Otyrysqa qatysqan qoǵam qairatkerleri, saiasattanýshylar men QQDI sarapshylary referendým týraly qoǵamdyq oi-pikirdi talqylap-tarazylap, referendým tóńiregindegi mańyzdy suraqtardy kóterdi, sondai-aq jalpyhalyqtyq daýys berý eldiń saiasi júiesine qalai áser etetinin taldady.
Is-shara «Qazaqstandyq qoǵamdyq damý institýty» KeAQ Basqarma Tóraǵasy Qazbek Maigeldinovtyń moderatorlyǵymen ótti.
«Bul referendým azamattardyń memlekettik basqarýǵa neǵurlym keń qatysýyn kózdeitin, halyqtyń qoldaýymen elimizdiń jańa saiasi júiege kóshýine barynsha yqpal etýge baǵyttalǵan», - dedi.
Tanymal jýrnalist, Amanat partiiasy saiasi biýrosynyń múshesi Maqsat Tolyqbai óz sózinde referendýmnyń ótkzilýi qoǵam úshin mańyzdy ekenin atap ótti.
«Jańa Qazaqstan» deitin uran kún tártibinen túspei tur. Ol aldymen zań, qujat júzinde sóileý kerek. Qoǵam naqty qadamdar kútedi. Sondyqtan, referendým bilik úshin emes, aldymen halyq úshin kerek. Referendýmǵa barǵanda aqparat bilip barý mańyzdy.
Sebebi, Konstitýtsiianyń 33 babyna tolyqtyrýlar engizilmek, biraq erteń daýys bererde, osy ózgeristerdi qoldaisyń ba «iá», «joq» degen eki ǵana suraq bolady.
Referendým boiynsha túsinikti tilmen jazylǵan qysqasha beinerolikter áleýmettik jelilerde jaqsy pikirler jinaýda. Túsindirý jumystary boiynsha áleýmettik jelilerdiń de múmkindigin paidalanǵan durys. Túsinbei jatqan halyq áli de kóp».
Referendým týraly BǴM QR «Y. Altynsarin atyndaǵy Ulttyq bilim akademiiasy» ákimshilik basqarý departamentiniń direktory Janat Chýkeev te túsinikteme berip, referendým elimiz úshin irgeli ózgeristerge jol ashatyndyǵyn aitty.
«Taǵy da aita ketetin jait, bul Konstitýtsiialyq reforma qoǵamdy demokratiialandyrýdyń shynaiy qadamy. Bul referendým sýperprezidenttik modelden prezidenttik respýblikaǵa maksimaldy kóshý, Parlamenttiń rólin kúsheitý, halyqtyń eldi basqarýǵa qatysýyn keńeitý, azamattardyń quqyqtaryn qorǵaýdyń konstitýtsiialyq tetikterin kúsheitý siiaqty irgeli ózgeristerge jol ashady».
«Qazaqstan halqyna» Qoǵamdyq Qorynyń resmi ókili, jýrnalist Aikerim Esenáli óz sózinde – «halyq únine qulaq asýshy memleket» kontseptsiiasynyń kórinisi – referendým ekendigin aitty.
«Jańa Qazaqstan degenimiz – ádilettilik erejeleri qalyptasqan qoǵamy bar memleket. 2019 jyly alǵash sóz etken «Halyq únine qulaq asýshy memleket» kontseptsiiasynyń ómirdegi, praktikalyq kórinisteriniń biri, osy – referendým dep oilaimyn. Árbir azamattyń memlekettik qurylymnyń, reformalardyń, damý mehanizmderiniń bir bólshegi, qozǵaýshy kúshi retinde jaýapkershiligin arttyrýda úlesi zor tarihi protsess jaqsy nátiejelerge bastaidy dep seneiik».
«Elimizdiń ár bir azamaty saiasi reformalarǵa qatysty bolýy tiis. Referendýmnyń maqsaty da sol, memleket azamattardan quralady, referendým halyq únin estý jolyndaǵy tiisti mehanizm», - dedi «Elbasy Akademiasy» jobalyq keńesiniń basshysy Bolat Buharbai
Referendým ótkizý úshin oǵan azamattardyń jartysynan kóbi qatysýy kerek. Bul týraly saiasattanýshy Islam Kýraev óz sózinde málimdedi.
«Referendýmǵa halyq qatysý úshin, olarǵa úgit-nasihat jasaý kerek. Sarapshylar qaýymdastyǵy referendýmda daýys berýge shaqyra otyryp, halyqqa bul múmkindiktiń ne beretini týraly ashyp aitý qajet. Sonda halyq referendýmǵa barady. Halyqqa qarapaiym jáne qol jetimdi tilmen túsindirý óte mańyzdy».
Otyrysqa qatysýshylar referendýmdy ótkizý ideiasyn qoldap, Konstitýtsiiaǵa engiziletin túzetýler jobasy saiasi institýttardyń qurylymdyq qaita qurýlaryn qamtitynyn atap ótti.
Esterińizge sala keteiik, Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Konstitýtsiiaǵa ózgerister men tolyqtyrýlar engizý boiynsha 5 maýsymda respýblikalyq referendým ótkizý týraly Jarlyqqa qol qoidy.
«Aldaǵy referendým Qazaqstannyń bolashaǵyn aiqyndaidy. Ata zań baptarynyń úshten biri ózgeredi. Ashyǵyn aitsaq, Konstitýtsiiamyz múlde jańa sipatqa ie bolady. Sol sebepti, men respýblikalyq referendým ótkizý týraly bastama kóterdim. Óitkeni, mundai aýqymdy ózgeris búkil halyqtyń sheshimimen júzege asyrylýǵa tiis», - dedi Qasym-Jomart Toqaev.
