يۋنەسكو دەرەكتەرٸنە نەگٸزدەلگەن Visual Capitalist رەيتينگٸ ورتالىق ازييا ەلدەرٸندە قىزۋ تالقىعا تٷستٸ. رەيتينگتە قىرعىزستان بٸلٸمگە جۇمسالاتىن مەملەكەتتٸك شىعىننىڭ جٸٶ-دەگٸ ٷلەسٸ بويىنشا ەلەمدەگٸ كٶشباسشى ەلدەردٸڭ قاتارىنا ەنگەن. الايدا ساراپشىلار بۇل كٶرسەتكٸش بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸنٸڭ ناقتى ساپاسىن تولىق باعالاۋعا مٷمكٸندٸك بەرمەيتٸنٸن ايتادى, دەپ حابارلايدى dalanews.kz.
Visual Capitalist جارييالاعان زەرتتەۋگە سەيكەس, قىرعىزستان بٸلٸم سالاسىنا جالپى ٸشكٸ ٶنٸمنٸڭ شامامەن 6,8 پايىزىن باعىتتايدى. ال قازاقستاندا بۇل كٶرسەتكٸش 4,9 پايىز شاماسىندا. بٸر قاراعاندا, قازاقستان كٶرشٸ ەلدەن قالىپ قويعانداي ەسەر قالدىرۋى مٷمكٸن. بٸراق رەيتينگ تەك بٸر عانا كٶرسەتكٸشكە – مەملەكەتتٸك شىعىنداردىڭ جٸٶ-دەگٸ ٷلەسٸنە سٷيەنگەن.
ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, مۇنداي تەسٸل بٸلٸمنٸڭ ساپاسى, ۋنيۆەرسيتەتتەردٸڭ حالىقارالىق بەدەلٸ, عىلىمي زەرتتەۋلەردٸڭ كٶلەمٸ, شەتەلدٸك ستۋدەنتتەر سانى نەمەسە تٷلەكتەردٸڭ ەڭبەك نارىعىنداعى بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸگٸ سيياقتى ماڭىزدى فاكتورلاردى قامتىمايدى.
قازاقستان بٸلٸمگە قانشا قارجى بٶلەدٸ?
سالىستىرۋ كەزٸندە تەك پايىزدىق ٷلەستٸ ەمەس, ناقتى بٶلٸنگەن قارجى كٶلەمٸن دە ەسكەرۋ قاجەت. قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ كٶلەمٸ قىرعىزستاننان ەلدەقايدا ٸرٸ بولعاندىقتان, بٸلٸمگە بٶلٸنەتٸن قاراجات تا بٸرنەشە ەسە كٶپ.
2025 جىلى قازاقستان بٸلٸم سالاسىنا 6,7 ترلن تەڭگە باعىتتادى. ال كٶرسەتٸلگەن بٸلٸم بەرۋ قىزمەتتەرٸنٸڭ جالپى كٶلەمٸ 6,99 ترلن تەڭگەگە جەتكەن.
سالىستىرۋ ٷشٸن, قىرعىزستان وسى سالاعا 68,8 ملرد سوم بٶلگەن. قازٸرگٸ باعام بويىنشا بۇل شامامەن 470–500 ملرد تەڭگە, ياعني قازاقستان شىعىنىنان 14 ەسەگە جۋىق از. وسىنداي قارجىلاندىرۋ جاڭا وقۋ كورپۋستارى مەن جاتاقحانالار سالۋعا, زەرتحانالاردى جاڭعىرتۋعا, عىلىمي جوبالاردى قارجىلاندىرۋعا جەنە ٸرٸ بٸلٸم بەرۋ باستامالارىن جٷزەگە اسىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
قازاقستان بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸن ساپاعا باعىتتاپ جاتىر
سوڭعى جىلدارى قازاقستان جوعارى بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸن جاڭعىرتۋعا باسىمدىق بەرٸپ كەلەدٸ. بۇرىن نەگٸزگٸ مٸندەت بٸلٸمگە قولجەتٸمدٸلٸكتٸ كەڭەيتۋ بولسا, قازٸر باستى نازار كادر دايارلاۋ ساپاسىن ارتتىرۋعا, ۋنيۆەرسيتەت عىلىمىن دامىتۋعا جەنە حالىقارالىق بٸلٸم كەڭٸستٸگٸنە كٸرٸگۋگە اۋدارىلعان.
پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستاندى ورتالىق ازيياداعى اكادەمييالىق ەرٸ بٸلٸم بەرۋ حابىنا اينالدىرۋ مٸندەتٸن قويعان. وسى ماقساتتا عىلىمدى قارجىلاندىرۋ ۇلعايىپ, شەتەلدٸك جەتەكشٸ ۋنيۆەرسيتەتتەردٸڭ فيليالدارى اشىلىپ, اكادەمييالىق ۇتقىرلىق باعدارلامالارى كەڭەيتٸلٸپ, زاماناۋي زەرتتەۋ ورتالىقتارى قۇرىلىپ جاتىر.
2025–2026 وقۋ جىلىندا ەلٸمٸزدٸڭ جوعارى وقۋ ورىندارىندا 678,1 مىڭ ستۋدەنت بٸلٸم الادى. مەملەكەت 93 116 بٸلٸم گرانتىن بٶلدٸ. ونىڭ ٸشٸندە:
- باكالاۆرياتقا – 77 084;
- ماگيستراتۋراعا – 13 229;
- دوكتورانتۋراعا – 2 803 گرانت.
قازاقستان ۋنيۆەرسيتەتتەرٸندە بٷگٸندە ەلەمنٸڭ 100-دەن استام ەلٸنەن كەلگەن 35 مىڭنان استام شەتەلدٸك ستۋدەنت وقيدى.
شەتەلدٸك ۋنيۆەرسيتەتتەردٸڭ فيليالدارى كٶبەيدٸ
قازاقستان جوعارى بٸلٸمدٸ ينتەرناتسيونالداندىرۋ ساياساتىن بەلسەندٸ جٷرگٸزٸپ كەلەدٸ. سوڭعى جىلدارى ەلٸمٸزدە 33 شەتەلدٸك ۋنيۆەرسيتەتتٸڭ فيليالى اشىلدى.
ولاردىڭ قاتارىندا:
- ميفي;
- اريزونا ۋنيۆەرسيتەتٸ;
- سوربوننا ۋنيۆەرسيتەتٸ;
- لوتارينگييا ۋنيۆەرسيتەتٸ;
- Cardiff University;
- De Montfort University;
- بەيجٸڭ تٸل جەنە مەدەنيەت ۋنيۆەرسيتەتٸ;
- لۋ بان شەبەرحانالارى بار.
مۇنداي جوبالار قازاقستاندىق جاستارعا حالىقارالىق دەڭگەيدەگٸ بٸلٸمدٸ ٶز ەلٸندە الۋعا مٷمكٸندٸك بەرٸپ, شەتەلگە كەتەتٸن ستۋدەنتتەر سانىن ازايتۋعا ىقپال ەتەدٸ. عىلىم جەنە جوعارى بٸلٸم مينيسترٸ ساياسات نۇربەكتٸڭ ايتۋىنشا, Cardiff University مەن Heriot-Watt University ۋنيۆەرسيتەتتەرٸنٸڭ قازاقستانداعى فيليالدارىندا وقۋ قۇنى نەگٸزگٸ كامپۋستارمەن سالىستىرعاندا ەلدەقايدا قولجەتٸمدٸ.
مينيسترلٸك مەلٸمەتٸنشە, شەتەلدٸك ستۋدەنتتەردٸڭ سانى قازٸردٸڭ ٶزٸندە 35 مىڭنان استى, ال بٸلٸم بەرۋ قىزمەتتەرٸنٸڭ ەكسپورتى قازاقستاندىق جوعارى وقۋ ورىندارىنا 22 ملرد تەڭگە كٸرٸس ەكەلگەن. بولاشاقتا بۇل كٶرسەتكٸشتٸ 100 مىڭ ستۋدەنتكە دەيٸن جەتكٸزۋ جوسپارلانىپ وتىر.
پەداگوگتەردٸ دايارلاۋ جٷيەسٸ جاڭارتىلدى
جوعارى بٸلٸممەن قاتار پەداگوگ كادرلارىن دايارلاۋ جٷيەسٸ دە رەفورمالانۋدا.
2023 جىلى دٷنيەجٷزٸلٸك بانكتٸڭ قولداۋىمەن فينلياندييانىڭ جەتەكشٸ ۋنيۆەرسيتەتتەرٸ ماماندارىنىڭ قاتىسۋىمەن پەداگوگيكالىق بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸ تولىق جاڭارتىلدى. سونىڭ نەتيجەسٸندە جاڭا بٸلٸم بەرۋ باعدارلامالارى ەزٸرلەنٸپ, وقۋ جوسپارلارى قايتا قارالدى.
رەفورمانىڭ العاشقى نەتيجەلەرٸنٸڭ بٸرٸ رەتٸندە اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتٸندە جاساندى ينتەللەكت فاكۋلتەتٸ اشىلدى. بولاشاقتا وسىنداي جاڭارتىلعان مودەل ەلٸمٸزدٸڭ 40-تان استام ۋنيۆەرسيتەتٸندە ەنگٸزٸلەدٸ.
قازاقستاننىڭ حالىقارالىق بايلانىسى كٷشەيٸپ كەلەدٸ
قازٸرگٸ تاڭدا قازاقستاندىق ۋنيۆەرسيتەتتەر ەلەمنٸڭ 400-دەن استام جوعارى وقۋ ورنىمەن ەرٸپتەستٸك ورناتقان. ورتاق جوبالار اياسىندا قوس ديپلوم باعدارلامالارى, ستۋدەنتتەر مەن وقىتۋشىلاردىڭ اكادەمييالىق ۇتقىرلىعى, عىلىمي زەرتتەۋلەر جەنە حالىقارالىق زەرتحانالار ٸسكە اسىرىلىپ جاتىر.
سوڭعى جىلدارى قازاقستان اقش, ۇلىبريتانييا, گەرمانييا, قىتاي, وڭتٷستٸك كورەيا, تٷركييا جەنە ەۋروپالىق وداق ەلدەرٸنٸڭ ۋنيۆەرسيتەتتەرٸمەن ونداعان جاڭا كەلٸسٸم جاساعان.
حالىقارالىق رەيتينگتەردەگٸ كٶرسەتكٸش جاقساردى
قازاقستان ۋنيۆەرسيتەتتەرٸنٸڭ حالىقارالىق بەدەلٸ دە ارتىپ كەلەدٸ. QS Asia University Rankings 2026 رەيتينگٸنە قازاقستاننىڭ 44 ۋنيۆەرسيتەتٸ ەندٸ. ولاردىڭ قاتارىندا ەل-فارابي اتىنداعى قازۇۋ, ل.ن. گۋميلەۆ اتىنداعى ەۇۋ, Satbayev University جەنە اباي اتىنداعى قازۇپۋ بار.
سونىمەن قاتار قازاقستاننىڭ بەس ۋنيۆەرسيتەتٸ بەدەلدٸ Times Higher Education ەلەمدٸك رەيتينگٸنە كٸرٸپ, بۇل كٶرسەتكٸش بويىنشا ورتالىق ازييا ەلدەرٸ اراسىندا ٷزدٸك نەتيجە كٶرسەتتٸ.
عىلىمعا بٶلٸنەتٸن قارجى التى ەسەگە ٶستٸ
ٷكٸمەتتٸڭ مەلٸمەتٸنشە, سوڭعى التى جىلدا عىلىمدى قارجىلاندىرۋ كٶلەمٸ التى ەسەگە ۇلعايىپ, 2025 جىلى 252,5 ملرد تەڭگەگە جەتكەن. 2024–2029 جىلدارعا ارنالعان عىلىمدى دامىتۋ تۇجىرىمداماسىنا سەيكەس, ونجىلدىق سوڭىنا قاراي عىلىمي زەرتتەۋلەرگە جۇمسالاتىن قارجى كٶلەمٸن جٸٶ-نٸڭ 1 پايىزىنا دەيٸن جەتكٸزۋ جوسپارلانعان.
بۇل ٷشٸن مەملەكەت عىلىمي گرانتتاردى كٶبەيتٸپ, ەزٸرلەمەلەردٸ كوممەرتسييالاندىرۋدى قولداپ, جاڭا زەرتحانالار مەن ينجەنەرلٸك ورتالىقتار قۇرۋدا جەنە بيزنەستٸڭ عىلىمعا ينۆەستيتسييا سالۋىن ىنتالاندىرىپ كەلەدٸ.
قازاقستاندىق وقۋشىلار حالىقارالىق وليمپيادالاردا كٶش باستاپ جٷر
مينيسترلٸكتٸڭ مەلٸمەتٸنشە, 2024–2025 وقۋ جىلىندا قازاقستاندىق وقۋشىلار حالىقارالىق پەندٸك وليمپيادالار مەن عىلىمي جارىستاردا 362 مەدال جەڭٸپ الدى.
ولاردىڭ ٸشٸندە:
- 41 التىن;
- 127 كٷمٸس;
- 194 قولا مەدال بار.
بۇدان بٶلەك, وقۋشىلار 48 قۇرمەت گراموتاسىنا يە بولدى.
جۋىردا ٶتكەن 56-حالىقارالىق فيزيكا وليمپياداسىندا (IPhO) قازاقستان قۇراماسىنىڭ بارلىق 5 وقۋشىسى التىن مەدال جەڭٸپ الدى. بۇل – ەلٸمٸزدٸڭ وسى وليمپياداعا قاتىسقان 29 جىلدىق تاريحىنداعى العاشقى ەرٸ مەكتەپ پەندەرٸ بويىنشا بۇرىن-سوڭدى بولماعان نەتيجە.
بٸلٸم ساپاسى بٸر عانا كٶرسەتكٸشپەن ٶلشەنبەيدٸ
بٸلٸمگە بٶلٸنەتٸن شىعىننىڭ جٸٶ-دەگٸ ٷلەسٸ مەملەكەت ٷشٸن بۇل سالانىڭ باسىمدىعىن كٶرسەتكەنٸمەن, ول بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸنٸڭ ناقتى ساپاسىن تولىق سيپاتتاي المايدى. مامانداردىڭ پٸكٸرٸنشە, وبەكتيۆتٸ باعالاۋ ٷشٸن قارجىلاندىرۋ كٶلەمٸ, عىلىمنىڭ دامۋى, ۋنيۆەرسيتەتتەردٸڭ حالىقارالىق رەيتينگتەردەگٸ ورنى, شەتەلدٸك ستۋدەنتتەر سانى, حالىقارالىق ەرٸپتەستٸك جەنە وقۋشىلاردىڭ حالىقارالىق جەتٸستٸكتەرٸ قاتار قاراستىرىلۋى تيٸس.
وسى كٶرسەتكٸشتەر بويىنشا قازاقستان ورتالىق ازيياداعى بٸلٸم جەنە عىلىم ورتالىعىنا اينالۋ باعىتىن كەزەڭ-كەزەڭٸمەن جٷزەگە اسىرىپ كەلەدٸ.
