ەل-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتٸندە «قاشىقتان زوندتاۋ تەحنولوگيياسى جەنە قولدانۋ» قازاق-قىتاي بٸرلەسكەن زەرتحاناسى اشىلدى.
جاڭا ورتالىق ورتالىق ازييا ٶڭٸرٸندەگٸ كليماتتىڭ ٶزگەرۋٸ سالدارىنان ورىن العان سۋ تاپشىلىعى, قۇرعاقشىلىق, جەردٸڭ قۇنارسىزدانۋى سيياقتى ەكولوگييالىق مەسەلەلەرگە مونيتورينگ جٷرگٸزەدٸ. قاشىقتان باقىلاۋ ارقىلى ايماقتاعى تابيعي قاۋٸپ-قاتەردٸ الدىن الا ەسكەرتٸپ, ەكولوگييالىق قاۋٸپسٸزدٸك پەن تۇراقتى دامۋدى قامتاماسىز ەتەدٸ. بۇل ٶز كەزەگٸندە قازاقستان, قىتاي جەنە ورتالىق ازييا ٷشٸن جوعارى دەڭگەيدەگٸ حالىقارالىق رەسۋرستىق جەنە ەكولوگييالىق پلاتفورما قۇرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
سالتاناتتى شاراعا قحر شىڭجاڭ-ۇيعىر اۆتونومييالىق اۋدانى قكپ پارتييا كوميتەتٸ حاتشىسىنىڭ ورىنباسارى, شۇاا حالىق ٷكٸمەتٸنٸڭ تٶراعاسى ەركٸن تۋنيياز, قر عىلىم جەنە جوعارى بٸلٸم ۆيتسە-مينيسترٸ تالعات ەشەنقۇلوۆ, ەل-فارابي اتىنداعى قازۇۋ باسقارما تٶراعاسى – رەكتورى جانسەيٸت تٷيمەباەۆ, قىتاي عىلىم اكادەميياسى شىڭجاڭ ەكولوگييا جەنە گەوگرافييا ينستيتۋتىنىڭ باس ديرەكتورى چجان يۋانمين, شىڭجاڭ ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ پرەزيدەنتٸ ياو تسيان, شىڭجاڭ-ۇيعىر اۆتونومييالىق اۋدانىنىڭ حالىق ٷكٸمەتٸ حاتشىلىعىنىڭ باسشىسى چجوۋ سيۋييۋن, قازۇۋ عالىمدارى مەن وقىتۋشىلارى, بٸلٸم الۋشى جاستار قاتىستى.
ٸس-شارادا شىڭجاڭ-ۇيعىر اۆتونومييالىق اۋداندىق كوميتەتٸنٸڭ گۋبەرناتورى ەركٸن تۋنيياز جاڭادان اشىلعان زەرتحانا عىلىم بويىنشا قازاقستان مەن قىتاي اراسىنداعى بايلانىستىڭ جارقىن كٶرٸنٸسٸ ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
«بٷگٸنگٸ قازۇۋ بازاسىندا قۇرىلعان ورتالىق ەكٸ مەملەكەتتٸڭ قارىم-قاتىناسىنىڭ كٷن ساناپ ارتىپ كەلە جاتقانىنىڭ ايقىن دەلەلٸ. قازاقستان مەن قحر اراسىنداعى ٶزارا ىنتىماقتاستىق پەن ستراتەگييالىق سەرٸكتەستٸك ەرتٷرلٸ ساياسي تەندەنتسييالارعا ەمەس, بەرٸك نەگٸزگە قۇرىلعان. قازاقستان مەن قىتاي – جاقىن كٶرشٸ, سەنٸمدٸ دوس جەنە ستراتەگييالىق ەرٸپتەس. الداعى ۋاقىتتا دوستىق بايلانىستى ودان ەرٸ جاندانداندىرۋ بويىنشا جٷيەلٸ جۇمىستار اتقارىلادى دەپ سانايمىن», – دەدٸ ەركٸن تۋنيياز.
اشىلۋ سالتاناتىندا تالعات ەشەنقۇلوۆ قر عىلىم جەنە جوعارى بٸلٸم مينيسترٸ ساياسات نۇربەكتٸڭ قۇتتىقتاۋىن جەتكٸزدٸ.
«قازاقستان مەن قىتاي اراسىنداعى عىلىم مەن جوعارى بٸلٸم سالاسىندا كٶپجىلدىق جەنە جەمٸستٸ ىنتىماقتاستىق جولعا قويىلعان. مينيسترلٸك سوڭعى ەكٸ جىلدا جەتەكشٸ جوعارى وقۋ ورىندارىمەن, سونىڭ ٸشٸندە قىتاي ۋنيۆەرسيتەتتەرٸمەن ستراتەگييالىق ەرٸپتەستٸكتٸ قۇرۋ بويىنشا بەلسەندٸ جۇمىس جٷرگٸزٸپ كەلەدٸ. التى مىڭنان استام حالىقارالىق كەلٸسٸمشارتتىڭ 249-ى قىتاي جوو-لارىمەن جاسالعان. وسى كەلٸسٸمدەر اياسىندا قوسديپلومدى بٸلٸم بەرۋ, بٸرٸككەن ورتالىق قۇرۋ, اكادەمييالىق ۇتقىرلىقتى دامىتۋ سىندى جوبالار قولعا الىندى. سونىڭ باسىم كٶپشٸلٸگٸ وسى ەل-فارابي اتىنداعى قازۇۋ بازاسىندا جٷزەگە اسىرىلۋدا», – دەدٸ ۆيتسە-مينيستر.
ەل-فارابي اتىنداعى قازۇۋ-دىڭ باسقارما تٶراعاسى – رەكتور جانسەيٸت تٷيمەباەۆ ٶز سٶزٸندە: «پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ ٸ ورتالىق ازييا – قىتاي سامميتٸندە سٶيلەگەن سٶزٸندە بٸرٸككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ دەرەگٸنەن مىسال كەلتٸردٸ. دٷنيەجٷزٸندە 2050 جىلعا قاراي 5 ميللياردتان استام ادام اۋىزسۋعا مۇقتاج بولۋى مٷمكٸن. مەملەكەت باسشىسى: «كليماتتىڭ ٶزگەرۋٸنە بايلانىستى بٸزدٸڭ ايماقتىڭ باستى سۋ كٶزٸ سانالاتىن مۇزدىقتار دا كٷرت ازايىپ بارادى. وسى جاعداي ورتالىق ازييانىڭ ازىق-تٷلٸك, ەنەرگەتيكا جەنە ەكولوگييا قاۋٸپسٸزدٸگٸنە ەدەۋٸر قاتەر تٶندٸرەدٸ. سوندىقتان بٸرلەسٸپ شۇعىل شارالار قابىلداۋىمىز قاجەت», – دەپ اتاپ ٶتكەن بولاتىن. سونداي-اق سۋ رەسۋرستارىن ٶزارا كەلٸسٸپ, ۇتىمدى پايدالانۋ, تيٸمدٸ تسيفرلىق تەسٸلدەردٸ قولدانۋ, سۋ شارۋاشىلىعى سالاسىنا جاڭا تەحنولوگييا ەنگٸزۋ بويىنشا ۇسىنىستار جاسادى. سوندىقتان بٸزدٸڭ ماقساتىمىز – تابيعات رەسۋرستارىن تيٸمدٸ پايدالانۋ مەن قورشاعان ورتانى زەرتتەۋ سالاسىنداعى عىلىمي-تەحنيكالىق ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋ», – دەدٸ.
بٸرلەسكەن زەرتحانا ورتالىق ازييا بويىنشا جۇمىس ٸستەيتٸن, تابيعات رەسۋرستارىنا مونيتورينگ جٷرگٸزەتٸن جالعىز ورتالىق. سوندىقتان بۇل زەرتحانا عىلىمي زەرتتەۋلەردٸڭ ورنى عانا ەمەس, ورتالىق ازيياداعى قورشاعان ورتانى تۇراقتى دامىتۋدىڭ باستى حابىنا اينالماق. زەرتحانا قازۇۋ-دىڭ گەوگرافييا جەنە تابيعاتتى پايدالانۋ فاكۋلتەتٸندە ورنالاسقان.
شارا سوڭىندا قازۇۋ باسشىسى جانسەيٸت تٷيمەباەۆ پەن قىتاي عىلىم اكادەميياسى شىڭجاڭ ەكولوگييا جەنە گەوگرافييا ينستيتۋتىنىڭ باس ديرەكتورى چجان يۋانمين ورتاق عىلىمي زەرتحانانى ٸسكە قوسۋ بويىنشا كەلٸسٸمشارتقا قول قويدى.
ەل-فارابي اتىنداعى قازۇۋ تاراپىنان جاڭا عىلىمي زەرتحاناعا 500 شارشى مەتر بولاتىن اۋماق بٶلٸنٸپ, جٶندەلسە, قىتاي تاراپىنان 55 ملن تەڭگەگە (شامامەن 1 ملن يۋان) زەرتحانالىق قۇرالدار مەن جابدىقتار ورناتىلدى.
ەل-فارابي اتىنداعى قازۇۋ-دىڭ باسپاسٶز قىزمەتٸ
