قۇربان ايتتا قۇربان شالۋدىڭ ٷكٸمٸ قانداي?
حانافي مەزھابىندا قۇربان ايتتا شاماسى جەتكەندەرگە قۇربان شالۋ – ۋەجٸپ.
ۋەجٸپتٸگٸنٸڭ دەلەلدەرٸ:
اللاھ تاعالا قۇران كەرٸمدە: «ناماز وقى جەنە قۇربان شال» (كەۋسار, 108/3), – دەپ ەمٸر ەتٸپ, قۇربان شالۋدىڭ ۋەجٸپتٸگٸن بٸلدٸرەدٸ.
پايعامبارىمىز (س.ا.ۋ.) «كٸمدە-كٸم مٷمكٸنشٸلٸگٸ بولا تۇرا قۇربان شالماسا, بٸزدٸڭ ناماز وقيتىن جەرٸمٸزگە جاقىنداماسىن!» – دەپ بۇيىرعان. ەرينە, بۇنداي قاتاڭ ەسكەرتۋ, كەم دەگەندە, قۇربان شالۋدىڭ ۋەجٸپتٸگٸن بٸلدٸرسە كەرەك.
پايعامبارىمىزدىڭ (س.ا.ۋ.) «قۇربان شالىڭدار! ٶيتكەنٸ, ول يبراھيم ەكەلەرٸڭنٸڭ سٷننەتٸ», – دەۋٸ قۇربان شالۋدىڭ ۋەجٸپتٸگٸنە تەرٸس ەمەس. ٶيتكەنٸ, سٷننەت – «جولى» دەگەن ماعىنانى بٸلدٸرەدٸ. ياعني, بٸزگە ۋەجٸپ بولعان قۇربان شالۋ – يبراھيمنٸڭ (ا.س.) جالعاسا كەلگەن جولى دەگەن ماعىنانى مەڭزەيدٸ.
قۇربان شالۋ كٸمدەرگە ۋەجٸپ?
قۇربان شالۋ بەلگٸلٸ بٸر ادامعا ۋەجٸپ بولۋ ٷشٸن تٶمەندەگٸ شارتتار كەرەك.
- مۇسىلمان بولۋ
- قۇربان ايت ۋاقىتىندا جولاۋشى بولماۋ
- نەگٸزگٸ قاجەتتەردەن تىس نيساپ مٶلشەرٸندەگٸ قارجىعا يە بولۋ. نيساپ مٶلشەرٸ – 85 گرامم التىن نەمەسە وسى قۇنعا تەڭ كەلەتٸن اقشا. زەكەت عيباداتى سيياقتى قۇرباننىڭ ۋەجٸپ بولۋى ٷشٸن نيساپ مٶلشەرٸنە جەتكەن مالعا بٸر جىل تولۋ شارت ەمەس.
قۇربان شالعان ۋاقىتتا مٸندەتتٸ تٷردە نيەت ەتۋ كەرەك. ٶيتكەنٸ, مالدى عيبادات ٷشٸن سوياتىنى سيياقتى, تەك قانا ەتٸن پايدالانۋ ٷشٸن دە سويۋعا بولادى.
قۇربان قاي ۋاقىتتان باستاپ شالىنۋى تيٸس?
قۇربان شالۋدىڭ ۋاقىتى قۇربان ايتتىڭ بٸرٸنشٸ كٷنٸ ايت نامازىنان كەيٸن باستالىپ, ايتىڭ ٷشٸنشٸ كٷنٸ اقشامعا از ۋاقىت قالعانعا دەيٸن جالعاسادى. ٷزٸر سەبەپتەرگە بايلانىستى قۇربان ايت نامازىنا بارا الماي قالعان ادامنىڭ, ناماز وقىپ بولاتىنداي ۋاقىت ٶتكەننەن كەيٸن قۇربانىن شالا بەرۋٸنە بولادى. پايعامبارىمىزدان (س.ا.ۋ.) قۇربان شالۋدىڭ ۋاقىتىنا بايلانىستى بٸرنەشە حاديس ريۋايات ەتٸلگەن. بەرە يبنۋ ا’زيبتٸڭ ريۋاياتى بويىنشا: «اللاھتىڭ ەلشٸسٸ (س.ا.ۋ.): «بٸزدٸڭ بۇل كٷندە العاشقى جاسايتىن – ٸسٸمٸز ناماز وقۋ, سوسىن قايتىپ كەلٸپ, قۇربانىمىزدى شالۋ. كٸم وسىلاي ٸستەسە بٸزدٸڭ سٷننەتٸمٸزگە ەرگەنٸ. ال كٸمدە-كٸم بۇدان بۇرىن قۇربانىن شالاتىن بولسا, بۇل قۇربانىنىڭ وتباسىنا بەرٸلگەن ەتتەن ايىرماشىلىعى جوق. بۇنىڭ قۇربان بولۋى مٷمكٸن ەمەس», – دەلٸنگەن. باسقا بٸر حاديستە: «كٸمدە-كٸم نامازدان بۇرىن قۇربانىن شالسا, قايتادان شالسىن», – دەپ, نامازدان بۇرىن شالىنعان مالدىڭ قۇرباندىققا ەسەپتەلمەيتٸنٸن ەسكەرتەدٸ.
قۇرباندىققا قانداي مالدار شالۋعا بولادى?
تەك قانا قوي, ەشكٸ, سيىر جەنە تٷيە مالدارىن عانا قۇرباندىققا شالۋعا بولادى. قۇربان رەتٸندە شالىناتىن قوي جەنە ەشكٸ كەم دەگەندە بٸر جاسار, سيىر ەكٸ جاسار, تٷيە بەس جاسار بولۋى كەرەك. التى-جەتٸ ايلىق كەپە قوزى بٸر جاسار قوي سيياقتى سەمٸز, ەتتٸ بولسا, قۇرباندىققا شالۋعا جارايدى. قوي مەن ەشكٸنٸڭ ەركەگٸن, سيىردىڭ ۇرعاشىسىن شالعان ابزال. ەلٸك, ارقار سيياقتى اڭدار مەن تاۋىق, قوراز, قاز, ٷيرەك سيياقتى قۇستار قۇربان رەتٸندە سويىلمايدى.
بٸرٸگٸپ قۇربان شالۋعا بولا ما?
قوي نەمەسە ەشكٸنٸ تەك قانا بٸر ادام قۇربان رەتٸندە شالا الادى. ال سيىر نەمەسە تٷيەنٸ ياعني, ٸرٸ قارانى بٸر كٸسٸنٸڭ جالعىز ٶزٸ ٷشٸن شالۋىنا بولاتىن سيياقتى جەتٸ كٸسٸگە ارناپ, ورتاق شالۋلارىنا بولادى. قۇرباندى ورتاقتاسىپ شالعان ۋاقىتتا ەربٸر ادام قۇربان شالۋ نيەتٸمەن ورتاقتاسۋى كەرەك. بٸر كٸسٸ قۇربان ٷشٸن, ال ەكٸنشٸ بٸر كٸسٸ تەك قانا ەتٸن الۋ نيەتٸمەن ورتاقتاسسا, شالىنعان مال بارلىق ورتاقتار ٷشٸن قۇربان بولىپ ەسەپتەلمەيدٸ.
قۇرباندىققا قانداي مالدار جارامايدى?
پايعامبارىمىز (س.ا.ۋ.) قۇرباندىققا جارامايتىن مال تۋراسىندا: «سوقىرلىعى انىق بەلگٸلٸ سوقىر, اۋرۋى بەلگٸلٸ اۋرۋشاڭ, (جٷرە المايتىنداي دەرەجەدە) اقساقتىعى بەلگٸلٸ بولعان اقساق جەنە جٸلٸگٸ كٶرٸنەتٸندەي ٶتە ارىق مالدار قۇرباندىققا جارامايدى» (تيرميزي, اداحي, 5), – دەگەن.
حانافي مەزھابىنىڭ عالىمدارى حاديستە ايتىلعان قۇرباندىققا جارامايتىن مالدارداعى كەمشٸلٸكتەرگە قياس (سالىستىرۋ) جولىمەن باسقا دا كەمشٸلٸكتەردٸ قوسقان. ول كەمشٸلٸكتەر مىنالار:
- بٸر كٶزٸ سوقىر
- سويىلاتىن جەرگە جەتە المايتىن دەرەجەدە ەلسٸز
- قۇلاعى نەمەسە قۇيرىعى تۋمادان جوق نەمەسە باسىم بٶلٸگٸ كەسٸلگەن
- تٸستەرٸنٸڭ كٶبٸ تٷسٸپ قالعان
- ەمشەكتەرٸنٸڭ باسى جۇلىنىپ قالعان
- بٸر مٷيٸزٸ نەمەسە ەكەۋٸ دە تٷبٸنەن سىنعان
قۇربان شالۋى ۋەجٸپ بولعان كٸسٸنٸڭ قۇرباندىق مالىندا اتالمىش كەمشٸلٸكتەردٸڭ بٸرەۋٸ ساتىپ العاننان كەيٸن پايدا بولسا نەمەسە العان مالى ٶلٸپ قالسا, قايتادان قۇرباندىققا جارايتىن مال ساتىپ الىپ شالۋى كەرەك. ال ٶزٸنە قۇربان شالۋ ۋەجٸپ بولماسا دا, ساۋاپ ٷشٸن شالۋدى نيەت ەتكەن كەدەي ادامنىڭ ساتىپ العان قۇربانىندا بٸر كەمشٸلٸك پايدا بولسا, سول مالدى شالا بەرەدٸ. تٸپتٸ, قۇربان شالۋى ۋەجٸپ بولماعان كەدەي ادام بويىندا كەمشٸلٸگٸ بار مالدى ساتىپ الىپ, قۇربان رەتٸندە شالۋىنا بولادى. ٶيتكەنٸ, كەدەي ادامنىڭ شالعان قۇرباندىعى – نەپٸل قۇربان. نەپٸل عيباداتتا كەشٸرٸم بار.
قۇربان شالۋدا باسقا بٸرەۋگە ٶكٸلدٸك بەرۋگە بولا ما?
قۇرباندىق مالىن مٷمكٸنشٸلٸگٸ بولسا, موينىنا ۋەجٸپ بولعان ادامنىڭ ٶزٸ شالعانى ابزال جەنە ساۋابى مول. بٸراق باسقا بٸرەۋگە ٶكٸلدٸك بەرۋٸنە دە بولادى. قۇربان شالۋى ۋەجٸپ كٸسٸ باسقا بٸر ادامدى تەلەفون ارقىلى نەمەس حات سيياقتى جولدارمەن ٶزٸنٸڭ ورنىنا باسقا ادامدى ٶكٸل رەتٸندە قۇربان شالۋى ٷشٸن تاعايىنداي الادى. ٶكٸلگە «مەنٸڭ ورنىما قۇربان الىپ, شال» دەپ ايتىلعان ۋاقىتتا, ٶكٸل سول ادامنىڭ اتىنا قۇربان الىپ شالادى. حز. ەليدٸڭ (ر.ا.) پايعامبارىمىزدىڭ (س.ا.ۋ.) ورنىنا ٶكٸل رەتٸندە قۇربان شالعانى جٶنٸندە ريۋايات بار.
قۇربان مالى قالاي شالىنادى?
قۇربان رەتٸندە شالىناتىن مالدى قيناماۋ ٷشٸن, ٶتكٸر پىشاق قولدانۋ كەرەك. مالدى سويۋ ٷشٸن جەرگە جاتقىزعاننان كەيٸن پىشاقتى كٶز الدىندا جالاقتاتىپ, قايراۋ – مەكرٷھ. ال, قيناماي سويۋ – سٷننەت. پايعامبارىمىز بٸر حاديسٸندە بىلاي دەيدٸ: «مالدى باۋىزداعان ۋاقىتتا جاقسىلاپ باۋىزداڭدار. كٸمدە-كٸم مال سويسا, پىشاعىن جاقسىلاپ قايراسىن جەنە تەزٸرەك باۋىزداپ مالدى راحاتىنا قاۋىشتىرسىن» (مۋسليم, سايد,57).
قۇربان رەتٸندە شالىناتىن مال قۇبىلاعا قاراتا جاتقىزىلىپ, دۇعا رەتٸندە مىنا ايات وقىلادى:
{إِنَّ صَلَاتِى وَنُسُكِى وَمَحْيَاىَ وَمَمَاتِى لِلَّهِ رَبِّ ٱلْعَٰلَمِينَ لا شَرِيكَ لَهُ}
«يننا سالاتي ۋا نۋسۋكي ۋا ماحيايا ۋا مەمەتي ليللەھي راببيل ‘الامينا لە شەريكا لەھ» (انعام, 6/162). «كٷمەنسٸز مەنٸڭ نامازىم جەنە باسقا عيباداتتارىم, ٶمٸرٸم دە, ٶلٸمٸم دە بٷكٸل ەلەمدەردٸڭ راببى اللاھ ٷشٸن. ونىڭ ەش سەرٸگٸ جوق». ودان كەيٸن:
{الله أكْبَرُ, الله أكْبَرُ, لا إلَهَ إلاَّ اللهُ وَ اللهُ أكْبَرُ, الله أكْبَرُ وَ لِلَهِ الْحَمْدُ}
«اللاھۋ ەكبار, اللاھۋ ەكبار لە يلاھا يللاللاھۋ, ۋاللاھۋ ەكبار, اللاھۋ ەكبار ۋا ليللاھيل-حامد», – دەپ تەكبٸر ايتىپ, «بيسميللاھي, اللاھۋ ەكبار» – دەپ باۋىزدالادى. تەك قانا قۇرباننىڭ يەسٸنٸڭ عانا «بيسميللاھي, اللاھۋ ەكبار» – دەۋٸ جەتكٸلٸكتٸ ەمەس. قۇرباندى باۋىزداعان ادام دا «بيسميللاھي, اللاھۋ ەكبار» – دەۋٸ كەرەك. ەدەيٸ ۇمىتپاستان «بيسميللاھ» دەپ ايتپاسا, قۇرباننىڭ ەتٸن جەۋگە بولمايدى. ٶيتكەنٸ, اللاھتىڭ اتى ايتىلىپ, باۋىزدالماعان مالدىڭ ەتٸن جەۋ – حارام. قۇرباننىڭ يەسٸ قۇرباندى باۋىزدايىن دەپ جاتقان قاساپتىڭ قولىنىڭ ٷستٸنە قولىن قويىپ, بٸرگە باۋىزداسا, ەكەۋٸنٸڭ دە «بيسميللاھ» دەپ ايتۋلارى كەرەك. سويىلاتىن مال قۇربان نيەتٸمەن باۋىزدالۋ كەرەك. مالدىڭ جانى شىققاننان كەيٸن بارىپ قانا تەرٸسٸ سىپىرىلادى. جانى شىقپاي جاتىپ باسىن كەسٸپ الىپ تاستاۋ نەمەسە تەرٸسٸن سىپىرۋ – مەكرٷھ.
قۇرباندىققا شالىنعان مالدىڭ قانداي اعزالارى جەلٸنبەيدٸ?
ەتٸ جەلٸنەتٸن مالدىڭ جەتٸ مٷشەسٸ جەلٸنبەيدٸ. ول – حارام.
- مالدان اققان قان
- ەركەكتٸك مٷشەسٸ
- ۇرعاشىلىق مٷشەسٸ
- ەركەك مالدىڭ جۇمىرتقالار
- ەتتەگٸ بەزدەر
- زەر تورسىعى
- ٶت
قۇرباندىققا شالىنعان مالدىڭ ەتٸ مەن تەرٸسٸ قالاي ٷلەستٸرٸلەدٸ?
باي بولسىن, كەدەي بولسىن قۇربان ايتتا شالعان قۇرباندىعىنىڭ ەتٸن جەۋٸنە بولادى. قۇرباندىققا شالىنعان مالدىڭ ەتٸن ٷش بٶلٸككە بٶلٸپ تاراتۋ – مۇستاحاپ. بٸر بٶلٸگٸ – تۋعان-تۋىس, كٶرشٸلەرٸنە باي بولسا دا سىيعا تارتىلادى, ەكٸنشٸ بٶلٸگٸ – كەدەي جەنە مۇقتاج ادامدارعا, ٷشٸنشٸ بٶلٸگٸ – ٶزٸنٸڭ وتباسىنا, بالا-شاعاسىنا بەرٸلەدٸ. بٸراق شالىنعان مالدى تٷگەلدەي كەدەي-مۇقتاجدارعا تاراتۋعا بولاتىنى سيياقتى, تٷگەلدەي ٶزٸنٸڭ وتباسىنا قالدىرا الادى.
اللاھ تاعالا قۇران كەرٸمدە قۇرباننىڭ ەتٸ تۋراسىندا بىلاي دەيدٸ: «قۇرباننىڭ ەتٸنەن ٶزدەرٸڭ جەڭدەر ەرٸ مٸسكٸندەر مەن كەدەيلەرگە جەگٸزٸڭدەر» (حاج, 22/28).
پايعامبارىمىزدىڭ (س.ا.ۋ.) شالعان قۇربانىنىڭ ەتٸن قالاي تاراتقاندىعى تۋراسىندا يبنۋ ابباس بىلاي دەپ ريۋايات ەتتٸ: «پايعامبارىمىز (س.ا.ۋ.) شالعان قۇرباندىعىنىڭ ٷشتەن بٸرٸن – وتباسىنا, ٷشتەن بٸرٸن – كەدەي كٶرشٸلەرٸنە, قالعان ٷشتەن بٸرٸن ساداقا رەتٸندە تاراتاتىن».
ۋەجٸپ بولسىن, نەپٸل بولسىن قۇرباندىققا شالىنعان مالدىڭ ەتٸن, تەرٸسٸن, سيراق-باسىن جەنە سٷتٸن ساتۋ – مەكرٷھ. قۇربان مالىنىڭ اتالمىش بٶلشەكتەرٸ ساتىلعان جاعدايدا قۇنى كەدەيلەرگە ساداقا رەتٸندە بەرٸلەدٸ. قۇربانعا شالىنعان مالدىڭ ەشقانداي بٶلشەگٸنەن قاساپتىڭ اقىسى رەتٸندە تٶلەۋگە بولمايدى. حز. ەليدٸڭ بىلاي دەگەنٸ ريۋايات ەتٸلدٸ: «اللاھتىڭ ەلشٸسٸ (س.ا.ۋ.) تٷيەلەر قۇرباندىققا شالىنعان ۋاقىتتا باسىندا تۇرۋىمدى جەنە تەرٸلەرٸ مەن جٷندەرٸن تاراتۋىمدى ەمٸر ەتتٸ. ولاردىڭ ەشبٸر نەرسەسٸن قاساپ اقىسى رەتٸندە بەرۋگە ماعان تىيىم سالدى. «قاساپ اقىسىن بٸز ٶزٸمٸز بەرەمٸز» (مۋسليم, حاج, 348), – دەدٸ.
قۇرباندىققا شالىنعان مالدىڭ تەرٸسٸن كەدەيلەرگە, قايىرىمدىلىق قورلارىنا بەرۋگە بولادى.
قۇرباندىققا ارنايى مال الىپ سويماي, ورنىنا سول قۇرباننىڭ قۇنىن اقشالاي ساداقا رەتٸندە كەدەيلەرگە بەرۋگە بولا ما?
قۇرباندىقتا قان اعىزۋ نەگٸز بولعاندىقتان مال سويىپ, قان اعىزباسا, قۇرباندىق مٸندەتٸ موينىنان تٷسپەيدٸ.
كٶز جۇمعان كٸسٸ ٷشٸن قۇربان شالۋعا بولا ما?
ٶلگەن كٸسٸ ٶزٸنٸڭ اتىنا قۇربان شالۋدى تاپسىرىپ كەتپەسە دە, ساۋابىن ٶلٸگە باعىشتاۋ نيەتٸمەن قۇربان ايت كٷندەرٸندە قۇربان شالۋعا بولادى. شالعان قۇربانىنىڭ ەتٸنەن جەۋٸنە رۇقسات. بٸراق ٶلٸنٸڭ تاپسىرىپ كەتكەن ٶسيەتٸن ورىنداۋ نيەتٸمەن شالعان قۇربانىنىڭ ەتٸنەن جەۋگە بولمايدى. ەتٸن تولىق ساداقا رەتٸندە تاراتۋ كەرەك.
اقيقا قۇربانى دەپ قانداي قۇربانعا ايتىلادى?
جاڭا تۋىلعان سەبيدٸڭ باسىنداعى شاشىنا «اقيقا» – دەلٸنەدٸ. اللاھ تاعالانىڭ نەسٸپ ەتكەن پەرزەنتٸنە شٷكٸر رەتٸندە شالىناتىن مالعا دا «اقيقا» قۇربانى دەلٸنەدٸ. اقيقا قۇربانىن سەبيدٸڭ تۋىلعان كٷنٸنەن باستاپ, باليعات جاسىنا تولعانعا دەيٸن شالۋعا بولادى. بٸراق سەبيگە جەتٸ كٷن تولعاندا شالۋ – ابزال.
سەبيدٸڭ تۋىلعانىنا جەتٸ كٷن بولعاندا اتى قويىلىپ, شاشى الىنادى. الىنعان شاشتىڭ سالماعىندا التىن نەمەسە كٷمٸستٸ ساداقا رەتٸندە بەرۋ – سٷننەت. قۇرباننىڭ دا سول كٷنٸ شالىنۋى – مۇستاحاپ. پايعامبارىمىز (س.ا.ۋ.) ەكٸ نەمەرەسٸ حز. حۇساين مەن حاسان ٷشٸن اقيقا قۇربانىن شالعانى ريۋايات ەتٸلەدٸ. قۇربان ايتتا قۇرباندىققا جارايتىن مالدار اقيقا قۇربانىنا دا جارايدى. قىز بالالار ٷشٸن دە اقيقا قۇربانىن شالادى. اقيقا قۇربانىنىڭ يەسٸ ەتٸنەن جەۋٸنە جەنە باسقالارعا ساداقا رەتٸندە تاراتۋىنا بولادى. اقيقا قۇربانىن شالار كەزدە: «بيسميللاھي, اللاھۋ ەكبار. اللاھىم, بۇل سەنٸڭ ريزالىعىڭ ٷشٸن شالىنعان پەلەنشەنٸڭ اقيقا قۇربانى» – دەلٸنەدٸ.
نەزٸر قۇربانى دەگەن نە?
كٶڭٸلٸن كٶپتەن كٷپتٸ ەتكەن بٸر ٸسٸ ورىندالعاندا يا بولماسا بىلاي دا بٸر مالدى شالام دەپ مۇسىلمان بالاسىنىڭ اللاھ تاعالاعا ۋەدە بەرٸپ, سول ۋەدەسٸنٸڭ ۋاقىتى كەلگەندە شالاتىن مالى «نەزٸر قۇربانى» دەپ اتالادى. مىسالعا, اۋىرىپ جاتقان ادام وسى اۋرۋىمنان ايىقسام, بٸر قويدى قۇرباندىققا شالامىن دەپ نيەت ەتسە, اۋرۋىنان ايىققان جاعدايدا, بٸر قوي شالۋى – ۋەجٸپ.
نەزٸر قۇربانىنا شالىنعان مالدىڭ ەتٸنەن, شالعان ادامنىڭ ٶزٸنە, بالالارىنا, نەمەرەلەرٸنە جەنە ەكە-شەشەسٸنە تٸپتٸ اتا-ەجەلەرٸنە جەۋگە بولمايدى. تٷگەلدەي ساداقا رەتٸندە كەدەيلەرگە تاراتىلۋى تيٸس. شالىنعان قۇرباننىڭ بٸر بٶلشەگٸ اتالمىش ادامدار تاراپىنان جەلٸنگەن جاعدايدا سول جەلٸنگەن بٶلشەكتٸڭ قۇنىن كەدەيلەرگە تاراتۋ كەرەك.
دەرەككٶزٸ: muslim.kz
