بۇل — ورىس تٸلٸنٸڭ ٶرٸسٸ تارىلىپ, قوعامنىڭ ٶزگەرٸسٸنە قارسى تۇرا المايتىنىن بٸلگەندەگٸ سوڭعى ىشقىنىستاعى جامان «جانايقاي».
«يە, بٸز «بٸر شاڭىراقتىڭ استىندا ٶمٸر سٷرەمٸز دەيمٸز», بٸراق وي-پٸكٸرٸمٸز دە, ماقسات مٷددەمٸز دە – ەكٸ باسقا. بۇل — ٶتە قاۋٸپتٸ قۇبىلىس» — دەپ باعا بەرەدٸ بٸزدٸڭ مەديا-پورتالعا بٶلەكتەنگەن قازاقتىڭ بٶلەكتەۋ جازباسىنا قاتىستى ساياساتتانۋشى دوس كٶشٸم.
بۇل — بٸزدٸڭ شاتتاناتىن كەزٸمٸز…
— سوڭعى ۋاقىتتا قازاق ەلٸندە تٸلدٸك بەلگٸسٸنە قاراي, ەكٸ تٷرلٸ ەلەم قالىپتاستى. بۇلاردىڭ ەرقايسىسى ٶزدەرٸنٸڭ گازەت-جۋرنالدارىن وقيدى, تەلەديداردان ٶزدەرٸنٸڭ حابارلارىن كٶرەدٸ. ەلٸمٸزدەگٸ ساياسي-قوعامدىق وقيعالارعا بۇلاردىڭ بەرەتٸن باعالارى دا ەكٸ تٷرلٸ. مەن سوڭعى ٷش جىلدا 8 وبلىستا ورىستٸلدٸ اۋديتورييامەن 94 كەزدەسۋ ٶتكٸزدٸم. سوندىقتان بۇل — ناقتى ايقىندالعان فاكتٸ.
بۋلات تارنۋەۆتٸڭ ماقالاسى وسى مەسەلەلەردٸڭ تەرەڭگە كەتكەنٸنٸڭ بەلگٸسٸ, كٶرسەتكٸشٸ.
بٸراق وعان رەنجۋدٸڭ تٷك قاجەتٸ جوق. كەرٸسٸنشە, بۇل شاتتاناتىن كەز. ٶيتكەنٸ…
سوڭعى ۋاقىتتا ەلٸمٸزدەگٸ تٸلدٸك جاعداي ٶزگەرە باستادى. بۇرىن ورتا مەكتەپتەردە وقيتىن (90-جىلدارى) وقۋشىلاردىڭ 65 پايىزى ورىس تٸلٸندە وقىسا, بيىلعى 1-سىنىپقا بارعان بالدىرعانداردىڭ 89 پايىزى قازاق مەكتەپتەرٸنٸڭ ەسٸگٸن اشىپتى. دەمەك, ورىس مەكتەپتەرٸنٸڭ بٸرٸنشٸ سىنىبىنا 11 پايىز عانا وقۋشى بارعان. وسىلايشا
ورىس تٸلٸنٸڭ ٶرٸسٸ تارىلىپ, قوعامنىڭ ٶزگەرٸسٸنە قارسى تۇرا المايتىنىن بٸلگەندە بۋلات تۋرناەۆ سەكٸلدٸلەردٸڭ وسىلايشا ىشقىنۋى دا زاڭدى قۇبىلىس دەپ بٸلەمٸن.
بۋلات ٸنٸمنٸڭ سٶزدەرٸ بازارداعى ەيەلدەردٸڭ ۇرىسى سيياقتى, سوندىقتان ناقتى, دەلەلدٸ جاۋاپ بەرۋ مٷمكٸن ەمەس. دەگەنمەن, شامام كەلگەنشە, بۋلاتتىڭ ەربٸر پٸكٸرٸنە ساي ٶزٸمنٸڭ ويىمدى بٸلدٸرە كەتسەم دەيمٸن.
بولات ٸنٸم, قازاق ٷشٸن «شالاقازاق», «ناعىزقازاق» دەگەن ۇعىم جوق
ال سونداي تەرميندٸ شىعارعاندار – انا تٸلٸن ۇمىتىپ, ورىستٸلدٸ بولىپ كەتكەن قازاقتار. سول ارقىلى ولار «قازاقتار بٸزدەردٸ بٶلٸپ تاستايدى, كەمسٸتەدٸ» دەگەن كٶزقاراس قالىپتاستىرۋعا تىرىسۋدا. انا تٸلٸنەن ايرىلۋ – كەز كەلگەن ادام ٷشٸن ٷلكەن كەمشٸلٸك, ال ٶزٸنٸڭ وتانىندا وتىرىپ, انا تٸلٸن بٸلمەۋ – شىنىندا دا, ۇلتتان بٶلەكتەنۋ, ال ٶزٸنٸڭ مەملەكەتتٸك تٸلٸن بٸلمەۋ – ناداندىقتىڭ بەلگٸسٸ. الايدا, ول – بٷگٸنگٸ ۇرپاقتىڭ كٸنەسٸ ەمەس, سول ۋاقىتتاعى اتا-اناڭنىڭ تاڭداۋى – مەن ونى جاقسى بٸلەمٸن, سول سەبەپتٸ قازاق تٸلٸن تولىق مەڭگەرمەگەن نە ەلٸ كٷنگە دەيٸن ٷيرەنە الماي جٷرگەن قازاقتارعا تٷسٸنٸستٸكپەن قارايمىن.
ەكٸنشٸدەن, «ورىستٸلدٸ, قالادا تۇراتىن شالاقازاقتار تازاقازاقتاردان ەلدەقايدا اقىلدى… قالالىق جەردەگٸ قالتالى كەسٸپكەردٸڭ بەرٸ شالاقازاق. بيزنەستەگٸ بايلاردىڭ اراسىندا «ناعىزقازاقتار» جوق» دەگەن سٶزدەرٸڭمەن كەلٸسە المايمىن. بايلىق – ەشقاشان اقىلدىڭ بەلگٸسٸ بولماعان. بٸزدٸڭ قوعامداعى بايلىق اقىلدى مەن تازا ادامداردىڭ قولىندا دەۋ دە بوس سٶز.
ورىستٸلدٸ قازاقتاردىڭ «بيزنەستە» كٶپ بولۋىنىڭ سەبەبٸ تىم قاراپايىم – ٷلكەن «بيزنەس» ەلٸ كٷنگە دەيٸن ورىستٸلدٸ, ەكٸنشٸدەن, ۇلت مەسەلەسٸنە باسىن قاتىرعىسى كەلمەيتٸن جانداردىڭ, ەرينە اقشا جاساۋدان باسقا جولدارى قالمايتىن سيياقتى…
قازاقتى نەگە مەمبەت دەيسٸڭ?
ال «مەملەكەتتٸك تٸلدٸ مەڭگەرگەنٸ ٷشٸن عانا بۇل «مەمبەتتەر» بيلٸكتەن ورىن الدى» دەگەن پٸكٸرٸڭٸز تٸپتەن سىن كٶتەرمەيدٸ.
مەملەكەتتٸك قىزمەتكەرلەردٸڭ ٸشٸندە ورىس تٸلٸن بٸلمەيتٸن بٸر دە بٸر ادام جوق. كەرٸسٸنشە, قازاق تٸلٸن كٶگەرتپەي وتىرعان سولار.
ەكٸنشٸدەن, دٷنيەجٷزٸنٸڭ بارلىق ەلدەرٸندە مەملەكەتتٸك قىزمەتكەرلەردٸڭ مەملەكەتتٸك تٸلدٸ بٸلۋٸ – تالاسسىز مٸندەت, قاجەتتٸلٸك بولىپ تابىلادى. ەرينە مەملەكەتتٸك قىزمەتكەرلەردٸڭ بارلىعى, ونىڭ ٸشٸندە پرەزيدەنتتٸڭ ٶزٸ مەملەكەتتٸك تٸلدٸ مەڭگەرگەنٸ ٷشٸن بيلٸكتەن ورىن الادى.
ايتپاقشى, قازاقتى مەمبەت دەيسٸڭ.
«مەمبەت» دەگەندە كٶز الدىما اقىلدى دا بٸلٸمدٸ, زٸلسٸز كٷلكٸسٸ مەن بالالىق اشىقتىعى, دارحان كٶڭٸلٸ ارقىلى ناعىز زييالىلىقتىڭ ٷلگٸسٸن كٶرسەتكەن گەرولد بەلگەر ەسٸمە تٷسەدٸ. ساعان ونىڭ «مەن قازاقتىڭ بٸرٸنشٸ «مەمبەتٸمٸن» دەپ باستالاتىن ماقالاسىن وقۋعا كەڭەس بەرەمٸن.
«مەمبەت» بولۋ ٷشٸن ونداعان كٸتاپ جازىپ, كەم دەگەندە ٷش تٸلدٸ ٶزٸڭنٸڭ انا تٸلٸڭدەي بٸلۋ كەرەك. ول ٷشٸن اقىل مەن پاراسات, ازاماتتىق ۇستانىم كەرەك. سوندىقتان سەن «مەمبەت» بولا المايسىڭ با دەپ قورقامىن. بايقايسىڭ با, ەكٸ تٸلدٸك ەلەم بٸر سٶزدٸڭ ٶزٸن ەكٸ تٷرلٸ قابىلدايتىن دەڭگەيگە جەتٸپتٸ.
بٸز ەشكٸمگە تيٸسپەيمٸز!
«قازاقستاننىڭ وسىنشالىقتى قۇلدىراۋىنا ناعىزقازاقتار كٸنەلٸ. قازاقستاندى قازٸرگٸ كٷيگە تٷسٸرگەن اقىماق ەرٸ جالقاۋ ناعىزقازاقتار. تەحنيكالىق ەرٸ عىلىمي تەرميندەردٸ تٷسٸنۋگە جول اشاتىن ورىس تٸلٸن ٷيرەنبەۋٸنٸڭ ٶزٸ ولاردىڭ قانشالىقتى اقىماق ەكەنٸن كٶرسەتەدٸ» دەگەن پٸكٸرلەرمەن جارتىلاي كەلٸسەمٸن.
ەگەر «ناعىزقازاقتار» دەگەنٸڭٸز ۇلتشىلدار مەن زييالى قاۋىم بولسا, بٷگٸنگٸ ەكونوميكالى-ەلەۋمەتتٸك جاعدايعا بٸزدٸڭ قاتىسىمىز جوق. مەنٸڭشە, ەلدٸ وسىنداي جاعدايعا جەتكٸزگەندەر – سەنٸڭ تٷسٸنٸگٸڭدەگٸ «شالاقازاقتار» سيياقتى.
ورىس مەكتەبٸن بٸتٸرگەندەر شەتەل اسادى, قازاق مەكتەبٸن بٸتٸرگەندەردەن مامان شىقپايدى دەۋٸن دە كەزەكتٸ دەلەلسٸز, بوس سٶزدەر (بيىلعى التىن مەدال العانداردىڭ 99 پايىزى قازاق مەكتەبٸن بٸتٸرگەندەر).
شەتەلدە وقيتىن ستۋدەنتتەردٸڭ كٶپشٸلٸگٸ – قازاق مەكتەبٸن بٸتٸرگەندەر دە, رەسەيدە وقيتىنداردىڭ 99 پايىزى – ورىس مەكتەبٸن بٸتٸرگەندەر. رەسەيدٸڭ وقۋ ورىندارىن انگلييا مەن اقش-تىڭ جوعارعى وقۋ ورىندارىمەن سالىستىرماي-اق قويايىق.
«سوعان قاراماي, بٸزگە تيٸسەدٸ» دەگەن سٶزٸڭە كەلٸسە المايمىن. بٸز ەشكٸمگە تيٸسپەيمٸز.
تٷسٸنەمٸن, ورىس تٸلٸن عانا بٸلەتٸن قازاقتار ٶزدەرٸن ىڭعايسىز سەزٸنەدٸ, باسقا قازاقتار ٶزدەرٸنە سىني كٶزقاراسپەن قارايدى دەپ ويلايتىن دا بولار.
سوندىقتان «قورىققان بۇرىن جۇدىرىقتار» دەگەندەي, بٸزدٸڭ ايتپاعان سٶزدەرٸمٸزدٸ ايتتى, ويلاماعان ويىمىزدى ويلادى دەپ تٷسٸنەدٸ. ٷلكەن قاتەلٸك.
ايتپاقشى, قازاقتاردىڭ 90 پايىزى ورىستٸلدٸ ەكەنٸن ۇمىتپايىق. سوندىقتان, ەگەر «شالاقازاق» دەگەن سٶز ورىس تٸلٸن بٸلەتٸن ادامدارعا ارنالسا, بٸزدەر دە سونىڭ ٸشٸندەمٸز. قازاقشا بٸلٸم الىپ, قازاق مەكتەپتەرٸن بٸتٸرگەن جانداردىڭ بارلىعى – قوستٸلدٸ (بيلينگۆ) ادامدار, بۇل بٸزدٸڭ سەندەردەن ارتىقشىلىعىمىز.
سٶز سوڭىندا, ٶزدەرٸن «شالاقازاقتار» دەپ اتايتىن جاندارعا (شالاقازاقتار, بٸلٸپ جٷرٸڭدەر, ناعىزقازاقتار بٸزدٸڭ باۋىرلارىمىز ەمەس») , ونىڭ ٸشٸندە بۋلات ٸنٸمە ايتاتىن سٶزٸم بٸرەۋ-اق بٸلٸپ جٷرٸڭدەر, سەندەر بٸزدٸڭ باۋىرىمىزسىڭدار.
مەندە ساعان دەگەن اياۋشىلىق سەزٸمنەن باسقا ەشتەڭە جوق.
دوس كٶشٸم, ساياساتتانۋشى
دەرەككٶز: kaz.365info.kz
