قازاقستاندا قوسىمشا قۇن سالىعىن (ققس) 12 %-دان 20 %-عا دەيٸن ٶسٸرۋ ىقتيمالدىلىعىنا قاتىستى جاڭالىق بيزنەس ٶكٸلدەرٸن دٷر ەتكٸزدٸ. ەلٸمٸزدەگٸ بٸرقاتار ساراپشىلار مەن كەسٸپكەرلەر مۇنداي ٶزگەرٸس تاۋارلار مەن قىزمەتتەردٸڭ ٶزٸندٸك قۇنىن ٶسٸرٸپ, ينفلياتسييانى ٷدەتەدٸ, ال ۇزاق مەرزٸمدە ەل ەكونوميكاسىنا كەرٸ ەسەر ەتۋٸ ىقتيمال دەپ سانايدى. سول سەبەپتٸ بيزنەس قاۋىمداستىق بۇل باستاماعا نارازىلىق بٸلدٸرەتٸن پەتيتسييا ەزٸرلەپ, تٸپتٸ حالىق ٷنٸن بيلٸك ەستۋٸ ٷشٸن رەفەرەندۋم ٶتكٸزۋ مٷمكٸندٸگٸن قاراستىرۋعا نيەتتٸ, دەپ جازادى Dalanews.kz inbusiness.kz سايتىنا سٸلتەمە جاساپ.
بۇعان دەيٸن ٷكٸمەتكە قاراستى تيٸستٸ ورگاندار جاڭا سالىق رەفورماسىن دايارلاپ جاتقانى حابارلانعان. ونىڭ اياسىندا ققس مٶلشەرلەمەسٸن ارتتىرۋمەن قاتار, وسى سالىقتى تٸركەۋ ٷشٸن تابىس كٶلەمٸنٸڭ تٶمەنگٸ شەگٸن 78 ميلليون تەڭگەدەن 15 ميلليون تەڭگەگە دەيٸن ازايتۋ ۇسىنىلىپ وتىر. ٷكٸمەت مۇنداي شارالار نەگٸزٸنەن ەڭبەكاقى قورىنا ارتىلاتىن جٷكتٸ جەڭٸلدەتٸپ, سالىقتىڭ بٸر بٶلٸگٸن تاۋار سٶرەگە كەلٸپ تٷسكەنگە دەيٸنگٸ ٶزٸندٸك قۇنعا ٶتكٸزۋگە باعىتتالاتىنىن ايتادى. ال بيزنەس ٶكٸلدەرٸ بۇل تەسٸل "ٸرٸ كەسٸپورىندارعا عانا پايدالى, كەرٸسٸنشە شاعىن جەنە ورتا بيزنەسكە اۋىر سوققى بولادى" دەپ الاڭدايدى.
سالىق مەسەلەلەرٸ جٶنٸندەگٸ كەڭەسشٸ ەرٸ بٸرنەشە ونلاين-پلاتفورمانىڭ نەگٸزٸن قالاۋشى فايزيراحمان مييانوۆ ققس-تى كٶبەيتۋدٸ "كەز كەلگەن تۇتىنۋشىعا سالىناتىن سالىق" دەپ اتاپ, ونى "كەدەيلٸككە سالىناتىن سالىققا دا" بالايدى. ونىڭ ايتۋىنشا, قوسىمشا سالىقتىق سالماق تٷپتٸڭ-تٷبٸندە قاراپايىم ازاماتتاردىڭ قالتاسىن قاعادى, ٶيتكەنٸ مۇندايدا كەسٸپكەرلەر شىعىندى ٶتەۋ ٷشٸن تاۋار مەن قىزمەت قۇنىن قىمباتتاتۋعا مەجبٷر بولادى. مييانوۆ جاڭا رەفورمانىڭ نەگٸزدەمەسٸ جەتكٸلٸكسٸز ەكەنٸن, ناقتى عىلىمي زەرتتەۋلەر جٷرگٸزٸلمەگەنٸن, سول سەبەپتٸ مۇنداي قادام ەل ەكونوميكاسىنا ۇزاق مەرزٸمدٸ زييان كەلتٸرۋٸ مٷمكٸن ەكەنٸن ەسكەرتەدٸ.
"ساراپشىنىڭ پايىمداۋىنشا, ققس مٶلشەرلەمەسٸن ارتتىرۋ ۇسىنىسى 2010 جىلى دٷنيەجٷزٸلٸك بانكپەن جاسالعان كەلٸسٸمنەن تۋىنداۋى مٷمكٸن, وندا سالىقتى كٶتەرۋ تالابى سىرتقى مٸندەتتەمە رەتٸندە بەكٸتٸلگەن. ول كەزدە 17 ملن دوللار قارىز اقشا الىنعان. سول قارىز كەلٸسٸمشارتىندا ققس مٶلشەرلەمەسٸن كٶتەرۋ تالابى كٶرسەتٸلگەن. سوندىقتان مييانوۆ بۇل شەشٸم قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ مٷددەسٸنەن گٶرٸ سىرتقى قارىز شارتىنا كٶبٸرەك تەۋەلدٸ دەگەن بولجام جاسايدى".
سونداي-اق ول ٸرٸ كورپوراتسييالار مەن بەلگٸلٸ بٸر سالالارداعى الپاۋىت كەسٸپورىندارعا بەرٸلەتٸن سالىق جەڭٸلدٸكتەرٸ ساقتالىپ وتىرعانىن, ال قۇرىلىس سيياقتى سەكتورلاردا جەڭٸلدٸكتەردٸ جويۋ جوسپارى قاراپايىم حالىققا باسپانا باعاسىن قىمباتتاتىپ, قولجەتٸمدٸلٸكتٸ تٶمەندەتەتٸنٸن اتاپ كٶرسەتەدٸ.
"بۇل ارادا زاڭدى ساۋال تۋىندايدى: نەگە ٸرٸ كورپوراتسييالارعا سالىقتىق جەڭٸلدٸكتەر قاراستىرىلادى دا, كەرٸسٸنشە شوب پەن قاراپايىم حالىققا سالىقتى ٶسٸرۋ ارقىلى شىعىنداردى ارتتىرۋ كٶزدەلەدٸ. بۇل ەدٸلدەتسٸزدٸك ەمەي نەمەنە", - دەيدٸ ول.
مينيسترلٸك پەن ٷكٸمەت ٶكٸلدەرٸنٸڭ رەسمي مەلٸمدەمەسٸندە سالىق اۋىرتپالىعىن ارتتىرۋ ارقىلى ەڭبەكاقى قورىنا تٷسەتٸن جٷكتٸ جەڭٸلدەتۋگە باسىمدىق بەرٸلەتٸنٸ ايتىلعانىمەن, كەسٸپكەرلەر بۇل شەشٸم, شىنتۋايتىندا, شىعىندى ازايتۋ ورنىنا ەكونوميكانى "كٶلەڭكەگە" يتەرمەلەپ, شاماسى جەتپەگەن كومپانييالاردى جابىلۋعا مەجبٷرلەيدٸ دەپ قاۋٸپتەنەدٸ. كەيبٸر بيزنەسمەندەر مۇندايدا شەتەلدٸك ينۆەستورلاردىڭ دا قىزىعۋشىلىعى بەسەڭدەپ, ەلدٸڭ ەكونوميكالىق دامۋ قارقىنى تەجەلۋٸ مٷمكٸن دەپ الاڭدايدى.
بۇعان قوسا, جاڭا تسيفرلىق تەحنولوگييالاردى ەنگٸزۋ بارىسىندا سالىقتىق جٷيەنٸڭ جۇمىسى جيٸ ٸركٸلٸسكە ۇشىراپ, بيزنەسكە قوسىمشا تٷيتكٸلدەر تۋدىرىپ وتىرعانى تۋرالى دا پٸكٸر بار. وسى سەبەپتٸ بٸرقاتار كەسٸپكەرلەر بيلٸكتەن سالىقتىق ٶزگەرٸستەردٸ اسىقپاي, بيزنەس قاۋىمداستىعى ۇستانىمىن ەسكەرە وتىرىپ تالداۋدى تالاپ ەتەدٸ. ولار ققس مەسەلەسٸ تەرەڭدەتٸلگەن ساراپتامادان ٶتٸپ, ناقتى ەكونوميكالىق نەگٸزدەمە بولماسا, دٷربەلەڭ تۋدىرۋعا سەبەپ بولادى دەپ ەسەپتەيدٸ.
"عىلىمي زەرتتەۋلەر جوقتىڭ قاسى. بۇل شارانىڭ سالدارى بەيمەلٸم كٷيدە قالۋدا. ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلٸگٸ جانىندا سالىق زاڭناماسى بويىنشا ۇسىنىستاردى زەردەلەيتٸن "ەكونوميكالىق زەرتتەۋ ينستيتۋتى" اق جۇمىس ٸستەيدٸ. بٸراق ولاردىڭ ساراپتاما قورىتىندىسىن بٸز كٶرٸپ وتىرعانىمىز جوق", - دەيدٸ مامان.
قازٸرگٸ تاڭدا بيزنەس ٶكٸلدەرٸ WhatsApp-تا "ققس مٶلشەرلەمەسٸن ارتتىرۋعا قارسىمىز" دەگەن ارنايى توپ اشىپ, ورتاق پەتيتسييا جوباسىن تالقىلاۋدا. بۇل باستامانىڭ اۆتورلارى رەفەرەندۋم ٶتكٸزۋدٸ دە جوققا شىعارمايدى. ولاردىڭ ايتۋىنشا, سالىق ساياساتىنا قاتىستى مۇنداي ٸرٸ ٶزگەرٸستەر قاراپايىم ازاماتتاردىڭ تۇرمىس ساپاسىنا تٸكەلەي ەسەر ەتەتٸندٸكتەن, مەملەكەت حالىقتىڭ پٸكٸرٸن ەسكەرۋگە تيٸس. كەسٸپكەرلەر ەندٸگٸ جەردە بيلٸكپەن ديالوگ ورناتىپ, سالىق جٷكتەمەسٸن ەدٸل بٶلۋدٸ كٶزدەپ وتىر.
