2025 jyly Qazaqstan Genderlik teńsizdik jónindegi álemdik ındeks boıynsha 148 eldiń ishinde 92-orynǵa turaqtap, bir jyl ishinde 16 satyǵa tómendedi. Ásirese áıelderdiń sheshim qabyldaý deńgeıindegi kórsetkishteri álsiz. Máselen, olardyń parlamenttegi úlesi – 18,4%, al mınıstrlik qyzmetterde nebári 14,3%, dep habarlaıdy Dalanews.kz.
Qazaqstandaǵy genderlik teńsizdik qalaı kórinis tabatynyn Qazaq Expert Club sarapshysy, ınklúzıa jáne genderlik teńdik salasynyń mamany Nurjamal Imınova tarqatyp berdi.
Onyń aıtýynsha, Dúnıejúzilik bank derekterine sáıkes, Qazaqstanda bilimi men jumys orny uqsas bolǵanyna qaramastan, erlerdiń tabysy áıelderden 27–31%-ǵa joǵary. Keıbir salalarda bul aıyrmashylyq tym joǵary deńgeıge jetedi. Máselen, aýyl sharýashylyǵynda tabys aıyrmasy 112%-ǵa deıin barady.
Sarapshy munyń negizgi sebebin eńbek naryǵyndaǵy salalyq bólinispen baılanystyrady. Áıelder kóbine bilim berý, densaýlyq saqtaý jáne áleýmettik salada shoǵyrlanǵan, al bul baǵyttarda jalaqy deńgeıi dástúrli túrde tómen. Al erler, kerisinshe, munaı-gaz, IT, qurylys jáne qarjy sekildi joǵary tabysty salalarda jıi jumys isteıdi.
Joǵary bilimniń ózi bul teńsizdikti tolyq joıa almaı otyr. Elde kásibı segregasıa aıqyn baıqalady. STEM baǵyttarynda áıelderdiń úlesi nebári 14% bolsa, erlerde bul kórsetkish 36,1%-dy quraıdy. Al bilim berý salasynda áıelder erlerden 3,4 ese, densaýlyq saqtaý salasynda 2,6 ese kóp. Bul uzaq merzimde tabys aıyrmasyn saqtap qalýǵa áser etedi.
Óńirlik turǵydan alǵanda, genderlik alshaqtyq ásirese munaı-gaz jáne ken óndirý salasy damyǵan Atyraý, Mańǵystaý jáne Ulytaý oblystarynda aıqyn kórinedi. Bul óńirlerde joǵary jalaqy kóbine "erlerge tán" salalarda shoǵyrlanǵan. Al Almaty men Astana sekildi iri qalalarda jaǵdaı ekiushty. Bir jaǵynan, joǵary tabysty salalarda erler basym bolsa, ekinshi jaǵynan, áıelder úshin mansaptyq ósý men eńbek naryǵyna qoljetimdilik múmkindigi keńirek.
Ekonomıkada qurylymdyq kedergiler de saqtalyp otyr. Áıelder shaǵyn bıznestiń 27,6%-yn, orta bıznestiń 31,7%-yn jáne iri kompanıalardyń nebári 17%-yn ǵana basqarady. Bul olardyń iri bızneske qol jetkizý múmkindiginiń shekteýli ekenin kórsetedi. Sonymen qatar áıelderdiń eńbekke qatysý deńgeıi de tómen – 63,3%, al erlerde bul kórsetkish 74,6%-ǵa teń. Áıelder arasynda jumyssyzdyq deńgeıi de joǵary (5,5% qarsy 4,3%) ári tolyq emes jumyspen qamtylý jıi kezdesedi.
Sarapshy "shyny tóbe" qubylysynyń da áserin atap ótedi. Jeke kásipkerlik deńgeıinde áıelderdiń úlesi shamamen 52% bolsa, orta jáne iri bızneste basshylyqtaǵy áıelder sany 24,1%-ǵa deıin, al joǵary menejmentte 26%-ǵa deıin tómendeıdi.
Áıelderdiń ekonomıkalyq jaǵdaıyna áser etetin taǵy bir faktor – úı sharýasyndaǵy eńbektiń teń bólinbeýi. Ulttyq statısıka búrosynyń 2024 jylǵy málimetine sáıkes, erler jumys kúnderi úı sharýasyna orta eseppen 48 mınýt, demalysta shamamen 1,5 saǵat jumsaıdy. Al jumys isteıtin áıelder jumys kúnderi 2 saǵat 13 mınýt, demalys kúnderi 4 saǵat 44 mınýt ýaqytyn osyǵan arnaıdy. Bul júkteme olardyń kásibı damýy men tabysyn arttyrý múmkindigin shekteıdi.
Aımaqtyq salystyrýda Qazaqstan Ortalyq Azıa men Kavkaz elderi arasynda genderlik teńdik kórsetkishi boıynsha 69,8%-ben tórtinshi orynda tur. Al kóshbasshylar qatarynda Armenıa (73,1%) men Grýzıa (72,9%) bar. Eń tómen kórsetkish Tájikstanda tirkelgen.
Jalpy alǵanda, sarapshynyń pikirinshe, Qazaqstandaǵy genderlik teńsizdik zańnamanyń jetispeýshiliginen emes, ekonomıkanyń qurylymy, áleýmettik rólderdiń bólinýi jáne múmkindikterge qoljetimdilikpen baılanysty. Osy faktorlar ózgermeıinshe, formaldy teńdik naqty teńdikke aınalmaıdy.
