋتتاردىڭ قۇرىلىمدىق قايتا قۇرۋلارىن قامتيتىنىن اتاپ ٶتتٸ.
ەستەرٸڭٸزگە سالا كەتەيٸك, مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ كونستيتۋتسيياعا ٶزگەرٸستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگٸزۋ بويىنشا 5 ماۋسىمدا رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋم ٶتكٸزۋ تۋرالى جارلىققا قول قويدى.
«الداعى رەفەرەندۋم قازاقستاننىڭ بولاشاعىن ايقىندايدى. اتا زاڭ باپتارىنىڭ ٷشتەن بٸرٸ ٶزگەرەدٸ. اشىعىن ايتساق, كونستيتۋتسييامىز مٷلدە جاڭا سيپاتقا يە بولادى. سول سەبەپتٸ, مەن رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋم ٶتكٸزۋ تۋرالى باستاما كٶتەردٸم. ٶيتكەنٸ, مۇنداي اۋقىمدى ٶزگەرٸس بٷكٸل حالىقتىڭ شەشٸمٸمەن جٷزەگە اسىرىلۋعا تيٸس», - دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
