2025 جىلى قازاقستان گەندەرلىك تەڭسىزدىك جونىندەگى الەمدىك يندەكس بويىنشا 148 ەلدىڭ ىشىندە 92-ورىنعا تۇراقتاپ، ءبىر جىل ىشىندە 16 ساتىعا تومەندەدى. اسىرەسە ايەلدەردىڭ شەشىم قابىلداۋ دەڭگەيىندەگى كورسەتكىشتەرى ءالسىز. ماسەلەن، ولاردىڭ پارلامەنتتەگى ۇلەسى – 18،4%، ال مينيسترلىك قىزمەتتەردە نەبارى 14،3%، دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
قازاقستانداعى گەندەرلىك تەڭسىزدىك قالاي كورىنىس تاباتىنىن Qazaq Expert Club ساراپشىسى، ينكليۋزيا جانە گەندەرلىك تەڭدىك سالاسىنىڭ مامانى نۇرجامال يمينوۆا تارقاتىپ بەردى.
ونىڭ ايتۋىنشا، دۇنيەجۇزىلىك بانك دەرەكتەرىنە سايكەس، قازاقستاندا ءبىلىمى مەن جۇمىس ورنى ۇقساس بولعانىنا قاراماستان، ەرلەردىڭ تابىسى ايەلدەردەن 27–31%-عا جوعارى. كەيبىر سالالاردا بۇل ايىرماشىلىق تىم جوعارى دەڭگەيگە جەتەدى. ماسەلەن، اۋىل شارۋاشىلىعىندا تابىس ايىرماسى 112%-عا دەيىن بارادى.
ساراپشى مۇنىڭ نەگىزگى سەبەبىن ەڭبەك نارىعىنداعى سالالىق بولىنىسپەن بايلانىستىرادى. ايەلدەر كوبىنە ءبىلىم بەرۋ، دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە الەۋمەتتىك سالادا شوعىرلانعان، ال بۇل باعىتتاردا جالاقى دەڭگەيى ءداستۇرلى تۇردە تومەن. ال ەرلەر، كەرىسىنشە، مۇناي-گاز، IT، قۇرىلىس جانە قارجى سەكىلدى جوعارى تابىستى سالالاردا ءجيى جۇمىس ىستەيدى.
جوعارى ءبىلىمنىڭ ءوزى بۇل تەڭسىزدىكتى تولىق جويا الماي وتىر. ەلدە كاسىبي سەگرەگاسيا ايقىن بايقالادى. STEM باعىتتارىندا ايەلدەردىڭ ۇلەسى نەبارى 14% بولسا، ەرلەردە بۇل كورسەتكىش 36،1%-دى قۇرايدى. ال ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا ايەلدەر ەرلەردەن 3،4 ەسە، دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا 2،6 ەسە كوپ. بۇل ۇزاق مەرزىمدە تابىس ايىرماسىن ساقتاپ قالۋعا اسەر ەتەدى.
وڭىرلىك تۇرعىدان العاندا، گەندەرلىك الشاقتىق اسىرەسە مۇناي-گاز جانە كەن ءوندىرۋ سالاسى دامىعان اتىراۋ، ماڭعىستاۋ جانە ۇلىتاۋ وبلىستارىندا ايقىن كورىنەدى. بۇل وڭىرلەردە جوعارى جالاقى كوبىنە "ەرلەرگە ءتان" سالالاردا شوعىرلانعان. ال الماتى مەن استانا سەكىلدى ءىرى قالالاردا جاعداي ەكىۇشتى. ءبىر جاعىنان، جوعارى تابىستى سالالاردا ەرلەر باسىم بولسا، ەكىنشى جاعىنان، ايەلدەر ءۇشىن مانساپتىق ءوسۋ مەن ەڭبەك نارىعىنا قولجەتىمدىلىك مۇمكىندىگى كەڭىرەك.
ەكونوميكادا قۇرىلىمدىق كەدەرگىلەر دە ساقتالىپ وتىر. ايەلدەر شاعىن بيزنەستىڭ 27،6%-ىن، ورتا بيزنەستىڭ 31،7%-ىن جانە ءىرى كومپانيالاردىڭ نەبارى 17%-ىن عانا باسقارادى. بۇل ولاردىڭ ءىرى بيزنەسكە قول جەتكىزۋ مۇمكىندىگىنىڭ شەكتەۋلى ەكەنىن كورسەتەدى. سونىمەن قاتار ايەلدەردىڭ ەڭبەككە قاتىسۋ دەڭگەيى دە تومەن – 63،3%، ال ەرلەردە بۇل كورسەتكىش 74،6%-عا تەڭ. ايەلدەر اراسىندا جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى دە جوعارى (5،5% قارسى 4،3%) ءارى تولىق ەمەس جۇمىسپەن قامتىلۋ ءجيى كەزدەسەدى.
ساراپشى "شىنى توبە" قۇبىلىسىنىڭ دا اسەرىن اتاپ وتەدى. جەكە كاسىپكەرلىك دەڭگەيىندە ايەلدەردىڭ ۇلەسى شامامەن 52% بولسا، ورتا جانە ءىرى بيزنەستە باسشىلىقتاعى ايەلدەر سانى 24،1%-عا دەيىن، ال جوعارى مەنەدجمەنتتە 26%-عا دەيىن تومەندەيدى.
ايەلدەردىڭ ەكونوميكالىق جاعدايىنا اسەر ەتەتىن تاعى ءبىر فاكتور – ءۇي شارۋاسىنداعى ەڭبەكتىڭ تەڭ بولىنبەۋى. ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ 2024 جىلعى مالىمەتىنە سايكەس، ەرلەر جۇمىس كۇندەرى ءۇي شارۋاسىنا ورتا ەسەپپەن 48 مينۋت، دەمالىستا شامامەن 1،5 ساعات جۇمسايدى. ال جۇمىس ىستەيتىن ايەلدەر جۇمىس كۇندەرى 2 ساعات 13 مينۋت، دەمالىس كۇندەرى 4 ساعات 44 مينۋت ۋاقىتىن وسىعان ارنايدى. بۇل جۇكتەمە ولاردىڭ كاسىبي دامۋى مەن تابىسىن ارتتىرۋ مۇمكىندىگىن شەكتەيدى.
ايماقتىق سالىستىرۋدا قازاقستان ورتالىق ازيا مەن كاۆكاز ەلدەرى اراسىندا گەندەرلىك تەڭدىك كورسەتكىشى بويىنشا 69،8%-بەن ءتورتىنشى ورىندا تۇر. ال كوشباسشىلار قاتارىندا ارمەنيا (73،1%) مەن گرۋزيا (72،9%) بار. ەڭ تومەن كورسەتكىش تاجىكستاندا تىركەلگەن.
جالپى العاندا، ساراپشىنىڭ پىكىرىنشە، قازاقستانداعى گەندەرلىك تەڭسىزدىك زاڭنامانىڭ جەتىسپەۋشىلىگىنەن ەمەس، ەكونوميكانىڭ قۇرىلىمى، الەۋمەتتىك رولدەردىڭ ءبولىنۋى جانە مۇمكىندىكتەرگە قولجەتىمدىلىكپەن بايلانىستى. وسى فاكتورلار وزگەرمەيىنشە، فورمالدى تەڭدىك ناقتى تەڭدىككە اينالمايدى.
