[caption id="attachment_9037" align="alignright" width="448"]
جازدىڭ كٷنٸ ەدٸ. ەل جايلاۋدىڭ تٶرٸنە قونىپ, ويداعىنىڭ شىبىن-شٸركەيمەن جاعالاسىپ, مازاسى كەتكەن شاعى-تۇعىن. كٷن ەڭكەيٸپ قالعان كەز, اۋىلدان سەل قيىستاۋ جەردەگٸ شابىندىقتى سۋارىپ جٷر ەدٸم, ەكەي كەلٸپ: «انا جايلاۋداعى تەلٸپ اتاڭنىڭ (ەكەمنٸڭ اعاسى) ٷيٸندە ۇن قالماپتى, سەلەم ايتىپ جٸبەرٸپتٸ. ۇن جەتكٸزٸپ بەر!», – دەدٸ. «ماقۇل» دەپ كٷرەكتٸ يىققا سالىپ, ەكەيدٸڭ ارتىنان ەرٸپ, اۋىلعا قاراي بەتتەدٸم. ٷيگە كٸرٸپ, بٸر-ەكٸ كەسە سالقىن شايدى جۇتىپ ٷلگەرگەنشە سىرتتان ەكەيدٸڭ: «تەزٸرەك بول! كٷن باتاتىن بولدى» دەگەن ايقايى ەستٸلدٸ. اتىپ شىقتىم. ەسٸك الدىنا شىعارىپ قويعان بٸر قاپ ۇننىڭ جانىندا ارىق تورى اتتى ۇستاپ ەكەي كٷتٸپ تۇر ەكەن. بٸر قاپ ۇندى (شاماسى 60 كەلٸدەن استام) ەكٸ جاقتاپ, ەكٸگە قاق جارىپ, تورى اتقا تەڭدەدٸك. «جولىڭ بولسىن!», – دەپ اتتىڭ ساۋىرىنا بٸر ۇرعان ەكەي ارتتا قالدى, مەن جايلاۋدى بەتكە الدىم. جايلاۋعا دەيٸن قۇر اتپەن تٶرت-بەس ساعات جٷرەسٸڭ. اۋىلدان بٸراز ۇزاپ, تەرەكتٸ اتالاتىن سايدىڭ اۋزىنا ٸلٸنگەندە كٷن دە باتتى. باتقان كٷنمەن ٸلەسٸپ ويعا ٷرەي دە ۇيالاي باستادى. ٷرەي بولعاندا «جىن-پەرٸ نەمەسە التايدىڭ جىرتقىش اڭدارى كەزٸگٸپ قالماسا ەكەن» دەگەن قورقىنىش ەمەس, باسقا ٷرەي. بٸرەر اپتا بۇرىن عانا اۋىلداعى تاسقىن دەگەن جٸگٸت قۇتىرىپ اۋىرىپ, وسى تەرەكتٸ جاققا قاشىپ كەتتٸ دەگەن سٶز تاراعان. سول كەزدەسٸپ قالماسا ەكەن دەپ كەلەم. كەنەت تٶمەن جاقتان ايقايلاپ, بٸر-بٸرٸمەن جارىسقان ەكٸ-ٷش جٸگٸتتٸڭ قاراسى كٶرٸندٸ. ٸلەزدە ەكەۋٸ جانىمنان تاسىرلاتىپ شاۋىپ ٶتە شىقتى. تەك بٸرەۋٸ عانا: «كٸمسٸڭ, ەي!», – دەپ بەتٸمە ٷڭٸلٸپ, اتىن ويناتىپ الدى-ارتىمدى ورادى. تانىپ تۇرمىن. اۋزىنان اراق يٸسٸ مٷڭكٸپ تۇر. اۋىلدا ٷنەمٸ ٸشٸپ, تٶبەلەس شىعارىپ جٷرەتٸن «قيسىق» اتالىپ كەتكەن مەدەن دەگەن جٸگٸت. جۇرتتىڭ بەرٸ «قيسىق مەدەن» دەيتٸن. «سەن مىنا جٷرٸسٸڭمەن جايلاۋعا بٷگٸن جەتپەسسٸڭ», – دەپ قيسىعىم اتىن بٸر سالىپ, جاڭاعى جولداستارىنىڭ ارتىنان شابا جٶنەلدٸ.
باتقان كٷنمەن ٸلەسٸپ ويعا ٷرەي دە ۇيالاي باستادى. ٷرەي بولعاندا «جىن-پەرٸ نەمەسە التايدىڭ جىرتقىش اڭدارى كەزٸگٸپ قالماسا ەكەن» دەگەن قورقىنىش ەمەس, باسقا ٷرەي. بٸرەر اپتا بۇرىن عانا اۋىلداعى تاسقىن دەگەن جٸگٸت قۇتىرىپ اۋىرىپ, وسى تەرەكتٸ جاققا قاشىپ كەتتٸ دەگەن سٶز تاراعان. سول كەزدەسٸپ قالماسا ەكەن دەپ كەلەم.
جان-جاعىما الاقتاپ قاراپ, اياڭداپ كەلەم. «تاسقىن جٷرەدٸ ەكەن» دەگەن «قاۋٸپتٸ مەكەننەن» دە ٶتتٸم. ەندٸگٸ مەسەلە جىن دا, جىندى دا ەمەس, شەلەكتەپ قۇيا جٶنەلگەن جاڭبىر بولدى. ورتا جايلاۋعا ەندٸ ٸلٸنگەن تۇستا ارتىلعان ۇن مەن مەنٸ ەزەر كٶتەرٸپ كەلە جاتقان تورى اتتىڭ جاعدايى قيىن بولا باستادى. سابالاعان جاڭبىرعا قاراماي, اتتان تٷسٸپ, جەتەكتەسەم دە جانۋاردىڭ العا اتتايتىن تٷرٸ جوق, امالسىز ايالداۋعا تۋرا كەلدٸ. تەرٸ تۇلىپقا قاق جارىپ بٶلگەن ۇندى جەرگە تٷسٸرٸپ, تاستىڭ ٷستٸنە قويۋىن قويسام دا, «تىنىعىپ بولعان سوڭ اتقا قالاي ارتار ەكەنمٸن» دەگەن وي مازالاي باستادى. «بٸر جٶنٸ بولار», – دەدٸم دە, قىناسى بىلجىراپ ەزٸلە باستاعان تاستىڭ شەتٸنە وتىرا كەتتٸم. «ارىق اتقا – قامشى اۋىر». ٷستٸندەگٸ جٷگٸ تٷسكەن سوڭ تورى ات قايتا-قايتا سٸلكٸنٸپ قويادى. ەل جوق يەن تاۋدىڭ اراسىندا بۇلاي وتىرا بەرگەن دە تيٸمسٸز. جاڭبىرعا مالشىنىپ, قويىن-قونىشتى سۋىق ارالاي باستادى. ورنىمنان تۇرىپ, ۇندى اتقا ارتايىن دەپ تاستىڭ ٷستٸنە شىقتىم. بىلجىراپ ەزٸلگەن قىنانى باسقان زامان اياعىم تايىپ , ەكبەتتەي قۇلادىم. ەيتەۋٸر قول تٸرەپ ٷلگەرٸپ, بەتتٸ امان ساقتاپ قالدىم. ەس كەتٸپ, جان شىققاندا ەكٸ تەڭ ۇن ورنىن تاپتى. اتتى جەتەكتەپ, العا ٸلگەرلەدٸم. بٸرەسە جىنىس ورمانعا كٸرٸپ, بٸرەسە تۇيىق جارتاسقا تٸرەلٸپ جٷرٸپ, تٷننٸڭ بٸر ۋاعىندا تٶر جايلاۋعا اساتىن تٸك مويناققا ٸلٸندٸم. مويناقتىڭ ارعى جاعىندا اتامنىڭ اۋىلى. ەبدەن تيتىقتاعان تورى اتتىڭ ەندٸ جٷرەتٸن تٷرٸ جوق, مويناقتىڭ ورتان بەلٸنە كەلگەندە تٶرت اياقتاپ, تۇردى دا قالدى. تاپ سول كەزدە مويناقتىڭ ارعى جاعىنان بەرٸ اسقان اتتىنى كٶرٸپ, قۋانىپ كەتتٸم. جاڭبىر باسىلىپ, اسپان شايداي اشىلعان. سول كٷنگٸ ايدىڭ جارىعى نۇرلاندىرعان تٷندەي عاجايىپ تٷندٸ قايتىپ كٶرگەن ەمەسپٸن. جەردەگٸ جورعالاعان جەندٸك كٶرٸنەتٸندەي جارىق. تورى اتتىڭ شىلبىرىن تاسقا ورادىم دا, جاڭاعى جولاۋشىعا قاراي بەتتەدٸم. «كٸمسٸز? بۇرىلا كەتٸڭٸزشٸ, كٶمەكتەسپەسەڭٸز, اتىم جٷرە الماي قالدى!», – دەپ ايقايلاپ تٸل قاتقانىم سول ەدٸ, «قۇتقارۋشىم» كەرٸ بۇرىلىپ, اتىن بٸر سالىپ, قاشا جٶنەلدٸ. مەنٸ جىن-پەرٸنٸڭ بٸرٸ ەكەن دەپ قالسا كەرەك. امالسىز الدىڭعى جولداعىداي ارىق تورىنى تىنىقتىردىم. باعاناعىداي ەمەس, جٷك ارتۋ دەگەنٸڭٸز مەسەلە بولۋدان قالدى.
تورى اتتىڭ شىلبىرىن تاسقا ورادىم دا, جاڭاعى جولاۋشىعا قاراي بەتتەدٸم. «كٸمسٸز? بۇرىلا كەتٸڭٸزشٸ, كٶمەكتەسپەسەڭٸز, اتىم جٷرە الماي قالدى!», – دەپ ايقايلاپ تٸل قاتقانىم سول ەدٸ, «قۇتقارۋشىم» كەرٸ بۇرىلىپ, اتىن بٸر سالىپ, قاشا جٶنەلدٸ. مەنٸ جىن-پەرٸنٸڭ بٸرٸ ەكەن دەپ قالسا كەرەك.
بٸر دەمالىپ, مويناقتىڭ ٷستٸنە شىققاندا ارىق تورى جاتا كەتتٸ. امالسىز ٷستٸندەگٸ ۇندى تٷسٸرٸپ, جاڭبىر تيمەگەن تاستىڭ قالقاسىنا اپارىپ قويدىم. جانۋاردىڭ ەر-توقىمىن الىپ, باسىما جاستاپ, ٸشپەگٸن اياعىما وراپ, قۇرعاق جەرگە ٶزٸم دە قيسايا كەتتٸم. ەبدەن قالجىراعان, جاڭبىر ٶتكەن تەن راحاتتانا قالسا كەرەك, ۇيىقتاپ كەتٸپپٸن. بٸر-ەكٸ ساعاتتاي ۋاقىتتان سوڭ بارىپ, ات اياعىما وراي سالعان شىلبىردى تارتقىلاي باستاعاندا وياندىم. شارشاعانى باسىلعان ارىق تورى جايىلعىسى كەلٸپ, قوزعالاقتاي باستاپتى. جانۋاردىڭ ٷستٸنە ەر سالىپ, جٷگٸن ارتىپ جولعا تٷستٸم. كٶپ جٷرمەي-اق قاز-قاتار تٸگٸلگەن اق ٷيلەردٸڭ قاتارى مولايا باستادى. ابالاپ ٷرگەن يتتەر الدى-ارتتى وراپ, تٷن تىنىشتىعىن قاشىردى. تەلٸپ اتامىزدىڭ ٷيٸ جىلدا وتىراتىن ماڭعا تاياعانىمدا اداسپاي كەلگەنٸمدٸ, باعىتىمنىڭ دۇرىس ەكەنٸن ەيگٸلەگەندەي جەلٸگە جاقىن جەردە ٶزٸمٸزدٸڭ تاۋداي قارالا ٶگٸز جاتىر كٷيٸس قايتارىپ. اتتى بەلدەۋگە بايلاپ, ۇندى تٷسٸرگەنشە, تەلٸپ اتام دا سىرتقا شىقتى. سەلەمنەن كەيٸن: «ەنەڭدٸ ۇرايىن, نە قىپ تٷندەلەتٸپ كەلگەنسٸڭ? ەرتە شىقساڭ قايتەدٸ? بەيشارا-اۋ, جاڭبىردىڭ استىندا قالدىڭ عوي. ەكەڭ ٶزٸ كەلمەدٸ مە, سەنٸ ساندالتپاي! تەز, ٷيگە كٸر!», – دەدٸ. سۋدان شىققان تىشقانداي تٷرٸمدٸ كٶرٸپ, اياپ كەتسە كەرەك. اپامىز دا ويانىپتى. بەتٸمنەن سٷيٸپ, بٸر شارا ايراندى ۇستاتتى. سالقىن ايراندى دەمالماستان تارتىپ جٸبەردٸم دە, وتقا جاقىن سالىنعان تٶسەككە قۇلاي كەتتٸم. سەسكە تٷستە ويانعانىمدى «ۇننىڭ بەت جاعى عانا سۋ بولىپتى, قاتتى سۋ ٶتپەپتٸ. تەرٸ تۇلىپتىڭ قاسيەتٸ وسى» دەگەن اتا مەن اپانىڭ كٶڭٸلدٸ ەڭگٸمەسٸن ەستٸپ, بويمىدى بٸر ماقتانىش سەزٸمٸ بيلەپ, تاناۋىم شەلەكتەي بولدى...
P.S.
ون ٷش, ون تٶرتتەگٸ بالا ٷشٸن سول تٷنگٸ سارپالداڭنىڭ اسا قاۋٸپتٸلٸگٸ قازٸر ويلاسام بويىمدى دٸرٸلدەتٸپ, ويىمدى تولقىتادى. سول كەزدەگٸ قورقىنىشتان مىڭ ەسە ارتىق ٷرەي بويىمدى بيلەيدٸ. نە دەگەن ەكەمٸز! نە دەگەن بالامىز!..
زەينوللا اباجانوۆ
