Ispaniia premer-ministri Pedro Sanches áleýmettik jelilerde Seýtaǵa migranttardyń jappai aǵylýyna yqpal etken dezinformatsiia taraǵanyn málimdep, ony Resei jáne Izrailmen bailanysty jelilermen, sondai-aq halyqaralyq ýltraońshyl toptarmen bailanystyrdy, dep habarlaidy dalanews.kz.
«30 jáne 31 shildeden keiin áleýmettik jelilerde Reseimen de, Izrailmen de bailanysty, sondai-aq migratsiia taqyrybyn Ispaniiaǵa ǵana emes, Eýropaǵa da shabýyl jasaý jáne ony bólshekteý úshin únemi paidalanatyn halyqaralyq ýltraońshyl qozǵalysqa qatysty qaýesetter men dezinformatsiia tarady», – dedi Sanches Cadena SER radiosyna bergen suhbatynda.
Ispaniia premer-ministriniń aitýynsha, Seýtadaǵy migranttardyń jappai aǵylýyna ne sebep bolǵany áli de tergelip jatyr. Ol biliktiń internette jalǵan aqparattyń taralǵanyn kórsetetin derekteri bar ekenin atap ótti. Alaida bul jaǵdaidyń artynda mindetti túrde belgili bir memleket tur degendi bildirmeitinin aitty.
Seýtada ne boldy?
30 jáne 31 shildede shamamen 70-72 myń adam Marokkodan Ispaniianyń Afrikanyń soltústigindegi avtonomdy qalasy Seýtaǵa zańsyz ótýge áreket jasaǵan. Seýta Marokkomen qurlyq arqyly shektesedi. Ispaniia biligi bul jaǵdaidy migranttardyń buryn-sońdy bolmaǵan jappai aǵylýy dep atady. Jergilikti biliktiń málimetinshe, shekaradan ótý áreketi kezinde keminde 100 adam qaza tapqan.
Keiin kelgenderdiń basym bóligi Marokkoǵa qaitaryldy. Sanchestiń aitýynsha, shamamen 70 myń adamnyń 90 paiyzy óz erkimen qaitqan, alaida shamamen 5 myń migrant áli de Seýtada qalyp otyr. Olardyń shamamen 1,2 myńy – kámeletke tolmaǵandar.
Jaǵdai qalada áli de shielenisti. Jergilikti turǵyndar narazylyq aktsiialaryn ótkizýde, al migranttarǵa arnalǵan ýaqytsha lager mańynda jekelegen qaqtyǵystar men shabýyldar oryn alǵan. Ispaniia biligi Seýtanyń ekonomikasyn qalpyna keltirýge jáne daǵdarystyń saldaryn joiýǵa qosymsha qarajat bólinetinin jariialady.
Dezinformatsiia qalai tarady?
Sanches daǵdarystyń negizgi faktorlarynyń biri retinde Ispaniia Joǵarǵy sotynyń sheshimin burmalap túsindirýdi atady.
Áńgime Seýta men Meliliaǵa teńiz arqyly kelgen migranttardy qaitarý tártibine qatysty sot sheshimi týraly boldy. Áleýmettik jelilerde eger adam Seýtaǵa júzip ótse, ispan biligi ony elden shyǵara almaidy degen aqparat taraǵan.
Sanches bul aqparattyń shyndyqqa sáikes kelmegenin aitty. Alaida onyń áleýmettik jelilerde belsendi taralǵanyn jáne adam saýdasymen ainalysatyn qylmystyq uiymdar ony paidalanǵanyn málimdedi.
Buǵan deiin aqparattyq keńistikti taldaý barysynda TikTok, Facebook jáne basqa da áleýmettik jelilerde Ispaniia shekarasy ashyq jáne elge kelgen adamdardyń onda kedergisiz qala alatyny týraly jariialanymdar taraǵany anyqtalǵan. Sonyń saldarynan yqtimal migranttar arasynda shekaradan ótý baǵyttary men tásilderi týraly nusqaýlyqtar tizbegi paida bolǵan.
Jekelegen zertteýler Reseidiń aqparattyq jelilerimen bailanysty akkaýnttardyń belsendiligin de kórsetken. Dezinformatsiiaǵa qarsy 411 tobynyń málimetinshe, jappai migratsiia bastalǵannan keiin Reseimen bailanysty akkaýnttar oqiǵany Ispaniiaǵa uiymdastyrylǵan «shabýyl» retinde kórsetetin habarlamalar taratqan. Keibir jariialanymdardyń qaralymy júzdegen myńǵa jetken.
Sonymen birge zertteýshiler migranttardyń óz arasynda aqparattyń negizinen qarapaiym qoldanýshylardyń akkaýnttary arqyly taraǵanyn atap ótti. Iaǵni barlyq aqparattyq naýqannyń naqty bastapqy kózi bir ortalyqtan basqarylǵan degen qorytyndy jasaýǵa ázirge negiz joq.
Madrid Marokkonyń qatysyn joqqa shyǵardy
Sheteldik aqparattyq jelilerge taǵylǵan aiyptar aiasynda Sanches migranttardyń jappai shekaradan ótýin Marokko biligi uiymdastyrdy nemese ádeii jol berdi degen boljamdardy da joqqa shyǵardy.
Onyń aitýynsha, Ispaniianyń qaýipsizdik kúshterinde, Ulttyq barlaý ortalyǵynda jáne basqa da barlaý qyzmetterinde Marokko biliginiń jappai shekaradan ótýdi uiymdastyrýǵa qatysy bar ekenin kórsetetin aqparat joq.
Sanches Ispaniia men Marokko arasyndaǵy migratsiialyq saladaǵy yntymaqtastyqty oń baǵalady. Onyń sózinshe, daǵdarys bastalǵannan keiin Marokko biligi Seýtaǵa qarama-qarsy ornalasqan Kastilehos qalasynyń mańynda politsiia kúshterin jedel kúsheitip, adamdardyń jańa legin toqtatýǵa tyrysqan.
Alaida Ispaniia oppozitsiiasy bul túsiniktemege kúmán keltirdi. Halyqtyq partiia ókili Borha Semper ondaǵan myń adamnyń bir ýaqytta shekaraǵa qarai bet alǵanyn Marokko biliginiń baiqamaýy qiyn ekenin aitty. Oppozitsiia sondai-aq Sanches úkimetin daǵdarysqa jetkilikti deńgeide daiyn bolmady dep synady.
Izrail aiyptaýdy joqqa shyǵardy
Izrail tarapy Sanchestiń málimdemesine jaýap berdi.
Izraildiń syrtqy ister ministri Gideon Saar Ispaniia premer-ministrin ótirik aitýǵa aiyptap, Izrail Seýtadaǵy oqiǵalarǵa qatysty dezinformatsiia taratpaǵanyn málimdedi.
Resei tarapy da Madridtiń aiyptaýlaryn moiyndaǵan joq. Al Sanches silteme jasaǵan Eýropalyq syrtqy is-qimyl qyzmeti Resei jáne Izrailmen bailanysty jelilerge qatysty qorytyndylarynyń negizinde jatqan barlyq málimetti ázirge tolyq jariialaǵan joq.
Osylaisha, shildede Seýtada bolǵan daǵdarystyń naqty sebepterin anyqtaý boiynsha tergeý jalǵasyp jatyr. Qazirgi tańda Ispaniia úkimeti oqiǵany birneshe faktordyń jiyntyǵymen bailanystyrady. Olardyń qatarynda áleýmettik jelilerdegi jalǵan aqparattyń taralýy, adam saýdasymen ainalysatyn qylmystyq toptardyń qyzmeti, ekonomikalyq máseleler jáne aimaqtaǵy kúrdeli migratsiialyq ahýal bar.
Sonymen qatar Sanchestiń málimdemesi migratsiialyq daǵdarysty taǵy bir halyqaralyq aqparattyq qaqtyǵysqa ainaldyrdy. Madrid sheteldik memlekettermen bailanysty jeliler migratsiia taqyrybyn Ispaniia men Eýropada saiasi turaqsyzdyq týǵyzý maqsatynda paidalanýǵa tyrysty dep sanaidy. Alaida bul aiyptaýlar ázirge sot arqyly nemese aiaqtalǵan tergeý nátijesinde dáleldengen fakt emes.
