قازٸر جەر ساتۋعا قارسى ميتينگ ٶتكٸزۋ مەسەلەسٸ دە كٶپتەگەن ايماقتا سٶز بولىپ جٷر. اتىراۋ وبلىسىنىڭ بەلسەندٸلەرٸ 24 سەۋٸر كٷنٸ شەرۋگە شىعۋعا رۇقسات سۇراپ, ەكٸمشٸلٸكتەن يساتاي-ماحامبەت الاڭىن بەرۋدٸ ٶتٸنگەن بولاتىن. ەكٸمشٸلٸك ولارعا مۇنداي مٷمكٸندٸك بەرمەيتٸنٸن ەسكەرتتٸ. بٸراق حالىق قايتار ەمەس, ولاردىڭ رۇقساتىنسىز دا الاڭعا شىعىپ, بەيبٸت شەرۋ ٶتكٸزەمٸز دەپ وتىر.
الماتىدا مامىر ايىنىڭ ٸشٸندە كەڭ اۋقىمدى شەرۋ ٶتكٸزۋ جوسپارلانىپ جاتقانىن ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردەن كٶزٸمٸز شالدى. استانا بەلسەندٸلەرٸ دە بٸرنەشە مەرتە شاعىن پيكەتتەر ۇيىمداستىرىپ, ٷندەۋ حات جولداپ ٷلگەردٸ. شىمكەنت, اقتاۋ, ورال جۇرتى دا سايتتار مەن ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردە بەلسەندٸ ٷن قاتىپ, بيلٸكتٸ رايىنان قايتارۋعا تىرىسىپ جٷر.
وسىدان 12-13 جىل بۇرىن, دەلٸرەك ايتساق 2003 جىلى ٷكٸمەت «جەر كودەكسٸ» تۋرالى زاڭ قابىلدار كەزدە ۇزاق ۋاقىت بويى قارسىلىققا تاپ بولعان ەدٸ. تاسماعامبەتوۆ ٷكٸمەتٸ ەزٸرلەپ, حالىق پەن سول كەزدەگٸ پارلامەنت دەپۋتاتتارىنىڭ بٸراز بٶلٸگٸ قارسى تۇرىپ, باسپاسٶزدە ايلار بويى تالقىلانعان زاڭ جوباسى قابىلدانىپ كەتتٸ. ول زاڭدا جەردٸڭ شەتەلدٸكتەرگە ساتىلاتىنى جٶنٸندە ايتىلماعانىمەن, جەردٸ ساتۋ تۋرالى باساتامانىڭ ٶزٸ جۇرتشىلىقتىڭ اشۋىن تۋعىزعان. ەندٸ شەتەلدٸكتەرگە ساتىلادى دەگەندٸ ەستٸگەن جۇرت قايتا قارسىلىق تانىتىپ وتىر.
ساياسي ساراپشىلار «ٷش تۇعىرلى تٸل» مەن «شەتەلدٸكتەرگە جەر ساتۋ» مەسەلەسٸ ەل اراسىندا ٸرٸ دٷمپۋ تۋعىزۋى مٷمكٸن ەكەنٸن جوققا شىعارمايدى. مۇنىڭ اقىرى قانتٶگٸستەرگە ۇلاسۋى مٷمكٸن دەگەن بولجامدار دا جوق ەمەس. بيلٸك قانداي شەشٸم شىعارادى?
ەگەر جەر ساتىلسا, شىنىمەن دە حالىق تولقىپ, ٸرٸ كٶتەرٸلٸسكە ۇلاسۋى مٷمكٸن بە? وسى سۇراقتار تٶڭٸرەگٸندە وي-تالقى ٶتكٸزگەن ەدٸك.
[caption id="attachment_15172" align="alignright" width="240"]
ەزٸمباي عالي, ساياساتتانۋشى:
بٸزگە فەوداليزمنٸڭ قاجەتٸ جوق
– كٶپتەگەن ەلدەردەگٸ كٶتەرٸلٸس ايرىقشا جوبالاردان بۇرىن, قاراپايىم قاتەلٸكتەردەن باستالادى. سيرييا حالقى اساد رەجيمٸنە قارسى ازاماتتىق سوعىستى نەدەن باستادى? بٸر توپ بالا كٶرٸنگەن جەرگە اسادتى كەلەمەجدەپ, ونى سايقىمازاققا اينالدىرعان سۋرەتتەرٸ مەن ٷندەۋلەرٸن ٸلگەن. ۇراندار جازعان. بيلٸك ٶكٸلدەرٸ ولاردى ۇستاپ, تەكسەرە كەلە ٶلٸم جازاسىنا كەسكەن. مٸنە, مۇنى كٶرگەن حالىق اشۋعا مٸنٸپ, ازاماتتىق سوعىس باستادى. بٷگٸن سيرييا حاوسقا تولى ەلگە اينالدى. مۇنداي مىسالداردى تاريحتان كٶپتەپ كەلتٸرۋگە بولادى.
جەردٸ شەتەلدٸكتەرگە ساتۋ تۋرالى ەل اراسىندا قىزۋ پٸكٸرتالاس جٷرٸپ جاتىر. وعان مەكتەپتەردە ٷشتٸلدٸلٸك جٷيەسٸ ەنگٸزٸلەدٸ دەگەندٸ قوسىڭىز. حالىق مۇنى قالاماي وتىر. بۇدان بٶلەك كٶپشٸلٸكتٸ ەكونوميكالىق داعدارىس بٷرٸپ بارادى. وسىنشاما بايلىعىمىز بولا تۇرا, بٸز نەگە كەدەيمٸز? حالىق بۇل سۇراقتى قويۋدان جالىقپايدى. جۇمىسسىزدىقتىڭ ستاتيستيكالىق مەلٸمەتتەرمەن ەش قابىسپايتىنىن دا كٶپشٸلٸك بٸلەدٸ. جەمقورلىقتىڭ, بيۋروكراتيزمنٸڭ سەبەپ-سالدارى دا قوعامنىڭ دامۋىنا كەدەرگٸ كەلتٸرٸپ وتىر.
ال جەردٸ ساتۋ مەسەلەسٸنە كەلسەك, مامىتبەكوۆ اگرارلىق جەرلەردٸڭ شەتەلدٸكتەرگە بەرٸلمەيتٸنٸن ايتتى. مۇنىڭ ٶزٸ كٶڭٸلگە مەدەۋ.
اسىلى, جەردٸ جەكەمەنشٸككە ٶتكٸزگەن دۇرىس. بٸراق بايلار جەر يەلەرٸ – پومەششيكتەرگە اينالسا, وندا بٸزدٸڭ دامۋىمىز نەعايبىل. ولار سول جەردٸ ٶزگە جەرٸ جوقتارعا جالعا بەرۋمەن ەمەس, العان جەرلەرٸن گٷلدەندٸرٸپ, كەدەگە جاراتىپ, حالىقتى جۇمىسپەن قامتىسا, سوندا عانا وڭ نەتيجە بەرەدٸ. ال جەردٸ ٶزگەلەرگە جالعا بەرٸپ, ياكي جەرٸ جوقتارعا ەگٸن ەككٸزٸپ, ودان پايىز الىپ, سول ارقىلى جاقسى تۇرمىس كەشٸرگٸسٸ كەلسە, بٸزدٸڭ قوعام فەوداليزمگە قايتا ورالادى. قازٸردٸڭ ٶزٸندە كەيبٸر جاعدايلاردا سونداي كٶرٸنٸس بايقالىپ جٷر. بيلٸك جەردٸ ساتۋمەن عانا ەمەس, ونى تيٸمدٸ پايدالانۋمەن دە اينالىسۋى كەرەك.
كەن ورىندارىن, تۋريستٸك مەكەندەردٸ جالعا بەرۋ ياكي ساتۋ مەسەلەسٸن دۇرىس ويلاستىرماي بولمايدى. شەتەلدٸكتەردەن ينۆەستيتسييا تارتۋ ٷشٸن بارىن سالىپ وتىرعان بيلٸكتٸڭ كەيبٸر ەرەكەتتەرٸنە قاراپ وتىرىپ, كٶڭٸلگە سەنٸمسٸزدٸك ۇيالايدى. جەرگە ينۆەستيتسييا قۇيعان دۇرىس, جەردٸڭ تۋسىراپ جاتقانى پايداسىز. دەگەنمەن, جەكەشەلەندٸرۋ كەزٸندەگٸدەي تٸستەگەننٸڭ اۋزىندا, ۇستاعاننىڭ قولىندا كەتٸرۋگە بولمايدى. ەگەر سولاي ەتكەن جاعدايدا تٷرلٸ شەرۋلەر ٶتەرٸ زاڭدى. ونىڭ سوڭى كٶتەرٸلٸسكە ۇلاسپايدى دەپ كەسٸپ ايتا المايمىز.
[caption id="attachment_15173" align="alignright" width="259"]
ەمٸرجان قوسانوۆ, ساياساتكەر:
ٶرتتٸ بٸر ۇشقىن تۇتاتادى
بەرٸ دە مٷمكٸن!
سونىڭ ٸشٸندە – جەر ساتىلۋىنا قارسى نارازىلىقتىڭ بوي كٶرسەتۋٸ دە ەبدەن مٷمكٸن!
قازٸر ەل اش ەرٸ اشىنعان! بەلكٸم, ەكونوميكا, ساياسات جەنە باسقا دا عالامدىق نەرسەلەردٸ ەربٸر ادام ٶزٸنە (نە ٶزٸنٸڭ) قاتىسى جوق جايت قاراستىرىپ جاتىر. بٸراق «جەر» دەگەندە ەربٸر قازاق بەيقام وتىرا المايدى دەپ ويلايمىن. سوندىقتان وسى تاقىرىپ كەزٸندە لەنين مىرزا ايتقانداي, ٶرتتٸ تۇتاتار بٸر ۇشقىن بولۋى بەك مٷمكٸن.
ەرينە, بٸزدە جۇرت – شٷكٸرشٸل ەرٸ تەۋباشىل. قارا سۋ ٸشٸپ, قارا نان جەسەك تە, سوعىس بولماسىن دەپ وتىرا بەرەدٸ. تٸپتٸ جاڭاٶزەندە قانداستارىن قىرىپ تاستاعاندا دا, الماتىنىڭ ورتالىعىنا ٷش-تٶرت مىڭ ادام عانا شىققان. بيلٸك وسىنشاما جىل بويىنا زاڭ ارقىلى ميتينگتەرگە شىعۋ قۇقىن قۇرساپ تاستادى. كٶشەگە رۇقساتسىز شىققانداردى اياۋسىز قاماپ, باسقاعا «ٷلگٸ» بولاتىنداي جازالاپ تاستادى. ەل ٸشٸندە بەلگٸلٸ بٸر ٷرەي بار ەكەنٸ دە راس. ونىڭ ٷستٸنە ەلگە ۇران تاستاپ, نارازىلىق ەلەۋەتتٸ بٸر ارناعا توعىستىرا الاتىن مىقتى ەرٸ بەدەلدٸ ساياسي كٷش جوق.
بٸراق بٸر نەرسە ايقىن: قوعامداعى پٸكٸرالۋاندىعى كٷشتەپ جويىلسا دا, ەل شىنىمەن ىزالانسا, زاڭعا دا, پاڭعا دا قارامايدى!
