كەيٸنگٸ ۋاقىتتا قازاقستان قورعانىس ەلەۋەتٸن كٷشەيتۋگە ەرەكشە دەن قويىپ جاتىر. پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ شەشٸمٸمەن قورعانىس مينيسترٸ اۋىستى, لوندوندا ۇلىبريتانييامەن ەسكەري ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلٸسٸمگە قول قويىلدى, تٷركييادان ەسكەري ٶنٸم ساتىپ الۋ دا جانداندى. مۇنداي بەلسەندٸلٸككە ۇقشۇ-داعى ەرٸپتەستەر, ەسٸرەسە مەسكەۋ قالاي قارايدى? قازاقستان كٸمنەن قاۋٸپ كٷتەدٸ? وسى سۇراقتارعا ساياساتتانۋشى, ساياسات عىلىمدارىنىڭ كانديداتى دوسىم سەتپاەۆ Minval باسىلىمىنا بەرگەن سۇحباتىندا جاۋاپ بەردٸ, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
ۇقشۇ-نىڭ ەلسٸزدٸگٸ مەن قازاقستاننىڭ مٷددەسٸ
سەتپاەۆتىڭ ايتۋىنشا, قازاقستان — ٶز الدىنا دەربەس, ەسكەري باعىت-باعدارى بار ەگەمەن ەل. سوندىقتان ەل قاۋٸپسٸزدٸگٸ ەڭ الدىمەن ۇلتتىق مٷددەگە نەگٸزدەلۋٸ تيٸس.
“قازاقستان – ۇقشۇ-نىڭ مٷشەسٸ, بٸراق بۇل ۇيىمنىڭ تيٸمسٸز ەكەنٸ انىق بايقالدى. سونىڭ سالدارىنان باسقا مٷشە ەلدەر دە ونىمەن بەلسەندٸ جۇمىس ٸستەۋدٸ دوعاردى. ۋكرايناداعى سوعىس رەسەيدٸڭ ەسكەري تاكتيكاسى مەن ستراتەگيياسىنىڭ, قارۋ-جاراعىنىڭ ەلسٸزدٸگٸن كٶرسەتتٸ. بٷگٸندە رەسەي يراننان درون, سولتٷستٸك كورەيادان ەسكەر سۇراۋعا مەجبٷر. سوندىقتان رەسەيدٸڭ ەسكەري سەرٸكتەس رەتٸندەگٸ بەدەلٸ تٶمەندەپ كەتتٸ”, – دەدٸ ول.
ايماق ەلدەرٸ قارۋ-جاراقتى ەرتاراپتاندىرۋدا
ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, ۋكرايناداعى سوعىستان كەيٸن ورتالىق ازييا ەلدەرٸ دە قورعانىس ٶنٸمٸن ەر ەلدەن ساتىپ الۋعا كٸرٸستٸ. تٸپتٸ رەسەيگە جاقىن قىرعىزستان دا تٷركييادان “بايراكتار” العان.
“ٶزبەكستان قىتايدان قارۋ الۋعا ۇمتىلىپ جاتىر, تٸپتٸ بەسٸنشٸ بۋىن قىتاي جويعىشتارىن ساتىپ الۋ جٶنٸندە كەلٸسسٶزدەر جٷرگٸزٸپ جاتقان بولۋى مٷمكٸن”, – دەدٸ ساياساتتانۋشى.
قازاقستان دا وسى ٷردٸستەن شەت قالعان جوق – اقش, ەۋروپا, تٷركييادان ەسكەري جابدىق الۋ جولدارىن قاراستىرۋدا.
كەڭەستٸك ەسكەري مەكتەپتٸڭ ٸزٸ
دەگەنمەن سەتپاەۆتىڭ ايتۋىنشا, ەسكەري ستراتەگييا مەن وفيتسەرلەردٸڭ دايىندىعىندا بۇرىنعى كەڭەس وداعىنىڭ تەسٸلٸ ساقتالىپ وتىر. مەسەلەن, جاڭا قورعانىس مينيسترٸنٸڭ ٶزٸ رەسەيدە بٸلٸم العان.
“ەگەر بٸز ەسكەري رەفورمالار تۋرالى ايتساق, وندا قازاقستاندىق ەسكەرگە جاڭا بۋىن ماماندار قاجەت – ولار قازٸرگٸ زامان تالاپتارىنا ساي, تيٸمدٸ ەسكەري قۇرىلىم قۇرا الۋى تيٸس. ەزٸرگە ونداي جاڭا ەسكەري ويلاۋ جٷيەسٸن بايقامادىم”, – دەيدٸ ول.
ساراپشىنىڭ پٸكٸرٸنشە, زاماناۋي قارۋدى ساتىپ الۋ وڭاي, بٸراق ونى تيٸمدٸ قولدانا بٸلۋ ەلدەقايدا ماڭىزدى. قارۋ-جاراق ەرتٷرلٸ ەلدەن الىنعان جاعدايدا ولاردىڭ ٷيلەسٸمدٸ جۇمىس ٸستەۋٸ دە – ٷلكەن مەسەلە.
ەلەمدەگٸ تۇراقسىزدىق جەنە قازاقستاننىڭ ۇستانىمى
سەتپاەۆ ەلەمدٸك گەوساياسي جاعدايدىڭ كٷردەلٸ ەكەنٸن ايتا كەلە, قازٸر كٶپ ەل ٶز قاۋٸپسٸزدٸگٸن ٶزدەرٸ قامتاماسىز ەتۋگە كٶشكەنٸن مىسالعا كەلتٸرەدٸ. بۇرىن اقش-تىڭ قورعانىس “قولشاتىرى” استىندا بولعان ەۋروپا ەلدەرٸ دە قورعانىس بيۋدجەتتەرٸن ارتتىرىپ, ەسكەري ٶندٸرٸستٸ دامىتىپ جاتىر.
“كٶپتەگەن مەملەكەت بٷگٸنگٸ جاعدايدىڭ سوعىس قاۋپٸن كٷشەيتٸپ وتىرعانىن تٷسٸندٸ. قازاقستان دا بۇل شىندىقتى مويىنداپ وتىر”, – دەيدٸ ول.
قازاقستان ٷشٸن ناقتى قاۋٸپ قاي جاقتان?
ساياساتتانۋشىنىڭ پٸكٸرٸنشە, قازاقستان مەن ورتالىق ازييا ٷشٸن ەسكەري قاۋٸپ تٶندٸرەتٸن بٸردەن-بٸر كٶرشٸ – رەسەي.
“قىتايدان نەمەسە باسقا ورتالىق ازييا ەلدەرٸنەن سوعىس قاۋپٸ جوق. بٸراق رەسەي — كٶرشٸ ەلدەردٸڭ ٸشٸندە ناقتى سوعىس باستاعان جالعىز مەملەكەت. قازٸر رف ٷشٸن قازاقستان مەن ايماق ەلدەرٸ ەكونوميكالىق سەرٸكتەس رەتٸندە ماڭىزدى. دەگەنمەن بەرٸبٸر ساق بولۋ قاجەت”, – دەدٸ ول.
رەسەيدٸڭ رەاكتسيياسى جەنە اقپاراتتىق قىسىم
سەتپاەۆ رەسەيدٸڭ قازاقستاننىڭ ەسكەري ەرٸپتەستٸكتٸ كەڭەيتۋ ەرەكەتٸنە بەيجاي قارامايتىنىن دا اتاپ ٶتتٸ.
“مەسكەۋ مۇنداي قادامدارعا نارازى بولادى. تٷركييا — رەسەيدٸڭ سەرٸكتەسٸ, بٸراق ۇلىبريتانييا مەن ٶزگە دە باتىس ەلدەرٸ — رەسەي ٷشٸن جاۋ مەملەكەتتەر. ەگەر قازاقستان سولارمەن ەسكەري بايلانىس ورناتسا, وندا مەسكەۋ قىسىم كٶرسەتە باستايدى. بۇل اقپاراتتىق شابۋىل, ساياسي قىسىم تٷرٸندە بولۋى مٷمكٸن”, – دەيدٸ ول.
ساراپشى سوڭعى 1–1,5 جىلدا رەسەيلٸك ناسيحاتتىق ماشينانىڭ بەلسەندٸ تٷردە قازاقستانعا باعىتتالعانىن, ەلدەگٸ كەز كەلگەن ٸشكٸ پروتسەسكە “رەسەي مٷددەسٸنە قاۋٸپ تٶندٸرەدٸ” دەگەن كٶزقاراسپەن قارايتىنىن اتاپ ٶتتٸ.
“ۋكرايناداعى سوعىستان كەيٸن رەسەي قىتاي باعىتىنا بەت بۇردى. الايدا قازاقستاننىڭ گەوستراتەگييالىق ماڭىزى ەلٸ دە زور. سول سەبەپتٸ رەسەي ٶز ىقپالىن ساقتاپ قالۋعا تىرىسادى. سوندىقتان استانانىڭ ەربٸر ەرەكەتٸن “ٷلكەيتكٸش ەينەكپەن” باقىلاپ وتىر”, – دەپ تٷيٸندەدٸ دوسىم سەتپاەۆ.
