2025 jyly Qazaqstan Genderlik teńsizdik jónindegi álemdik indeks boiynsha 148 eldiń ishinde 92-orynǵa turaqtap, bir jyl ishinde 16 satyǵa tómendedi. Ásirese áielderdiń sheshim qabyldaý deńgeiindegi kórsetkishteri álsiz. Máselen, olardyń parlamenttegi úlesi – 18,4%, al ministrlik qyzmetterde nebári 14,3%, dep habarlaidy Dalanews.kz.
Qazaqstandaǵy genderlik teńsizdik qalai kórinis tabatynyn Qazaq Expert Club sarapshysy, inkliýziia jáne genderlik teńdik salasynyń mamany Nurjamal Iminova tarqatyp berdi.
Onyń aitýynsha, Dúniejúzilik bank derekterine sáikes, Qazaqstanda bilimi men jumys orny uqsas bolǵanyna qaramastan, erlerdiń tabysy áielderden 27–31%-ǵa joǵary. Keibir salalarda bul aiyrmashylyq tym joǵary deńgeige jetedi. Máselen, aýyl sharýashylyǵynda tabys aiyrmasy 112%-ǵa deiin barady.
Sarapshy munyń negizgi sebebin eńbek naryǵyndaǵy salalyq bólinispen bailanystyrady. Áielder kóbine bilim berý, densaýlyq saqtaý jáne áleýmettik salada shoǵyrlanǵan, al bul baǵyttarda jalaqy deńgeii dástúrli túrde tómen. Al erler, kerisinshe, munai-gaz, IT, qurylys jáne qarjy sekildi joǵary tabysty salalarda jii jumys isteidi.
Joǵary bilimniń ózi bul teńsizdikti tolyq joia almai otyr. Elde kásibi segregatsiia aiqyn baiqalady. STEM baǵyttarynda áielderdiń úlesi nebári 14% bolsa, erlerde bul kórsetkish 36,1%-dy quraidy. Al bilim berý salasynda áielder erlerden 3,4 ese, densaýlyq saqtaý salasynda 2,6 ese kóp. Bul uzaq merzimde tabys aiyrmasyn saqtap qalýǵa áser etedi.
Óńirlik turǵydan alǵanda, genderlik alshaqtyq ásirese munai-gaz jáne ken óndirý salasy damyǵan Atyraý, Mańǵystaý jáne Ulytaý oblystarynda aiqyn kórinedi. Bul óńirlerde joǵary jalaqy kóbine "erlerge tán" salalarda shoǵyrlanǵan. Al Almaty men Astana sekildi iri qalalarda jaǵdai ekiushty. Bir jaǵynan, joǵary tabysty salalarda erler basym bolsa, ekinshi jaǵynan, áielder úshin mansaptyq ósý men eńbek naryǵyna qoljetimdilik múmkindigi keńirek.
Ekonomikada qurylymdyq kedergiler de saqtalyp otyr. Áielder shaǵyn biznestiń 27,6%-yn, orta biznestiń 31,7%-yn jáne iri kompaniialardyń nebári 17%-yn ǵana basqarady. Bul olardyń iri bizneske qol jetkizý múmkindiginiń shekteýli ekenin kórsetedi. Sonymen qatar áielderdiń eńbekke qatysý deńgeii de tómen – 63,3%, al erlerde bul kórsetkish 74,6%-ǵa teń. Áielder arasynda jumyssyzdyq deńgeii de joǵary (5,5% qarsy 4,3%) ári tolyq emes jumyspen qamtylý jii kezdesedi.
Sarapshy "shyny tóbe" qubylysynyń da áserin atap ótedi. Jeke kásipkerlik deńgeiinde áielderdiń úlesi shamamen 52% bolsa, orta jáne iri bizneste basshylyqtaǵy áielder sany 24,1%-ǵa deiin, al joǵary menedjmentte 26%-ǵa deiin tómendeidi.
Áielderdiń ekonomikalyq jaǵdaiyna áser etetin taǵy bir faktor – úi sharýasyndaǵy eńbektiń teń bólinbeýi. Ulttyq statistika biýrosynyń 2024 jylǵy málimetine sáikes, erler jumys kúnderi úi sharýasyna orta eseppen 48 minýt, demalysta shamamen 1,5 saǵat jumsaidy. Al jumys isteitin áielder jumys kúnderi 2 saǵat 13 minýt, demalys kúnderi 4 saǵat 44 minýt ýaqytyn osyǵan arnaidy. Bul júkteme olardyń kásibi damýy men tabysyn arttyrý múmkindigin shekteidi.
Aimaqtyq salystyrýda Qazaqstan Ortalyq Aziia men Kavkaz elderi arasynda genderlik teńdik kórsetkishi boiynsha 69,8%-ben tórtinshi orynda tur. Al kóshbasshylar qatarynda Armeniia (73,1%) men Grýziia (72,9%) bar. Eń tómen kórsetkish Tájikstanda tirkelgen.
Jalpy alǵanda, sarapshynyń pikirinshe, Qazaqstandaǵy genderlik teńsizdik zańnamanyń jetispeýshiliginen emes, ekonomikanyń qurylymy, áleýmettik rólderdiń bólinýi jáne múmkindikterge qoljetimdilikpen bailanysty. Osy faktorlar ózgermeiinshe, formaldy teńdik naqty teńdikke ainalmaidy.
