قازاقستاندا جەكە كەسٸپكەرلٸكپەن اينالىساتىن ەيەلدەر سانى كٶبەيۋدە
بۇل تۋرالى پرەزيدەنت جانىنداعى ەيەلدەر ٸستەرٸ جەنە وتباسىلىق-دەموگرافييالىق ساياسات جٶنٸندەگٸ ۇلتتىق كوميسسيياسى حابارلاپ وتىر.
مەسەلەن, سوڭعى 10 جىلدىڭ بەدەرٸندە كەسٸپ كٶزٸن اشىپ, جانۇياسىن باعىپ-قاعىپ وتىرعان ەيەلدەر قاۋىمىنىڭ ەل ەكونوميكاسىنداعى ٷلەس سالماعى 50 پايىزعا ٶسكەن ەكەن.
مٸنە, سونىڭ نەتيجەسٸنە جالاقى تٶلەۋدەگٸ گەندەرلٸك الشاقتىق 67 پايىزعا جەتٸپتٸ.
قازاقستاننىڭ ٸسكەر ەيەلدەر قاۋىمداستىعىنىڭ تٶراعاسى راۋشان سەرسەمباەۆانىڭ (سۋرەتتە) ايتۋىنا قاراعاندا, وسى ارقىلى ەيەلدەر قاۋىمى مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جولداۋىندا اتاپ كٶرسەتٸلگەن ەكونوميكالىق-ەلەۋمەتتٸك مٸندەتتەردٸ ورىنداۋعا ٶز ٷلەستەرٸن قوسۋدا.
«ەلٸمٸز ەگەمەندٸك العان العاشقى جىلداردان-اق پرەزيدەنت ەيەلدەردٸڭ ەلەۋەتٸن ارتتىرۋعا ەرەكشە كٶڭٸل بٶلٸپ كەلەدٸ. ەل ەكونوميكاسىنا ەلەۋلٸ ٷلەس قوسۋدا مەملەكەت باسشىسىنىڭ قولداۋىن ەردايىم سەزٸنٸپ كەلەمٸز. ەلباسىنىڭ بيىلعى جولداۋدى بٸزدەردٸ, كەسٸپ يگەرگەن ەيەلدەردٸ جاڭا مٷمكٸندٸكتەرگە جەتەلەيدٸ», – دەيدٸ ول.
تەك شاعىن جەنە ورتا بيزنەستە عانا ەمەس, سونىمەن بٸرگە مەملەكەتتٸك قىزمەتتە دە ەيەل ادامداردىڭ ٷلەس سالماعى ارتۋدا. رەسمي مەلٸمەتتەرگە سٷيەنسەك, قازٸرگٸ كٷنٸ بارلىق دەڭگەيدەگٸ مەسليحاتتاردا ەيەل دەپۋتاتتاردىڭ جالپى سانى 22 پايىزدان اسقان. وسىنىڭ ارقاسىندا سوڭعى جىلدارى پارلامەنتتەگٸ ەيەلدەر سانى ٶسٸپ 27 پايىزدان استى.
بۇل ٶز كەزەگٸندە نەزٸك جاندى قاۋىمنىڭ اراسىنداعى جۇمىسسىزدىق كٶرسەتكٸشٸن تٶمەندەتۋگە دە سەپتەسٸپ وتىر. مەسەلەن, سوڭعى 10 جىلدىڭ ٸشٸندە ەيەلدەر اراسىنداعى جۇمىسسىزدىق كٶرسەتكٸشٸ 3,6 پايىزعا تٶمەندەگەن.
راۋشان سەرسەمباەۆا ٶز كەزەگٸندە بۇل قازاقستانداعى گەندەرلٸك ساياساتتىڭ دۇرىس جٷرگٸزٸلۋٸنٸڭ نەتيجەسٸ دەيدٸ.
– يە, سولاي. گەندەرلٸك ساياساتتىڭ جٷيەلٸ جٷرگٸزٸلگەنٸنٸڭ نەتيجەسٸندە ەيەلدەر قاۋىمى ەل ەكونوميكاسىنىڭ تٷرلٸ سالاسىنا ارالاسا, اتسالىسا باستادى. ەسٸرەسە ولار بٷگٸندە بيزنەستە كٶپتەپ كەزدەسەدٸ. كٷنٸ كەشە ەكسپو ٶتتٸ. بۇل دا بولاشاقتا بيزنەسپەن بٸتە قايناساتىن سالانىڭ بٸرٸ بولادى. بٷگٸنگٸ كٷنٸ «جاسىل ەكونوميكانىڭ» دامۋىنا ٷلەس قوسىپ جەنە سودان ايتارلىقتاي تابىس تاۋىپ وتىرعان ەيەلدەر دە بارشىلىق.
ايتا كەتسەك, 2030 جىلعا دەيٸنگٸ وتباسىلىق جەنە گەندەرلٸك ساياسات تۇجىرىمداماسى نەگٸزٸندە قازاقستاندا ەيەلدەر مەن بالالارعا قاتىستى زورلىق-زومبىلىقتىڭ الدىن الۋ شاراسى دا كٷشەيتٸلدٸ. بۇل باستاما قازٸرگٸ كٷنٸ ٶز نەتيجەسٸن بەرۋدە.
اتاپ ايتقاندا ەلەمدٸك ەكونوميكالىق فورۋمنىڭ گەندەرلٸك تەڭدٸك يندەكسٸندە قازاقستان بيىل 144 مەملەكەت اراسىندا 51-شٸ ورىنعا تۇراقتاعان ەكەن.
يە, ەلٸ دە بولسا, شەشٸمٸن تابۋى تيٸس تٷيتكٸلدەر بارشىلىق. مامانداردىڭ پٸكٸرٸنشە, جالاقى مەسەلەسٸنە كەلگەندە ەرلەر مەن ەيەلدەردٸڭ اراسىندا ەلٸ دە تەڭسٸزدٸك بار. ناقتىراق ايتساق, قازاقستاندا ەرلەردٸڭ ورتاشا جالاقىسى ەيەلدەرگە قاراعاندا 33 پايىزعا كٶپ.
سونىمەن قاتار, ساراپشىلار ەلٸمٸزدەگٸ ەربٸر ٷشٸنشٸ ەيەل پسيحولوگييالىق قىسىمعا, ال ەربٸر ونىنشى قىز-كەلٸنشەك زورلىق-زومبىلىققا ۇشىرايتىنىن ايتادى.
مەملەكەت بۇل تاراپتا الداعى ۋاقىتتا كەشەندٸ جوبالار مەن شارالاردى قولعا الماقشى. قر پرەزيدەنتٸ جانىنداعى ەيەلدەر ٸستەرٸ جەنە وتباسىلىق دەموگرافييالىق ساياسات ۇلتتىق كوميسسيياسىنىڭ ٶكٸلدەرٸ دە ەلٸمٸزدە اتالعان مەسەلەلەردٸڭ ٶتكٸر تۇرعانىن مويىنداپ وتىر.
پرەزيدەنت جانىنداعى ەيەلدەر ٸستەرٸ جەنە وتباسىلىق-دەموگرافييالىق ساياسات جٶنٸندەگٸ ۇلتتىق كوميسسييا تٶرايىمىنىڭ ورىنباسارى لەززات سٷلەيمەننٸڭ ايتۋىنشا, زورلىق-زومبىلىق مەسەلەلەرٸ بۇل كٷن تەرتٸبٸندە تۇرعان قيىن قوعامداعى مەسەلەلەردٸڭ بٸرٸ.
«گەندەرلٸك تەڭدٸك ستراتەگيياسىنىڭ شەڭبەرٸندە قابىلدانعان مەملەكەتتەگٸ ٷلكەن زاڭ ول تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىققا بايلانىستى قابىلدانعان زاڭ. بۇل ستراتەگييا ٶتە قاجەت جەنە كەلەشەكتە دە بۇل ستارەگيياداعى ماقساتتارعا جەتۋ ٷشٸن كەلەسٸ ستراتەگييانى قابىلدايمىز. ٶيتكەنٸ, 10 جىل بۇرىنعى كٶرسەتكٸشتەر مەن بٷگٸنگٸ كٶرسەتكٸشتەردٸڭ اراسى جەر مەن كٶكتەي» دەيدٸ ول.
