ەل-فارابي اتىنداعى قازۇۋ – QS WUR حالىقارالىق رەيتينگٸندە 150 ٷزدٸك جوو قاتارىنا ەنگەن ەلدەگٸ جەنە ورتالىق ازييا ٶڭٸرٸندەگٸ جالعىز ٸرٸ عىلىمي-بٸلٸم بەرۋ ورتالىعى.
قر ٷكٸمەتٸنٸڭ قاۋلىسىمەن ەلٸمٸزدٸڭ جەتەكشٸ جوعارى وقۋ ورنىنا 2022 جىلعى 25 شٸلدەدە زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتٸ مەرتەبەسٸ بەرٸلدٸ. قازۇۋ-دىڭ ەلەمدٸك دەڭگەيدەگٸ زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتٸ رەتٸندە 2022-2026 جىلدارعا ارنالعان دامۋ باعدارلاماسى ەزٸرلەنگەن. 2022 جىلى ىستامبۇل جەنە بٸشكەك قالالارىندا قازۇۋ فيليالى اشىلىپ, الماتىدا قازۇۋ بازاسىندا ميفي فيليالى قۇرىلدى.
ۋنيۆەرسيتەتتە 16 فاكۋلتەت, 8 عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى, 29 عىلىمي ورتالىق پەن عىلىمي-تەحنولوگييالىق پاركٸ, 97 ٶندٸرٸستٸك فيليالدان تۇراتىن بٸرەگەي عىلىمي-يننوۆاتسييالىق ينفراقۇرىلىم قالىپتاستى.
جىل سايىن كونكۋرستىق نەگٸزدە ۋنيۆەرسيتەت عالىمدارى ٸرگەلٸ جەنە قولدانبالى عىلىمي زەرتتەۋلەر بويىنشا 400-دەن استام عىلىمي-تەحنيكالىق جوبالار مەن باعدارلامالاردى, سونداي-اق جالپى كٶلەمٸ 8,1 ميلليارد تەڭگە نىسانالى قارجىلاندىرۋ باعدارلامالارىن ٸسكە اسىرىلۋدا.
بٷگٸندە وقۋ ورىندا عىلىمي ينستيتۋتتارمەن جەنە ۇيىمدارمەن ينتەگراتسييا كٷشەيتٸپ, 21 بٸلٸم بەرۋ باعدارلاماسى ەنگٸزدٸ. بۇدان باسقا ۋنيۆەرسيتەتتە 396 ماگيستر مەن PhD دوكتورى وقىتۋدى اياقتادى. ٶنەرتابىس پەن مودەلگە 400 پاتەنت پەن اۆتورلىق كۋەلٸك الىنعان. قازاقستاندىق عالىمداردىڭ Scopus-تا ماقالالار سانى ارتتى. ونىڭ 58%-ىن جىل سايىن قازۇۋ قىزمەتكەرلەرٸ جارييالايدى.
قازۇۋ بازاسىندا 2008 جىلدان باستاپ عالىمدار مەن ستۋدەنتتەردٸڭ يننوۆاتسييالىق يدەيالارىنىڭ تابىستى ينكۋباتورى رەتٸندە تانىلعان عىلىمي-تەحنولوگييالىق پارك جۇمىس ٸستەيدٸ.
باسپاسٶز تۋرى بارىسىندا باق ٶكٸلدەرٸ ۋنيۆەرسيتەتتٸڭ عىلىمي-يننوۆاتسييالىق ينفراقۇرىلىمىمەن تانىسىپ, عىلىمي-تەحنولوگييالىق پاركٸ مەن عىلىمي-زەرتتەۋ لابوراتورييالارىنىڭ جۇمىسىمەن تانىستى.
تەحنوپارك «ترانسنەفت» ورتالىق ازييا عىلىمي-زەرتتەۋ جەنە جوبالاۋ ينستيتۋتىمەن» بٸرلەسٸپ, «سۇيىق تٷردەگٸ راكۋشكا پليتكالاردىڭ بەتٸنە جاعىلاتىن تاۋ جىنىستارىنىڭ پوليكريستالدى سىنعىش ۇنتاقتى كالتسيي كاربوناتىن جاسايتىن بٸرلەسكەن ٶندٸرٸسٸن قۇرۋ» يننوۆاتسييالىق جوباسىن ٸسكە اسىرۋدا.
وسى جوبانى ٸسكە اسىرۋ ماقساتىندا «يننوۆاتسييا پليۋس» ەنشٸلەس كوممەرتسييالىق ۇيىمى قۇرىلىپ, جاڭا قۇرىلىس ماتەريالىنىڭ جوعارى تيٸمدٸلٸگٸ دەلەلدەنٸپ, وسى ماتەريالدى قازۇۋ عيماراتتارىنىڭ قاسبەتتەرٸنە ەكسپەريمەنت رەتٸندە قولدانىلدى. وسى ۋاقىتقا دەيٸن ايىنا 10 000 م2 كٶلەمٸندە يننوۆاتسييالىق قۇرىلىس ماتەريالدارىن ٶندٸرٸلگەن.
سونداي-اق, تەحنوپارك دەستٷرلٸ ەلەكتر ەنەرگيياسى جوق جەرلەردە ەلەكتر ەنەرگيياسىن بەرۋگە ارنالعان قۋاتى 2 جەنە ودان دا كٶپ كۆت/ساع تەلەمەتريياسى بار موبيلدٸ اۆتونومدى گيبريدتٸ كٷن ەنەرگيياسى قوندىرعىسىن ەزٸرلەۋ جٶنٸندەگٸ جۇمىستى جالعاستىرۋدا.
بۇل – جوباعا قر قورعانىس مينيسترلٸگٸ, قر تٶتەنشە جاعدايلار مينيسترلٸگٸ, «قازاقتەلەكوم» اق, ۇيالى بايلانىس وپەراتورلارى, اگروٶنەركەسٸپتٸك كەشەن ٶكٸلدەرٸ جەنە باسقا دا ۇيىمدار قىزىعۋشىلىق تانىتۋدا.
«يننوۆاتسييالار پليۋس» كومپانيياسىمەن بٸرلەسكەن كەلەسٸ تابىستى جوبا – «مۇناي ۇڭعىمالارىن اسفالت-شايىر-پارافيندٸ جەنە گيدراتتى شٶگٸندٸلەردەن تازارتۋ تەحنولوگيياسى» دەپ اتالادى.
عالىمدار ەزٸرلەگەن اۆتوماتتى مۇناي شٶگٸندٸلەرٸن تازارتۋ قوندىرعىسى مۇناي ٶندٸرۋ كەزٸندە تسيكلدٸك جەنە كٷندەلٸكتٸ تازارتۋدى جٷزەگە اسىرادى, بۇل مۇنايدى ٷزدٸكسٸز ٶندٸرۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
قۇرىلعى توزۋعا تٶزٸمدٸلٸكتٸڭ جوعارى پارامەترلەرٸنە يە جەنە مينيمالدى باقىلاۋدى قاجەت ەتەدٸ. قۇرىلعى قولدانىستاعى تازارتۋ شىعىندارىن 80%-عا دەيٸن وڭتايلاندىرۋعا, تازارتۋ كەزٸندە مۇنايدىڭ جوعالۋى مەن تٶگٸلۋ قاۋپٸن ازايتۋعا, پايدالانۋ پروتسەسٸندە «ادام فاكتورىنىڭ» تەرٸس ەسەرٸن ازايتۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
ٶندٸرٸلەتٸن ٶنٸمنٸڭ تۇتىنۋشىلارى فارماتسەۆتيكالىق كومپانييالار, مەديتسينالىق مەكەمەلەر, عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارى جەنە باسقا دا كٶپتەگەن نارىق سۋبەكتٸلەرٸ بولا الادى.
سودان سوڭ جۋرناليستەر عالىم ەمٸرحان تەمٸرباەۆ جەتەكشٸلٸك ەتەتٸن «ەل-فارابي سەريياسىنىڭ ۋنيۆەرسيتەتتٸك نانوسپۋتنيكتەرٸن ەزٸرلەۋ جەنە قۇرۋ» جوباسىمەن تانىسىپ, پروتسەستٸك يننوۆاتسييالار ورتالىعىنا باردى.
ەل-فارابي اتىنداعى قازۇۋ كۋبسات ستاندارتىنىڭ العاشقى قازاقستاندىق نانوسپۋتنيگٸن ەزٸرلەۋشٸ. بٷگٸندە ۋنيۆەرسيتەت ەكٸ نانوسپۋتنيكتٸ عارىشقا ۇشىردى. Cubesat-تار كٸشكەنتاي كٶلەمٸنە قاراماستان, مارس اتموسفەراسى, استەرويدتار, كٷن جەلٸن زەرتتەۋ, سونداي-اق ناقتى ۋاقىت رەجيمٸندە جەر شارىنىڭ بەتٸن باقىلاۋ سيياقتى بٸرقاتار تەحنولوگييالىق, عىلىمي جەنە بٸلٸم بەرۋ مەسەلەلەرٸن شەشەدٸ.
بٷگٸندە «عىلىم قورى» قولداۋىمەن پروتسەستٸك يننوۆاتسييالار ورتالىعى بازاسىندا عارىشتىق روبوتوتەحنيكانى, سونداي-اق ەلٸمٸزدٸڭ مەكتەپتەرٸ مەن جوعارى وقۋ ورىندارىندا STEM-بٸلٸم بەرۋدٸ دامىتۋعا باعىتتالعان «بٸلٸم بەرۋ مەكەمەلەرٸنە ارنالعان شاعىن عارىش اپپاراتتارىنىڭ يننوۆاتسييالىق كونسترۋكتورلارىن ٶندٸرۋ» جوباسى ٸسكە اسىرىلۋدا. قازٸردٸڭ ٶزٸندە 10-نان استام جيىنتىق ساتىلدى, كٶپتەگەن مەكتەپتەر جاڭا AlfaSat كونسترۋكتورىن پايدالانۋعا قىزىعۋشىلىق تانىتتى. كونسترۋكتوردى ەلٸمٸزدٸڭ كوللەدجدەرٸ مەن جوعارى وقۋ ورىندارىنا ەنگٸزۋ جوسپارلانۋدا.
اشىق ٷلگٸدەگٸ ۇلتتىق نانوتەحنولوگييالىق زەرتحانا مەن ينجەنەرلٸك ٶندٸرٸس زەرتحاناسى قوناقتارعا دانييار يسمايلوۆتىڭ «نانوماتەريالدار نەگٸزٸندەگٸ قابىلداعىشتار» جوباسىن ۇسىندى. قابىلداعىشتاردا سەنسور رەتٸندە زاماناۋي نانوتەحنولوگييالىق تەسٸلدەر پايدالانىلاتىن بولادى, بۇل شىعارىلاتىن ٶنٸمنٸڭ سيپاتتامالارىن جاقسارتۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. ونىڭ ارتىقشىلىعى – نانوتەحنولوگيياعا نەگٸزدەلگەن ساپا, نانو سالاداعى ەرەكشە قاسيەتتەرگە بايلانىستى باعا تۇرعىسىنان قولدانىستاعى انالوگتارمەن بەسەكەلەسە الادى. تۇتىنۋشىلار: مەكتەپتەر, جوعارى وقۋ ورىندارى, تۇرمىستىق ماقساتتا, الدىن الا سيگنال بەرۋ قاجەت ٶنەركەسٸپتەر, تٶتەنشە جاعداي كەزٸندە حابارلاۋ.
كەلەسٸ مەرلان دوسبولاەۆتىڭ «جاڭا تەحنولوگييالار نەگٸزٸندە جوعارى جارىقتىق قارقىندىلىعى بار ەنەرگييا ٷنەمدەيتٸن گاز رازريادتى شامداردىڭ شاعىن سەرييالى ٶندٸرٸسٸن ۇيىمداستىرۋ» اتتى جوباسى باق ٶكٸلدەرٸنٸڭ قىزىعۋشىلىعىن تۋدىردى. ٶيتكەنٸ ول ت5 جەنە ت8 تيپتٸ ەنەرگييا ٷنەمدەيتٸن شامداردى پايدالانۋ ارقىلى ەنەرگييا تۇتىنۋدى ٷنەمدەۋ مەسەلەسٸن شەشەدٸ. جوبانىڭ ماقساتى جارقىلدىڭ جوعارى قارقىندىلىعىمەن ەنەرگييا ٷنەمدەيتٸن گاز رازريادتى شامداردىڭ شاعىن سەرييالى ٶندٸرٸسٸن ۇيىمداستىرۋ جەنە ەنگٸزۋ بولىپ تابىلادى. ۇسىنىلاتىن شامداردىڭ بەسەكەلەستٸك ارتىقشىلىقتارى: جارىق تيٸمدٸلٸگٸ 20%-عا, جارقىراۋ قارقىندىلىعى 1,5 ەسە, جوعارى ساپا جەنە قولجەتٸمدٸ باعا.
اسقار جٷنٸسبەكوۆتٸڭ «ورتا وقۋ ورىندارىندا ەلەكتر قۇبىلىستارىن زەردەلەۋ ٷشٸن زەرتحانالىق كەشەندەردٸڭ شاعىن ٶندٸرٸسٸن ۇيىمداستىرۋ» جوباسى قازاقستاندىق مەكتەپتەر مەن كوللەدجدەردٸ بٸلٸم بەرۋدٸڭ جوعارى ستاندارتتارىنا ساي كەلەتٸن زاماناۋي وقۋ جابدىقتارىمەن جاراقتاندىرۋعا ىقپال ەتۋگە باعىتتالعان.
باسپاسٶز تۋرى قازۇۋ عالىمدارىنىڭ يننوۆاتسييالىق جوبالارىنىڭ كٶرمەسٸ ٶتەتٸن ەل-فارابي عىلىمي كٸتاپحاناسىندا ٶز مەرەسٸنە جەتتٸ. باق ٶكٸلدەرٸ عالىمدارمەن سۇحباتتاسىپ, اتقارىلىپ جاتقان عىلىمي جوبالاردى كٶزبەن كٶرۋگە جەنە ٶزدەرٸن قىزىقتىرعان سۇراقتاردى قويۋعا مٷمكٸندٸك الدى.
وسىلايشا, ەلدٸڭ جەتەكشٸ جوعارى وقۋ ورنى عىلىمي-يننوۆاتسييالىق جوبالاردى ٸسكە اسىرا وتىرىپ, ۋنيۆەرسيتەت عىلىمىن نىعايتۋعا, ونىڭ اكادەمييالىق عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارىمەن ينتەگراتسييالانۋىنا جەنە تابىستى قىزمەت نەتيجەلەرٸن ودان ەرٸ كوممەرتسييالاندىرۋعا ىقپال ەتۋدە.
ەل-فارابي اتىنداعى قازۇۋ-دىڭ باسپاسٶز قىزمەتٸ
