قازاقستاندا "شەتەلدٸك اگەنت" - ينواگەنت ۇعىمىن ەنگٸزۋ ۇسىنىلدى, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
بۇل تۋرالى مەجٸلٸس دەپۋتاتى «قازاقستان حالىق پارتيياسى» فراكتسيياسىنىڭ دەپۋتاتتارى پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆكە جولداعان دەپۋتاتتىق ساۋالىندا ايتتى.
"ٶتكەن پلەنارلىق وتىرىستا بٸزدٸڭ فراكتسييا دەپۋتاتتارى ەلٸمٸزدەگٸ USAID قىزمەتٸنە قاتىستى دەپۋتاتتىق ساۋال جولداعان بولاتىن. اتالعان ساۋال قازاقستاندىق قوعامدى دٷر سٸلكٸندٸرگەندەي بولدى. تۇرعىندارىمىزدىڭ رەاكتسيياسىن قىسقاشا بىلاي سيپاتتاۋعا بولادى – وتانداستارىمىز شەت مەملەكەتتەردٸڭ بٶتەن قۇندىلىقتاردى تاڭۋدى, بٸزدٸڭ قوعامدى ەسەڭگٸرەتەتٸن ەرٸ جاستارىمىزدىڭ ساناسىن بۇزاتىن دٷنيەلەردٸ سىرتتان ەكەلۋگە قارسى. قازاقستاندىقتار بٸرەۋدٸڭ سىرتقى «ويىندارىنا» كەپٸل بولعىسى كەلمەيدٸ", دەلٸنگەن دەپۋتاتتىق ساۋالدا.
جۋىردا بۇل تاقىرىپ تاعى جالعاسىن تاپتى. اقش پرەزيدەنتٸ دونالد ترامپتىڭ ارنايى ٶكٸلٸ امەريكالىق سالىق تٶلەۋشٸلەر قارجىلاندىراتىن «ازاتتىق راديوسى» مەن «امەريكا داۋىسى» مەدياسىن جابۋدى ۇسىندى. ونى يلون ماسك بٸردەن قولدادى. ول بۇل باق-تاردى ەشكٸمگە قىزىقسىز, «راديكالدى سولشىل اقىلسىزدىققا تولى, ٶز-ٶزدەرٸمەن عانا تٸلدەسٸپ, جىلىنا ميلليارد دوللار جوق قىلاتىن» ۇيىمدار دەپ سيپاتتاپ وتىر.
"USAID مەسەلەسٸندەگٸ سيياقتى, مۇندا دا ٶزدەرٸ – ياعني امەريكالىقتاردىڭ ٶزٸ قارجىلاندىرىپ وتىرعان مەملەكەتتٸك مەديانىڭ دەسترۋكتيۆتٸ سيپاتىن مويىنداۋدا. ولار ونى «ٶتكەن دەۋٸردٸڭ قالدىعى» دەپ اتاپ, «سوعىستان كەيٸنگٸ كەزەڭنٸڭ يدەولوگييالىق كٷرەسٸ ٷشٸن قۇرىلعان قۇرال» رەتٸندە باعالايدى. كەز كەلگەن ادام «ازاتتىقتىڭ» (RFE/RL) سايتىنا كٸرسە, مۇنى انىق كٶرە الادى. جاڭا مەكتەپتەردٸڭ قۇرىلىسى, جول, تٷرلٸ رەفورمالار نەمەسە قازاقستاندىقتاردىڭ قول جەتكٸزگەن جەتٸستٸكتەرٸنە قاتىستى ەشقانداي اقپارات جوق, تەك سىن مەن نەگاتيۆتٸ ٶرشٸتۋ كٶرٸنٸپ تۇرادى.
جالپى, قازٸرگٸ ۋاقىتتا قازاقستاندا شەتەلدەن قارجى الاتىن شامامەن 200-دەن استام ٷكٸمەتتٸك ەمەس ۇيىم بار, ولاردىڭ 70 پايىزى اقش-تان تٷرلٸ جولدار ارقىلى قارجىلاندىرىلعان. ٷكٸمەتتٸڭ رەسمي دەرەكتەرٸنە سٷيەنسەك, ەلٸمٸزدە 165 تٷرلٸ دونور گرانت بٶلۋمەن اينالىسادى. سونىڭ ٸشٸندە 53-ٸ – حالىقارالىق ۇيىمدار, 31-ٸ – شەتەلدٸك مەملەكەتتٸك قۇرىلىمدار, 81-ٸ – شەتەلدٸك جەنە قازاقستاندىق ٷەۇ. بۇعان قوسا, ەلٸمٸزدە تٸركەلمەگەن باسقا دا شەتەلدٸك قۇرىلىمدار مەن ەلشٸلٸكتەر وتاندىق ٷەۇ-لارعا قارجىلاي, ماتەريالدىق-تەحنيكالىق كٶمەك كٶرسەتەدٸ", دەيدٸ مەجٸلٸ دەپۋتاتى يرينا سميرنوۆا.
ولار نەگٸزٸنەن باق پەن سٶز بوستاندىعى سالاسىنداعى جوبالاردى, ماقساتتى توپتاردىڭ قۇقىقتارى مەن مٷددەلەرٸن قورعاۋدى, دەموكراتييا مەن ازاماتتىق قوعامدى دامىتۋ, ليبەرالدى رەفورمالاردى ٸلگەرٸلەتۋ, تولەرانتتىلىق پەن ازاماتتىق بەلسەندٸلٸكتٸ كٷشەيتۋ شارالارىن قولداپ وتىر.
بۇل جەردە كٸمنٸڭ بٸزگە راسىمەن دوستىق نيەتپەن قارايتىنىن, ال كٸمنەن ساق بولۋ كەرەكتٸگٸن – كەسٸبي مامانداردىڭ ٶزٸ دە ەردايىم انىقتاي الماۋى مٷمكٸن. مۇنىڭ ٶزٸ بٷكٸل قوعامىمىز ٷشٸن پروبلەما ەرٸ سىن-قاتەر بولىپ وتىر.
"جىلدار بويى ەلٸمٸزدە ەركٸن ەرەكەت ەتٸپ كەلگەن شەتەلدٸك قورلارعا بايلانىستى بٸز ەلدەقاشان «نە جاقسى, نە ەشتەڭە ايتپايمىز» دەيتٸن «مارقۇمعا» قاراعانداي كٶزقاراسپەن قاراپ كەلەمٸز. سەبەبٸ ولارعا سەنگەن, سوعان يلانۋشىلار جىلدار بويى كٶبەيدٸ. شەتەلدٸك قورلاردىڭ ەلٸمٸزگە پايداسى مەن زييانى قانشالىقتى – بۇل سۇراق ەلٸ دە جاۋاپتى تالاپ ەتەدٸ. ەسٸرەسە, گەوساياسي جاعداي كٷردەلەنٸپ, ەلەمدٸك كٷش ورتالىقتارى ورىن الماستىرىپ, حالىقارالىق كٷن تەرتٸبٸندەگٸ نەگٸزگٸ مەسەلەلەر بويىنشا ٸشكٸ قايشىلىقتار كٷشەيٸپ جاتقاندا بۇل تٸپتٸ ٶزەكتٸ بولۋدا.
ەگەر ەلٸمٸزدە ٶزٸن جايلى سەزٸنٸپ جٷرگەن شەتەلدٸك ٷەۇ شىن مەنٸندە ٶز «ويىندارىن» جٷرگٸزٸپ جاتسا, ولاردىڭ ىقپالى بٸزگە تەرٸس ەسەرٸن تيگٸزۋٸ ەبدەن مٷمكٸن. ونداعان جىلدار بويى «سۇر ايماقتا» جۇمىس ٸستەگەن بٸرقاتار ٷكٸمەتتٸك ەمەس ۇيىمداردىڭ مەرتەبەسٸن قايتا قاراپ, ساياسي مٷددەلەردٸ «مەديالىق قولداۋ», «قۇقىق قورعاۋ» نەمەسە تولەرانتتىلىقتى كٷشەيتۋ سىلتاۋىمەن جاسىرىپ وتىرعان شەتەلدٸك دونورلارمەن «ويىن ەرەجەلەرٸن» قايتا جازاتىن كەز جەتتٸ", دەيدٸ دەپۋتات.
ول ەلەمدە مۇنداي مەسەلەلەرگە تاپ بولعان مەملەكەتتەر «شەتەلدٸك اگەنت» زاڭدارىن قابىلداۋ ارقىلى قارسى تۇرىپ كەلەدٸ دەيدٸ.
"مىسالى, وسىنداي زاڭدار يزرايلدە – 2016 جىلدان, قىتايدا – 2017 جىلدان, اۆسترالييادا – 2018 جىلدان, ۇلىبريتانييادا – 2023 جىلدان, فرانتسييادا – 2024 جىلدان بەرٸ كٷشٸندە. شەتەلدٸك سۋبەكتٸلەردٸڭ مٷددەسٸ ٷشٸن ەرەكەت ەتەتٸن تۇلعالارعا قاتىستى ٷلگٸلٸ زاڭداردىڭ بٸرٸ – اقش-تىڭ «شەتەلدٸك اگەنتتەردٸ تٸركەۋ تۋرالى» زاڭى, ول 1938 جىلى قابىلدانعان. زاڭ ساياسي بەلسەندٸلٸك, اقپاراتتىق قىزمەت, ساياسي كونسۋلتاتسييا, قارجى جيناۋ جەنە تاراتۋ, شەتەلدٸك تاپسىرىس بەرۋشٸنٸڭ مٷددەلەرٸن كەز كەلگەن ۆەدومستۆو, مەملەكەتتٸك قىزمەتشٸلەر نەمەسە كونگرەسس مٷشەلەرٸ الدىندا ۇسىنۋ سيياقتى سالالاردى قامتيدى.
ساراپشىلار اقش-تا وسى زاڭ نورمالارىن جٷزەگە اسىرۋدا باي تەجٸريبە جيناقتالعانىن ايتادى. مىسالى, قارجىلاندىرۋدىڭ اشىقتىعى, ساياسي جەنە كوممەرتسييالىق ىقپالدى ايقىن اجىراتۋ, لوببيستەر مەن ىقپال ەتۋ اگەنتتەرٸن قىزمەتٸ باستالعانعا دەيٸن مەملەكەتتٸك تٸركەۋگە الۋ, اقپاراتتى (سونىڭ ٸشٸندە ماتەريالداردى بەلگٸلەۋ) مٸندەتتٸ تٷردە جارييالاۋ جەنە تٸركەلگەن اگەنتتەر بازاسىن جٷرگٸزۋ, زاڭدى بۇزعاندارعا جاۋاپكەرشٸلٸك قاراستىرۋ سيياقتى شارالار بار", دەيدٸ دەپۋتات.
ول قازاقستان دا وسى تەجٸريبەنٸ قولداۋى كەرەگٸن ايتتى.
"قازاقستان دا وسى تەجٸريبەنٸ قولداپ, اقپاراتتىڭ تٷپكٸ كٶزٸن تٷسٸنۋگە مٷمكٸندٸك بەرەتٸن, كەز كەلگەن قۇرىلىمدى ناقتى جٸكتەيتٸن ۇلتتىق زاڭنامانى جاساۋى قاجەت دەپ سانايمىز. بۇل رەتتە گۋمانيتارلىق جەنە عىلىمي ۇيىمدارعا بٸرقاتار ەرەكشەلٸك ەنگٸزگەن جٶن.
مۇنداي تەسٸل ۇلتتىق مٷددەنٸ قورعاۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ, ەرٸ دەنٸ ساۋ ازاماتتىق قوعامنىڭ دامۋىنا كەدەرگٸ جاسامايدى. ورتاق ماقساتىمىز – ەگەمەندٸگٸمٸزدٸ كٷشەيتۋ. بٸزگە جات قۇندىلىقتاردى تاڭۋدى «تولەرانتتىلىق» دەپ, ال پروپاگاندانى «تەۋەلسٸز جۋرناليستيكا» دەپ كٶرسەتۋگە جول بەرمەيمٸز", دەيدٸ سميرنوۆا.
