Keiingi ýaqytta Qazaqstan qorǵanys áleýetin kúsheitýge erekshe den qoiyp jatyr. Prezident Qasym-Jomart Toqaevtyń sheshimimen qorǵanys ministri aýysty, Londonda Ulybritaniiamen áskeri yntymaqtastyq týraly kelisimge qol qoiyldy, Túrkiiadan áskeri ónim satyp alý da jandandy. Mundai belsendilikke UQShU-daǵy áriptester, ásirese Máskeý qalai qaraidy? Qazaqstan kimnen qaýip kútedi? Osy suraqtarǵa saiasattanýshy, saiasat ǵylymdarynyń kandidaty Dosym Sátpaev Minval basylymyna bergen suhbatynda jaýap berdi, dep habarlaidy Dalanews.kz.
UQShU-nyń álsizdigi men Qazaqstannyń múddesi
Sátpaevtyń aitýynsha, Qazaqstan — óz aldyna derbes, áskeri baǵyt-baǵdary bar egemen el. Sondyqtan el qaýipsizdigi eń aldymen ulttyq múddege negizdelýi tiis.
“Qazaqstan – UQShU-nyń múshesi, biraq bul uiymnyń tiimsiz ekeni anyq baiqaldy. Sonyń saldarynan basqa múshe elder de onymen belsendi jumys isteýdi doǵardy. Ýkrainadaǵy soǵys Reseidiń áskeri taktikasy men strategiiasynyń, qarý-jaraǵynyń álsizdigin kórsetti. Búginde Resei Irannan dron, Soltústik Koreiadan ásker suraýǵa májbúr. Sondyqtan Reseidiń áskeri seriktes retindegi bedeli tómendep ketti”, – dedi ol.
Aimaq elderi qarý-jaraqty ártaraptandyrýda
Sarapshynyń aitýynsha, Ýkrainadaǵy soǵystan keiin Ortalyq Aziia elderi de qorǵanys ónimin ár elden satyp alýǵa kiristi. Tipti Reseige jaqyn Qyrǵyzstan da Túrkiiadan “Bairaktar” alǵan.
“Ózbekstan Qytaidan qarý alýǵa umtylyp jatyr, tipti besinshi býyn qytai joiǵyshtaryn satyp alý jóninde kelissózder júrgizip jatqan bolýy múmkin”, – dedi saiasattanýshy.
Qazaqstan da osy úrdisten shet qalǵan joq – AQSh, Eýropa, Túrkiiadan áskeri jabdyq alý joldaryn qarastyrýda.
Keńestik áskeri mekteptiń izi
Degenmen Sátpaevtyń aitýynsha, áskeri strategiia men ofitserlerdiń daiyndyǵynda burynǵy Keńes Odaǵynyń tásili saqtalyp otyr. Máselen, jańa qorǵanys ministriniń ózi Reseide bilim alǵan.
“Eger biz áskeri reformalar týraly aitsaq, onda qazaqstandyq áskerge jańa býyn mamandar qajet – olar qazirgi zaman talaptaryna sai, tiimdi áskeri qurylym qura alýy tiis. Ázirge ondai jańa áskeri oilaý júiesin baiqamadym”, – deidi ol.
Sarapshynyń pikirinshe, zamanaýi qarýdy satyp alý ońai, biraq ony tiimdi qoldana bilý áldeqaida mańyzdy. Qarý-jaraq ártúrli elden alynǵan jaǵdaida olardyń úilesimdi jumys isteýi de – úlken másele.
Álemdegi turaqsyzdyq jáne Qazaqstannyń ustanymy
Sátpaev álemdik geosaiasi jaǵdaidyń kúrdeli ekenin aita kele, qazir kóp el óz qaýipsizdigin ózderi qamtamasyz etýge kóshkenin mysalǵa keltiredi. Buryn AQSh-tyń qorǵanys “qolshatyry” astynda bolǵan Eýropa elderi de qorǵanys biýdjetterin arttyryp, áskeri óndiristi damytyp jatyr.
“Kóptegen memleket búgingi jaǵdaidyń soǵys qaýpin kúsheitip otyrǵanyn túsindi. Qazaqstan da bul shyndyqty moiyndap otyr”, – deidi ol.
Qazaqstan úshin naqty qaýip qai jaqtan?
Saiasattanýshynyń pikirinshe, Qazaqstan men Ortalyq Aziia úshin áskeri qaýip tóndiretin birden-bir kórshi – Resei.
“Qytaidan nemese basqa Ortalyq Aziia elderinen soǵys qaýpi joq. Biraq Resei — kórshi elderdiń ishinde naqty soǵys bastaǵan jalǵyz memleket. Qazir RF úshin Qazaqstan men aimaq elderi ekonomikalyq seriktes retinde mańyzdy. Degenmen báribir saq bolý qajet”, – dedi ol.
Reseidiń reaktsiiasy jáne aqparattyq qysym
Sátpaev Reseidiń Qazaqstannyń áskeri áriptestikti keńeitý áreketine beijai qaramaitynyn da atap ótti.
“Máskeý mundai qadamdarǵa narazy bolady. Túrkiia — Reseidiń seriktesi, biraq Ulybritaniia men ózge de Batys elderi — Resei úshin jaý memleketter. Eger Qazaqstan solarmen áskeri bailanys ornatsa, onda Máskeý qysym kórsete bastaidy. Bul aqparattyq shabýyl, saiasi qysym túrinde bolýy múmkin”, – deidi ol.
Sarapshy sońǵy 1–1,5 jylda reseilik nasihattyq mashinanyń belsendi túrde Qazaqstanǵa baǵyttalǵanyn, eldegi kez kelgen ishki protseske “Resei múddesine qaýip tóndiredi” degen kózqaraspen qaraitynyn atap ótti.
“Ýkrainadaǵy soǵystan keiin Resei Qytai baǵytyna bet burdy. Alaida Qazaqstannyń geostrategiialyq mańyzy áli de zor. Sol sebepti Resei óz yqpalyn saqtap qalýǵa tyrysady. Sondyqtan Astananyń árbir áreketin “úlkeitkish áinekpen” baqylap otyr”, – dep túiindedi Dosym Sátpaev.
