2025 جىلى قازاقستان گەندەرلٸك تەڭسٸزدٸك جٶنٸندەگٸ ەلەمدٸك يندەكس بويىنشا 148 ەلدٸڭ ٸشٸندە 92-ورىنعا تۇراقتاپ, بٸر جىل ٸشٸندە 16 ساتىعا تٶمەندەدٸ. ەسٸرەسە ەيەلدەردٸڭ شەشٸم قابىلداۋ دەڭگەيٸندەگٸ كٶرسەتكٸشتەرٸ ەلسٸز. مەسەلەن, ولاردىڭ پارلامەنتتەگٸ ٷلەسٸ – 18,4%, ال مينيسترلٸك قىزمەتتەردە نەبەرٸ 14,3%, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
قازاقستانداعى گەندەرلٸك تەڭسٸزدٸك قالاي كٶرٸنٸس تاباتىنىن Qazaq Expert Club ساراپشىسى, ينكليۋزييا جەنە گەندەرلٸك تەڭدٸك سالاسىنىڭ مامانى نۇرجامال يمينوۆا تارقاتىپ بەردٸ.
ونىڭ ايتۋىنشا, دٷنيەجٷزٸلٸك بانك دەرەكتەرٸنە سەيكەس, قازاقستاندا بٸلٸمٸ مەن جۇمىس ورنى ۇقساس بولعانىنا قاراماستان, ەرلەردٸڭ تابىسى ەيەلدەردەن 27–31%-عا جوعارى. كەيبٸر سالالاردا بۇل ايىرماشىلىق تىم جوعارى دەڭگەيگە جەتەدٸ. مەسەلەن, اۋىل شارۋاشىلىعىندا تابىس ايىرماسى 112%-عا دەيٸن بارادى.
ساراپشى مۇنىڭ نەگٸزگٸ سەبەبٸن ەڭبەك نارىعىنداعى سالالىق بٶلٸنٸسپەن بايلانىستىرادى. ەيەلدەر كٶبٸنە بٸلٸم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ جەنە ەلەۋمەتتٸك سالادا شوعىرلانعان, ال بۇل باعىتتاردا جالاقى دەڭگەيٸ دەستٷرلٸ تٷردە تٶمەن. ال ەرلەر, كەرٸسٸنشە, مۇناي-گاز, IT, قۇرىلىس جەنە قارجى سەكٸلدٸ جوعارى تابىستى سالالاردا جيٸ جۇمىس ٸستەيدٸ.
جوعارى بٸلٸمنٸڭ ٶزٸ بۇل تەڭسٸزدٸكتٸ تولىق جويا الماي وتىر. ەلدە كەسٸبي سەگرەگاتسييا ايقىن بايقالادى. STEM باعىتتارىندا ەيەلدەردٸڭ ٷلەسٸ نەبەرٸ 14% بولسا, ەرلەردە بۇل كٶرسەتكٸش 36,1%-دى قۇرايدى. ال بٸلٸم بەرۋ سالاسىندا ەيەلدەر ەرلەردەن 3,4 ەسە, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا 2,6 ەسە كٶپ. بۇل ۇزاق مەرزٸمدە تابىس ايىرماسىن ساقتاپ قالۋعا ەسەر ەتەدٸ.
ٶڭٸرلٸك تۇرعىدان العاندا, گەندەرلٸك الشاقتىق ەسٸرەسە مۇناي-گاز جەنە كەن ٶندٸرۋ سالاسى دامىعان اتىراۋ, ماڭعىستاۋ جەنە ۇلىتاۋ وبلىستارىندا ايقىن كٶرٸنەدٸ. بۇل ٶڭٸرلەردە جوعارى جالاقى كٶبٸنە "ەرلەرگە تەن" سالالاردا شوعىرلانعان. ال الماتى مەن استانا سەكٸلدٸ ٸرٸ قالالاردا جاعداي ەكٸۇشتى. بٸر جاعىنان, جوعارى تابىستى سالالاردا ەرلەر باسىم بولسا, ەكٸنشٸ جاعىنان, ەيەلدەر ٷشٸن مانساپتىق ٶسۋ مەن ەڭبەك نارىعىنا قولجەتٸمدٸلٸك مٷمكٸندٸگٸ كەڭٸرەك.
ەكونوميكادا قۇرىلىمدىق كەدەرگٸلەر دە ساقتالىپ وتىر. ەيەلدەر شاعىن بيزنەستٸڭ 27,6%-ىن, ورتا بيزنەستٸڭ 31,7%-ىن جەنە ٸرٸ كومپانييالاردىڭ نەبەرٸ 17%-ىن عانا باسقارادى. بۇل ولاردىڭ ٸرٸ بيزنەسكە قول جەتكٸزۋ مٷمكٸندٸگٸنٸڭ شەكتەۋلٸ ەكەنٸن كٶرسەتەدٸ. سونىمەن قاتار ەيەلدەردٸڭ ەڭبەككە قاتىسۋ دەڭگەيٸ دە تٶمەن – 63,3%, ال ەرلەردە بۇل كٶرسەتكٸش 74,6%-عا تەڭ. ەيەلدەر اراسىندا جۇمىسسىزدىق دەڭگەيٸ دە جوعارى (5,5% قارسى 4,3%) ەرٸ تولىق ەمەس جۇمىسپەن قامتىلۋ جيٸ كەزدەسەدٸ.
ساراپشى "شىنى تٶبە" قۇبىلىسىنىڭ دا ەسەرٸن اتاپ ٶتەدٸ. جەكە كەسٸپكەرلٸك دەڭگەيٸندە ەيەلدەردٸڭ ٷلەسٸ شامامەن 52% بولسا, ورتا جەنە ٸرٸ بيزنەستە باسشىلىقتاعى ەيەلدەر سانى 24,1%-عا دەيٸن, ال جوعارى مەنەدجمەنتتە 26%-عا دەيٸن تٶمەندەيدٸ.
ەيەلدەردٸڭ ەكونوميكالىق جاعدايىنا ەسەر ەتەتٸن تاعى بٸر فاكتور – ٷي شارۋاسىنداعى ەڭبەكتٸڭ تەڭ بٶلٸنبەۋٸ. ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ 2024 جىلعى مەلٸمەتٸنە سەيكەس, ەرلەر جۇمىس كٷندەرٸ ٷي شارۋاسىنا ورتا ەسەپپەن 48 مينۋت, دەمالىستا شامامەن 1,5 ساعات جۇمسايدى. ال جۇمىس ٸستەيتٸن ەيەلدەر جۇمىس كٷندەرٸ 2 ساعات 13 مينۋت, دەمالىس كٷندەرٸ 4 ساعات 44 مينۋت ۋاقىتىن وسىعان ارنايدى. بۇل جٷكتەمە ولاردىڭ كەسٸبي دامۋى مەن تابىسىن ارتتىرۋ مٷمكٸندٸگٸن شەكتەيدٸ.
ايماقتىق سالىستىرۋدا قازاقستان ورتالىق ازييا مەن كاۆكاز ەلدەرٸ اراسىندا گەندەرلٸك تەڭدٸك كٶرسەتكٸشٸ بويىنشا 69,8%-بەن تٶرتٸنشٸ ورىندا تۇر. ال كٶشباسشىلار قاتارىندا ارمەنييا (73,1%) مەن گرۋزييا (72,9%) بار. ەڭ تٶمەن كٶرسەتكٸش تەجٸكستاندا تٸركەلگەن.
جالپى العاندا, ساراپشىنىڭ پٸكٸرٸنشە, قازاقستانداعى گەندەرلٸك تەڭسٸزدٸك زاڭنامانىڭ جەتٸسپەۋشٸلٸگٸنەن ەمەس, ەكونوميكانىڭ قۇرىلىمى, ەلەۋمەتتٸك رٶلدەردٸڭ بٶلٸنۋٸ جەنە مٷمكٸندٸكتەرگە قولجەتٸمدٸلٸكپەن بايلانىستى. وسى فاكتورلار ٶزگەرمەيٸنشە, فورمالدى تەڭدٸك ناقتى تەڭدٸككە اينالمايدى.
