ساياساتتانۋشى عازيز ەبٸشەۆ قازاقستان مەن قىتاي اراسىنداعى ستراتەگييالىق ەرٸپتەستٸككە قاتىستى پٸكٸر بٸلدٸردٸ. ونىڭ ايتۋىنشا, ەكٸ ەلدٸڭ ٶزارا ىقپالداستىعى تەڭ قۇقىقتى ەرٸپتەستٸك پەن ستراتەگييالىق سالقىنقاندى ەسەپكە نەگٸزدەلگەن, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
“حالىقارالىق ساراپشىلاردىڭ پٸكٸرٸنشە, XXI عاسىردا ەلەمدٸك ەكونوميكانىڭ ورتالىعى بٸرتٸندەپ سولتٷستٸك اتلانتيكادان وڭتٷستٸك قىتاي تەڭٸزٸ ماڭىنا ويىسىپ كەلەدٸ. بۇل جەردە ۆەتنام, مالايزييا, يندونەزييا, سينگاپۋر بار, تاياق تاستام جەردە ٷندٸستان, وڭتٷستٸك كورەيا, جاپونييا, اۋسترالييا ورنالاسقان. ال باستى رٶلدٸ قىتاي اتقارىپ وتىر. ول تەك ٶڭٸرلٸك ەمەس, جاھاندىق ەكونوميكالىق ٷدەرٸستەردٸڭ دە قوزعاۋشى كٷشٸ سانالادى.
“بٷگٸندە بٷكٸل ەلەم ٷشٸن بەيجٸڭمەن كونسترۋكتيۆتٸ قاتىناس ورناتۋ باستى باسىمدىققا اينالدى. بۇل باعىتتا قازاقستان ايتارلىقتاي تابىسقا قول جەتكٸزدٸ. “قازاق-قىتاي ٶزارا ىقپالداستىعى بۇرىن-سوڭدى بولماعان قارقىنمەن, جان-جاقتى جەنە مەڭگٸلٸك ستراتەگييالىق ەرٸپتەستٸك رۋحىندا دامىپ كەلەدٸ”, – دەدٸ پرەزيدەنت توقاەۆ استانادا قحر تٶراعاسى سي تسزينپينمەن كەزدەسۋدە.”, — دەيدٸ ەبٸشەۆ.
ساياساتتانۋشىنىڭ پٸكٸرٸنشە, قىتاي قازٸرگٸ تاڭدا تەك ٶڭٸرلٸك ەمەس, سونىمەن قاتار جاھاندىق ەكونوميكالىق پروتسەستەردٸڭ باستى درايۆەرٸنە اينالعان.
“انىعىندا, قازاقستان مەن قىتاي اراسىنداعى قارىم-قاتىناستىڭ قانشالىقتى ەرەكشە ەكەنٸن كٶپ ادام تٷسٸنە بەرمەيدٸ. قحر, سابىرىن جوعالتپاي, اقش, ەۋروپالىق وداق جەنە باسقا ەلدەرمەن قاتىناسىندا قاتاڭ ەرٸ بٸرٸزدٸ ساياسات ۇستانىپ كەلەدٸ. يندۋسترييالاندىرۋدىڭ جەنە جاڭا ەكونوميكالىق سەكتورلاردىڭ قارقىندى دامۋى قىتايعا جوعارى دەڭگەيدەگٸ ەكونوميكالىق دەربەستٸك پەن جاھاندىق ىقپال بەرەدٸ. قازٸردٸڭ ٶزٸندە كٶپتەگەن مەسەلە بويىنشا قىتاي ٷكٸمەتٸمەن “ويىن ويناۋ” مٷمكٸن ەمەس – وعان ەلەمنٸڭ كٶپتەگەن نٷكتەسٸندە الاڭدايدى, سوعان قاراپ بوي تٷزەيدٸ”, — دەيدٸ ول.
ساراپشىنىڭ مەلٸمەتٸنشە, بۇل - قازاقستاننىڭ كٶپۆەكتورلى, ۇتىمدى ەرٸ پراگماتيكالىق سىرتقى ساياساتىنىڭ نەتيجەسٸ.
“وسىنداي جاعدايدا قازاقستان بەيجٸڭنٸڭ سالقىنقاندى پراگماتيزمٸن ەسكەرە وتىرىپ, قىتايدىڭ ەرەكشە ىقىلاسىنا يە بولىپ وتىر. ەكٸ ەلدٸڭ قارىم-قاتىناسى ٶزارا ەگەمەندٸكتٸ قۇرمەتتەۋگە, ٸشكٸ ٸستەرگە ارالاسپاۋعا جەنە حالىقارالىق ارەنادا بٸر-بٸرٸن قولداۋعا نەگٸزدەلگەن”, — دەپ قوستى ول.
ساياساتتانۋشى بۇل پٸكٸردٸ مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ تا راستاعانىن اتاپ ٶتتٸ.
“استانادا قحر تٶراعاسى سي تسزينپينمەن كەزدەسۋ بارىسىندا ول:
“قىتاي قازاقستانمەن ىنتىماقتاستىق ورناتۋدا ەشقاشان قانداي دا بٸر ساياسي شارت قويعان ەمەس. بٸز سٸزدٸڭ ەلٸمٸزدٸڭ ەگەمەندٸگٸن جەنە قاۋٸپسٸزدٸك كەپٸلدٸگٸن تۇراقتى تٷردە قولداپ كەلە جاتقانىڭىزدى جوعارى باعالايمىز. بٸز قىتايدىڭ بەيبٸت باستامالارىن قولدايمىز جەنە ەدٸلەتتٸ ەلەمدٸك تەرتٸپ ورناتۋداعى سٸزدٸڭ ەلٸڭٸزدٸڭ رٶلٸن جوعارى باعالايمىز”, – دەپ اتاپ ٶتتٸ مەملەكەت باسشىسى”, — دەيدٸ ساياساتتانۋشى.
عازيز ەبٸشەۆتٸڭ ايتۋىنشا, قازاقستان ٷشٸن بۇل جاعداي – تاريحي مٷمكٸندٸك.
“مۇنىڭ بارلىعى قازاقستاننىڭ كٶپۆەكتورلى ساياساتى اياسىندا كٶرشٸ ەلدەردٸڭ ستراتەگييالىق مٷددەلەرٸن مۇقييات ەسكەرٸپ, سول مٷددەلەرگە نۇقسان كەلتٸرمەي شەشٸم قابىلداي بٸلۋٸنٸڭ نەتيجەسٸ.
قازاقستان ٷشٸن ەلەمدٸك ەكونوميكالىق ورتالىقتىڭ جىلجۋى – ەۋروپانىڭ شىعىس شەتٸندە ورنالاسقان ەلدەن ازييانىڭ باتىس شەتٸنە اينالۋ دەگەندٸ بٸلدٸرەدٸ. مۇنداي جاعدايدا شەتكەرٸ ايماق بولۋمەن شەكتەلمەي, ٶڭٸرلٸك ەكونوميكالىق دامۋعا بەلسەندٸ تٷردە قاتىسۋ اسا ماڭىزدى. ول ٷشٸن ٸرٸ ەكونوميكالىق جوبالارعا ارالاسىپ, قىتاي مەن باسقا ەلدەردٸڭ ينۆەستيتسييالارىن تارتىپ, قازاقستاندى جاھاندىق ٶندٸرٸستٸك جەنە ساۋدا تٸزبەكتەرٸنە ەنگٸزۋ قاجەت. مۇنىڭ بەرٸنەن مول پايدا تابۋعا بولادى – ەگەر بارلىعى سالقىنقاندى ەسەپپەن, فوبيياسىز, نەمقۇرايلىقسىز, تاباندىلىقپەن اتقارىلسا”, — دەدٸ ول.
ونىڭ ايتۋىنشا, بٷگٸنگٸ تاڭدا قازاقستان مەن قىتاي اراسىندا بٸرلەسٸپ جۇمىس ٸستەۋگە بولاتىن كٶپتەگەن باعىت بار.
“ازييادان ەۋروپاعا جەرٷستٸ ترانزيتٸ, اتوم ەلەكتر ستانتسيياسى جوباسىن پىسىقتاۋ, بالامالى ەنەرگەتيكا, بٸلٸم مەن عىلىم, اۋىل شارۋاشىلىعى – قازاقستان مەن قىتايدىڭ بٸرلەسە دامۋىنا مٷمكٸندٸك بەرەتٸن سالالار جەتەرلٸك. ەڭ باستىسى – وسى مٷمكٸندٸكتەردٸ مٷلت جٸبەرٸپ الماي, شىن مەنٸندە جارماسىپ, بارىنشا پايدالانۋ كەرەك”, — دەپ تٷيٸندەدٸ ول.
ەسكە سالايىق, كٷنٸ كەشە استاناعا قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ تٶراعاسى سي تسزينپين ساپارمەن كەلدٸ. قازاقستان پرەزيدەنتٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ ونى ەۋەجايدان قارسى الىپ, ەلٸمٸزدەگٸ جوعارى دەڭگەيدەگٸ قۇرمەت كٶرسەتٸلدٸ. ەل شەكاراسىنان باستاپ ەلورداعا دەيٸن قىتاي كٶشباسشىسىنىڭ بورتىن قازاقستان ەۋە قورعانىس كٷشتەرٸنٸڭ ۇشاقتارى سٷيەمەلدەدٸ. تراپتا قۇرمەت قاراۋىلى ساپ تٷزەدٸ, ال مەرتەبەلٸ مەيمانعا قازاقستان مەن قىتايدىڭ تۋلارىن ۇستاعان جەتكٸنشەكتەر قوشەمەت كٶرسەتتٸ.
كەزدەسۋ بارىسىندا پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن قحر تٶراعاسى سي تسزينپين 24 ٷكٸمەتارالىق جەنە ۆەدومستۆوارالىق قۇجاتقا قول قويدى.
"ەكٸ ەل دەلەگاتسيياسىنىڭ مٷشەلەرٸ ەنەرگەتيكا, اەروعارىش, تسيفرلاندىرۋ, كەدەن, اۋىل شارۋاشىلىعى, ەلەكتروندى ساۋدا, تۋريزم, زيياتكەرلٸك مەنشٸك, مەديتسينا, مەديا, عىلىم, ٶڭٸرارالىق بايلانىس سالالارىنداعى ىنتىماقتاستىقتى قامتيتىن قۇجاتتارمەن الماستى", - دەپ جازىلعان اقوردا تاراتقان حابارلامادا.
ولاردىڭ ٸشٸندە ينۆەستيتسييالاردى كٶتەرمەلەۋ جەنە ٶزارا قورعاۋ, تەحنيكالىق-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق تۋرالى ٷكٸمەتارالىق كەلٸسٸمدەر بار.
