Qazaqstan munai óńdeý kólemin qazirgi 18 mln tonnadan jylyna 39 mln tonnaǵa deiin jetkizýdi josparlap otyr. Sonymen qatar munai óndirý men óńdeý araqatynasyn qazirgi 5:1 deńgeiinen 2,5:1 kórsetkishine deiin tómendetý kózdelgen. Bul mindetter 2025–2040 jyldarǵa arnalǵan Munai óńdeý salasyn damytý tujyrymdamasynda belgilengen, dep habarlaidy dalanews.kz.
Jańa tujyrymdama neni kózdeidi?
Energetika ministrliginiń habarlaýynsha, tujyrymdamanyń negizgi baǵyttaryn Munai óńdeý jáne munai ónimderin óndirý basqarmasynyń basshysy Nazym Bekbatyrova «Ortalyq Aziia jáne Kaspii óńiriniń munai-gaz himiiasy men munai óńdeý salasy – 2026» atty 13-shi jyl saiynǵy sammit aiasynda ótken «Shikizattyq modelden tereń munai óńdeýge kóshý» sessiiasynda tanystyrdy.
Qujatta munai óńdeý zaýyttarynyń qýatyn jańǵyrtý jáne keńeitý, munaidy óńdeý tereńdigin arttyrý, munai ónimderiniń sapasyn jaqsartý jáne munai-himiia salasyn damytý qarastyrylǵan. Iaǵni, elimizde óndirilgen shikizatty kóbirek kólemde ishki naryqta óńdep, odan qosylǵan quny joǵary daiyn ónim alý kózdelip otyr.
2040 jylǵa qarai munai óńdeý tereńdigin qazirgi 89 paiyzdan 94 paiyzǵa deiin jetkizý josparlanǵan. Sondai-aq motor otyndarynyń sapasyn K5+ ekologiialyq standartyna sai deńgeige kóterý jáne benzol men paraksilol óndirisin ulǵaitý mindeti qoiylǵan.
Shikizat eksportynan daiyn ónim óndirýge
Qazir bir kólem munai óńdelse, shamamen bes kólem munai óndiriledi. Al maqsatty 2,5:1 araqatynasy óndirilgen munaidyń edáýir bóligin el ishinde óńdeýge baǵyttaýdy bildiredi.
Tujyrymdama alty negizgi baǵytty qamtidy. Olar – ekonomikany otandyq munai ónimderimen qamtamasyz etý, munai-himiia ónimderiniń óndirisin ulǵaitý, qoldanbaly ǵylymdy damytý, salanyń kadrlyq áleýetin kúsheitý, jańa tehnologiialyq úrdisterge beiimdelý jáne eksporttyq múmkindikterdi keńeitý.
Qujattaǵy esepteýlerge sáikes, bul josparlardy iske asyrý úshin 15–19 mlrd dollar kóleminde investitsiia qajet. Sondai-aq salany damytý jańa jumys oryndaryn ashýǵa jáne ǵylymi-tehnologiialyq áleýetti nyǵaitýǵa múmkindik beredi.
Jeńil munaidyń artyqshylyǵy qandai?
Munai óńdeý salasy úshin qazaqstandyq munaidyń sapalyq quramy da mańyzdy. Qarjy sarapshysy Andrei Chebotarevtiń aitýynsha, CPC Blend markaly munai óte jeńil munai túrine jatady jáne qazirgi ýaqytta Brent markasynan qymbat satylyp, barreline 112,1 dollar deńgeiinde baǵalanýda.
Jeńil munaidyń qundylyǵy – odan benzin, nafta jáne munai-himiia óndirisine qajetti ózge de jeńil fraktsiialardy kóbirek alýǵa bolatyndyǵynda.
Dizel naryǵyndaǵy jaǵdai
Munai ónimderi naryǵyndaǵy taǵy bir mańyzdy faktor – dizel otynyna qatysty ahýal. Halyqaralyq energetikalyq agenttiktiń (IEA) 2026 jylǵy qyrkúiektegi esebinde dizel naryǵyndaǵy jaǵdai Diesel squeeze, iaǵni usynystyń jetispeýinen týyndaǵan tapshylyq retinde sipattalǵan.
Qyrkúiek aiynyń basynda AQSh-ta dizel baǵasy barreline 200 dollardan asyp, soǵysqa deiingi kezeńmen salystyrǵanda 94 paiyzǵa joǵarylaǵan. Al Parsy shyǵanaǵy elderinen dizel eksporty tamyz aiynda táýligine 390 myń barrelge deiin qysqarǵan. Reseiden jetkiziletin kólem de azaiǵan.
Bul jaǵdai Qazaqstan úshin Eýropalyq odaqpen saýda bailanystary turǵysynan mańyzdy. 2025 jyly Qazaqstan men EO arasyndaǵy taýar ainalymy 41,4 mlrd eýrony qurasa, onyń 10,6 mlrd eýrosy Eýropadan Qazaqstanǵa jetkizilgen taýarlarǵa tiesili bolǵan.
Eýropadan keletin importtyń shamamen jartysyn mashina jasaý jáne kólik jabdyqtary quraidy. Al 21,5 paiyzy himiia ónerkásibiniń ónimderi, onyń ishinde farmatsevtika salasyna tiesili.
Eger dizel baǵasy uzaq ýaqyt joǵary deńgeide saqtalsa, eýropalyq tasymaldaýshylardyń shyǵyny artyp, onyń bir bóligi Qazaqstanǵa jetkiziletin taýarlardyń baǵasyna áser etýi múmkin. Degenmen qolda bar derekterge súiene otyryp, Eýropadan importtalatyn ónimder dál osy sebepten qazirdiń ózinde qymbattap ketti dep aitýǵa negiz joq.
