"ەرتٸس" اتوم ەلەكتر ستانساسى. قازاقستان قىتاي اەس-ٸن كۋرچاتوۆ اۋماعىنا قوياتىنىنا ەش كٷمەن جوق. وندا اباي وبلىسى ٶزٸنٸڭ يادرولىق ستاتۋسىنا قايتا ورالاتىن بولادى. ال قىتايدىڭ ەكٸ HPR-1000 رەاكتورىنان قۇرىلعان اەس ەرتٸستٸڭ سول جاعاسىندا, كۋرچاتوۆ قالاسىنىڭ اۋماعىندا بولماق". ساراپشى ايبار ولجاەۆتىڭ ەكٸنشٸ اەس-قا قاتىستى پٸكٸر بٸلدٸرٸپ, جەلٸدە جازعان جازباسى وسىلاي باستالادى. ياعني, ول قىتايلار سالاتىن اەس-تٸ ەرتٸس دەپ اتاۋدى ۇسىنادى,دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
"كۋرچاتوۆ – قازاقستاننىڭ اتوم ورتالىعى. مۇندا تەرمويادەرلىق توكوماك تەجٸريبەلٸك قۇرىلعىسى جۇمىس ٸستەيدٸ. قازاقستاننىڭ ۇلتتىق يادرولىق ورتالىعى وسى كۋرچاتوۆتا ورنالاسقان. يادرولىق تەحنولوگييالار پاركٸ بٸرنەشە ٶنٸم شىعارۋدا. سوندىقتان سۋى مول ەرتٸس بويىنداعى كۋرچاتوۆ اتوم ەلەكتر ستانتسيياسىنىڭ قۇرىلىسىنا ەڭ لايىقتى ورىن. وسىمەن قازاقستاندا "بالقاش" جەنە "ەرتٸس" اتتى ەكٸ اەس بولادى. بۇل اتاۋلارى ٶزدەرٸنە جاراسىمدى سيياقتى. شىنىمەن دە سولاي اتالسا, وندا قازاق اتوم ەلەكتر ستانتسييالارىنىڭ اتاۋلارىن بٸرٸنشٸ قويعان ادام رەتٸندە تاريحتا قالامىن", دەپ جازادى ول.
ونىڭ ايتۋىنشا, قاراستىرىپ وتىرعان "ەرتٸس" اەس-ٸندە ەكٸ رەاكتور قويىلادى.
"HPR–1000 رەاكتورى اتى كٶرسەتٸپ تۇرعانداي 1 مىڭ مەگاۆاتت ەلەكتر قۋاتىن بەرەدٸ. مۇنداي ەكٸ رەاكتور جىلىنا 15-16 مىڭ كيلوۆاتت-ساعات ەلەكتر قۋاتىن ٶندٸرمەك. بۇل قازٸر ٷلكەن ەلەكتر دەفيتسيتٸن باستاپ كەشٸپ وتىرعان ٶسكەمەننٸڭ بارلىق قاجەتتٸلٸگٸن جابادى جەنە جاڭا زاۋىتتار مەن فابريكالار سالۋعا مٷمكٸندٸك بەرمەك", - دەيدٸ ولجاەۆ.
سونداي-اق ساراپشى وسى اەس-تٸڭ بولاشاعى بٷگٸن قازاقستان مەن قىتاي باسشىلارى قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن سي تسزينپين اراسىندا سٶز بولارى انىق ەكەنٸن ايتادى. ال ەگەر بٸر ناقتى قۇجاتقا قول قويىلىپ جاتسا, وندا قىتاي تاراپى ەكسپورتتىق كرەديتتٸڭ نەگٸزگٸ پارامەترلەرٸمەن كەلٸسكەنٸن بٸلدٸرەدٸ.
"مەنٸڭ ويىمشا, "ەرتٸس" اتوم ەلەكتر ستانتسيياسىنىڭ قۇرىلىسى "بالقاش" اەس-ٸنە قاراعاندا تەزٸرەك اياقتالادى. سوندىقتان بٸزدٸڭ تۇڭعىش اەس-ٸمٸز وسى ەرتٸس بولۋى عاجاپ ەمەس. سەبەبٸ قىتايدىڭ الىپ قۇرىلىستاردى شەمٸشكەشە شاعىپ ٷيرەنگەنٸن جاقسى بٸلەمٸز. جەنە كۋرچاتوۆ قىتايعا جاقىن. بٸز باقتى-اياگٶز تەمٸرجول قۇرىلىسىن تەز سالىپ بٸتٸرسەك, قىتاي تٸكە تەمٸرجولمەن اەس قۇرىلعىلارىن تاسي بەرەدٸ. سوڭعى جىلدارى قازاقستان قىتايمەن ٶتە مىقتى ەنەرگەتيكالىق بايلانىس ورناتتى. 2024 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قىتاي باعىتىنا 11,2 ميلليون توننا مۇناي جٸبەردٸك. ونىڭ ٸشٸندە 10 ملن تونناسى رەسەي مۇنايى. قالعانىن ٶزٸمٸزدەن. مۇناي لوگيستيكاسىندا, تاسىمالىندا ٷلكەن رٶل ويناپ وتىرمىز. 2024 جىلى باكۋدە قازاق پەن قىتاي تاراپتارى جاڭارتىلاتىن ەنەرگييا كٶزدەرٸ سالاسىنداعى جوبالار بويىنشا ناقتى كەلٸسٸم جاساعان ەدٸ. قازٸرگٸ تاڭدا بٸزدە قىتايمەن بٸرلەسكەن 18 جەل جەنە كٷن ستانتسييالارى جۇمىس ٸستەيدٸ. ولاردىڭ ورتاق قۋاتى 1000 مەگاۆاتقا جەتٸپ قالدى. بٸر سٶزبەن, جارتى اەس بولىپ تۇر. قازاقستان قىتاي اەس-تەرٸنٸڭ نەگٸزگٸ سەرٸكتەسٸ. بٸز ٷلبٸ زاۋىتىندا بٸرلەسكەن كەسٸپورىن اشقانبىز. سول ارقىلى كٶرشٸگە ۋران تابلەتكالارىن ساتامىز. جىلىنا 200 توننا تابلەتكا بەرٸپ, قىتايداعى بارلىق اەس-تەردٸ قورەكتەندٸرەمٸز" دەپ سٶزٸن تٷيٸندەيدٸ ول.
ايتا كەتسەك, بٷگٸندەرٸ قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ تٶراعاسى سي تسزينپيننٸڭ مەملەكەتتٸك ساپارمەن قازاقستاندا جٷرگەنٸ بەلگٸلٸ.
