قازاقستان مۇناي ٶڭدەۋ كٶلەمٸن قازٸرگٸ 18 ملن توننادان جىلىنا 39 ملن تونناعا دەيٸن جەتكٸزۋدٸ جوسپارلاپ وتىر. سونىمەن قاتار مۇناي ٶندٸرۋ مەن ٶڭدەۋ اراقاتىناسىن قازٸرگٸ 5:1 دەڭگەيٸنەن 2,5:1 كٶرسەتكٸشٸنە دەيٸن تٶمەندەتۋ كٶزدەلگەن. بۇل مٸندەتتەر 2025–2040 جىلدارعا ارنالعان مۇناي ٶڭدەۋ سالاسىن دامىتۋ تۇجىرىمداماسىندا بەلگٸلەنگەن, دەپ حابارلايدى dalanews.kz.
جاڭا تۇجىرىمداما نەنٸ كٶزدەيدٸ?
ەنەرگەتيكا مينيسترلٸگٸنٸڭ حابارلاۋىنشا, تۇجىرىمدامانىڭ نەگٸزگٸ باعىتتارىن مۇناي ٶڭدەۋ جەنە مۇناي ٶنٸمدەرٸن ٶندٸرۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى نازىم بەكباتىروۆا «ورتالىق ازييا جەنە كاسپيي ٶڭٸرٸنٸڭ مۇناي-گاز حيميياسى مەن مۇناي ٶڭدەۋ سالاسى – 2026» اتتى 13-شٸ جىل سايىنعى سامميت اياسىندا ٶتكەن «شيكٸزاتتىق مودەلدەن تەرەڭ مۇناي ٶڭدەۋگە كٶشۋ» سەسسيياسىندا تانىستىردى.
قۇجاتتا مۇناي ٶڭدەۋ زاۋىتتارىنىڭ قۋاتىن جاڭعىرتۋ جەنە كەڭەيتۋ, مۇنايدى ٶڭدەۋ تەرەڭدٸگٸن ارتتىرۋ, مۇناي ٶنٸمدەرٸنٸڭ ساپاسىن جاقسارتۋ جەنە مۇناي-حيمييا سالاسىن دامىتۋ قاراستىرىلعان. ياعني, ەلٸمٸزدە ٶندٸرٸلگەن شيكٸزاتتى كٶبٸرەك كٶلەمدە ٸشكٸ نارىقتا ٶڭدەپ, ودان قوسىلعان قۇنى جوعارى دايىن ٶنٸم الۋ كٶزدەلٸپ وتىر.
2040 جىلعا قاراي مۇناي ٶڭدەۋ تەرەڭدٸگٸن قازٸرگٸ 89 پايىزدان 94 پايىزعا دەيٸن جەتكٸزۋ جوسپارلانعان. سونداي-اق موتور وتىندارىنىڭ ساپاسىن ك5+ ەكولوگييالىق ستاندارتىنا ساي دەڭگەيگە كٶتەرۋ جەنە بەنزول مەن پاراكسيلول ٶندٸرٸسٸن ۇلعايتۋ مٸندەتٸ قويىلعان.
شيكٸزات ەكسپورتىنان دايىن ٶنٸم ٶندٸرۋگە
قازٸر بٸر كٶلەم مۇناي ٶڭدەلسە, شامامەن بەس كٶلەم مۇناي ٶندٸرٸلەدٸ. ال ماقساتتى 2,5:1 اراقاتىناسى ٶندٸرٸلگەن مۇنايدىڭ ەدەۋٸر بٶلٸگٸن ەل ٸشٸندە ٶڭدەۋگە باعىتتاۋدى بٸلدٸرەدٸ.
تۇجىرىمداما التى نەگٸزگٸ باعىتتى قامتيدى. ولار – ەكونوميكانى وتاندىق مۇناي ٶنٸمدەرٸمەن قامتاماسىز ەتۋ, مۇناي-حيمييا ٶنٸمدەرٸنٸڭ ٶندٸرٸسٸن ۇلعايتۋ, قولدانبالى عىلىمدى دامىتۋ, سالانىڭ كادرلىق ەلەۋەتٸن كٷشەيتۋ, جاڭا تەحنولوگييالىق ٷردٸستەرگە بەيٸمدەلۋ جەنە ەكسپورتتىق مٷمكٸندٸكتەردٸ كەڭەيتۋ.
قۇجاتتاعى ەسەپتەۋلەرگە سەيكەس, بۇل جوسپارلاردى ٸسكە اسىرۋ ٷشٸن 15–19 ملرد دوللار كٶلەمٸندە ينۆەستيتسييا قاجەت. سونداي-اق سالانى دامىتۋ جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋعا جەنە عىلىمي-تەحنولوگييالىق ەلەۋەتتٸ نىعايتۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
جەڭٸل مۇنايدىڭ ارتىقشىلىعى قانداي?
مۇناي ٶڭدەۋ سالاسى ٷشٸن قازاقستاندىق مۇنايدىڭ ساپالىق قۇرامى دا ماڭىزدى. قارجى ساراپشىسى اندرەي چەبوتارەۆتٸڭ ايتۋىنشا, CPC Blend ماركالى مۇناي ٶتە جەڭٸل مۇناي تٷرٸنە جاتادى جەنە قازٸرگٸ ۋاقىتتا Brent ماركاسىنان قىمبات ساتىلىپ, باررەلٸنە 112,1 دوللار دەڭگەيٸندە باعالانۋدا.
جەڭٸل مۇنايدىڭ قۇندىلىعى – ودان بەنزين, نافتا جەنە مۇناي-حيمييا ٶندٸرٸسٸنە قاجەتتٸ ٶزگە دە جەڭٸل فراكتسييالاردى كٶبٸرەك الۋعا بولاتىندىعىندا.
ديزەل نارىعىنداعى جاعداي
مۇناي ٶنٸمدەرٸ نارىعىنداعى تاعى بٸر ماڭىزدى فاكتور – ديزەل وتىنىنا قاتىستى احۋال. حالىقارالىق ەنەرگەتيكالىق اگەنتتٸكتٸڭ (IEA) 2026 جىلعى قىركٷيەكتەگٸ ەسەبٸندە ديزەل نارىعىنداعى جاعداي Diesel squeeze, ياعني ۇسىنىستىڭ جەتٸسپەۋٸنەن تۋىنداعان تاپشىلىق رەتٸندە سيپاتتالعان.
قىركٷيەك ايىنىڭ باسىندا اقش-تا ديزەل باعاسى باررەلٸنە 200 دوللاردان اسىپ, سوعىسقا دەيٸنگٸ كەزەڭمەن سالىستىرعاندا 94 پايىزعا جوعارىلاعان. ال پارسى شىعاناعى ەلدەرٸنەن ديزەل ەكسپورتى تامىز ايىندا تەۋلٸگٸنە 390 مىڭ باررەلگە دەيٸن قىسقارعان. رەسەيدەن جەتكٸزٸلەتٸن كٶلەم دە ازايعان.
بۇل جاعداي قازاقستان ٷشٸن ەۋروپالىق وداقپەن ساۋدا بايلانىستارى تۇرعىسىنان ماڭىزدى. 2025 جىلى قازاقستان مەن ەو اراسىنداعى تاۋار اينالىمى 41,4 ملرد ەۋرونى قۇراسا, ونىڭ 10,6 ملرد ەۋروسى ەۋروپادان قازاقستانعا جەتكٸزٸلگەن تاۋارلارعا تيەسٸلٸ بولعان.
ەۋروپادان كەلەتٸن يمپورتتىڭ شامامەن جارتىسىن ماشينا جاساۋ جەنە كٶلٸك جابدىقتارى قۇرايدى. ال 21,5 پايىزى حيمييا ٶنەركەسٸبٸنٸڭ ٶنٸمدەرٸ, ونىڭ ٸشٸندە فارماتسەۆتيكا سالاسىنا تيەسٸلٸ.
ەگەر ديزەل باعاسى ۇزاق ۋاقىت جوعارى دەڭگەيدە ساقتالسا, ەۋروپالىق تاسىمالداۋشىلاردىڭ شىعىنى ارتىپ, ونىڭ بٸر بٶلٸگٸ قازاقستانعا جەتكٸزٸلەتٸن تاۋارلاردىڭ باعاسىنا ەسەر ەتۋٸ مٷمكٸن. دەگەنمەن قولدا بار دەرەكتەرگە سٷيەنە وتىرىپ, ەۋروپادان يمپورتتالاتىن ٶنٸمدەر دەل وسى سەبەپتەن قازٸردٸڭ ٶزٸندە قىمباتتاپ كەتتٸ دەپ ايتۋعا نەگٸز جوق.
