بٶلٸپ تٶلەسە دە, اقشاعا السا دا دٷكەندەر نەگە بٸر باعا ۇسىنادى? وسى ساۋال تٶڭٸرەگٸندە سوڭعى كەزدەرٸ قوعامدا داۋ تۋىنداۋدا. ەكٸ باعا نەمەسە بٶلٸپ تٶلەيتٸن كەزدەگٸ باعا مەن ناق باعانى كٶرسەتٸپ قويۋ تۋرالى باستاما دا كٶتەرٸلۋدە. قارجىگەر-مامان ايدارحان قۇسايىنوۆ مۇنى ٶتە ناشار باستاما دەپ سانايدى. سٶيتٸپ وعان دەلەل دە كەلتٸرٸپ, جەلٸدە جازبا جارييالادى. Dalanews.kz مامان جازباسىن اۋدارىپ, وقىرماندار نازارىنا سول كٷيٸندە ۇسىنۋدى جٶن كٶرٸپ وتىر.
"ەكٸ باعا نەمەسە بٶلٸپ تٶلەيتٸن كەزدەگٸ باعا جەنە ناق باعانى كٶرسەتٸپ قويۋ تۋرالى باستاماعا كەلسەك. ونى مەن ٶتە ناشار باستاما دەر ەدٸم. وعان دەلەل كەلتٸرۋ ٷشٸن وسى جايتتىڭ شىنايى ٶمٸردە قالاي كٶرٸنٸس تاباتىندىعىنا بٸر ٷڭٸلٸك كٶرەلٸك", - دەيدٸ ول Telegram-داعى ارناسىندا.
بٸرٸنشٸدەن, كليەنتتەردٸڭ ساناتىن قاراستىرىپ الايىق: "نەگٸزگٸسٸ" - مٷلدە نەسيەگە جولاعىسى كەلمەيتٸندەر. ولار باي دا, كەدەي دە بولۋى مٷمكٸن, سوڭعىسى الدىمەن اقشا جيناۋمەن اينالىسادى. بايلار – تاۋاردى بٸردەن ساتىپ الا الاتىندار, بٸراق دەپوزيتتەرٸنە تيٸسپەس ٷشٸن بٶلٸپ تٶلەۋ امالىنا جٷگٸنەتٸندەر. ورتاشالار - تيٸستٸ بٸر جيناعان اقشاسى جوق, بٸراق كٸرٸستەرٸ كٶسٸلٸپ ساۋدا جاساۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. كەدەيلەر - جيناعى جوق, بٸراق كٸرٸستەرٸ ساۋدا جاساۋعا بٸردە جەتٸپ, بٸردە جەتپەي جاتاتىندار.
دٷكەنشٸنٸڭ ويى:
قولىندا ساتۋدىڭ ەكٸ ارناسى بار: بٸردەن 100 تەڭگەدەن ساتىپ الۋشىعا ساتادى نەمەسە بانككە 80 تەڭگەگە ساتادى, ال ول بٶلٸپ تٶلەۋ ارقىلى ونى ساتىپ الۋشىعا 100 تەڭگەگە قايتا ساتادى. "نەگٸزگٸ" ساتىپ الۋشىلار 50%, ال بٶلٸپ تٶلەپ الۋدى قاراستىراتىن قالعانى 50% دەپ الايىق. سوندا بارلىعى, 10 بٸرلٸك تاۋاردىڭ ورتاشا ساتىلىمىنىڭ ورتاشا قۇنى 90 تەڭگە, دەمەك كٷنٸنە 900 تەڭگە بولادى. ەندٸ دٷكەن قولما-قول اقشاعا ساتىپ الاتىندار مەن بٶلٸپ تٶلەۋ امالىن قولداناتىندارعا ارنالعان ەدٸل باعانى بٶلٸپ كٶرسەتسٸن دەلٸك. بۇل ارادا "ەدٸل باعا" 80 تەڭگە سيياقتى, ٶيتكەنٸ 20 تەڭگەنٸ بانك "اينالدىرادى" عوي. ياعني, ەندٸ دٷكەن بٶلٸپ تٶلەۋسٸز قۇن 80 تەڭگەنٸ, ال بٶلٸپ تٶلەيتٸندەردٸكٸ – 100 تەڭگە دەيدٸ, سٶيتٸپ ونىڭ كٷندٸك تابىسى 800 تەڭگە بولىپ قالادى, بٸردەن 100 تەڭگەسٸن جوعالتادى.
ساتىپ الۋشىنىڭ ويى:
"نەگٸزگٸ" ساتىپ الۋشىلاردىڭ ەرەكەتٸندە ٶزگەرٸس بولمايدى, ال "بايلار" بٶلٸپ تٶلەۋدەن باس تارتا باستايدى, ٶيتكەنٸ ولار ٷشٸن باعا ارزاندايدى. ورتاشا مەن كەدەيلەر بەز باياعىشا بٶلٸپ تٶلەۋ امالىنا جٷگٸنەدٸ.
بانكتىڭ ويى:
بۇرىن ونىڭ قورجىنىندا "باي", "ورتاشا" جەنە "كەدەي" بولعان. بايلار ەردايىم 20 تەڭگە قايتارىپ وتىردى,ورتاشادان 17 تەڭگە,كەدەيلەردەن 14 تەڭگە تٷسەتٸن. سوندا بارلىعىن قوسا ەسەپتەگەندە, قورجىننىڭ ورتاشا تابىسى 17 تەڭگە بولادى. ەندٸ بايلار بٶلٸپ تٶلەۋدەن باس تارتقاندىقتان, قورجىننىڭ ورتاشا قايتارىمى 17 تەڭگەدەن 15 تەڭگەگە دەيٸن تٶمەندەدٸ. سوندىقتان ازايعان وسى تۇستى تولتىرۋ ٷشٸن بانككە تٶلەمدٸ 20 تەڭگەدەن 22 تەڭگەگە دەيٸن ارتتىرۋ قاجەت بولادى. بٸراق مۇنداي ارتىق تٶلەم كەدەيلەردٸڭ بٸر بٶلٸگٸن بٶلٸپ تٶلەۋدەن باس تارتۋعا تٷرتكٸ بولۋى مٷمكٸن, دەمەك, ارتىق تٶلەمدٸ 23 تەڭگەگە دەيٸن ارتتىرۋ قاجەت.
دٷكەنگە ورالايىق.
ەكٸ باعا قويۋدان تۋىنداعان قارىز الۋشىلار ساپاسىنىڭ ناشارلاۋىنان ارتىق تٶلەمنٸڭ ٶسۋٸنە بايلانىستى كەدەيلەردٸڭ بٸر بٶلٸگٸ ساتىپ الاتىن تاۋار سانىن قىسقارتۋعا كٶشكەن: 10 ەمەس,9 بٸرلٸك تاۋار ساتىلادى. دەمەك, كٷندٸك تابىس 900 تەڭگەدەن 800 تەڭگەگە ەمەس, 720 تەڭگەگە دەيٸن تٶمەندەدٸ. بٸراق شىعىندار سول باياعىشا, سوندىقتان باستاپقى باعانى 100 تەڭگەگە دەيٸن كٶتەرۋ كەرەك بولادى,بٸراق وندايدا بٶلٸپ تٶلەۋ باعاسى 122 تەڭگەگە دەيٸن ٶسەدٸ, وندا ونى بارلىق قارىز الۋشىلاردىڭ قالتاسى كٶتەرە بەرمەيدٸ, سٶيتٸپ-سٶيتٸپ جاڭا تەپە-تەڭدٸك ورناتىلادى.
سانداردىڭ بارلىعى شارتتى, بۇل - مودەلدٸك مىسال, بٸراق پرينتسيپ بٸردەي – بەرٸ باعانىڭ ٶسۋٸنە ەكەلٸپ سوعادى. ادام نەعۇرلىم كەدەي بولسا, سوعۇرلىم قىمباتشىلىققا ۇرىنا بەرەدٸ. بٶلٸپ تٶلەۋدەن باس تارتقان بايلار ٷشٸن, تٸپتٸ باعالار تٶمەندەۋٸ مٷمكٸن (بٸراق, مٷمكٸن, ٶزگەرمەيدٸ), ال بٶلٸپ تٶلەۋشٸ كەدەيلەر ٷشٸن باستاپقى باعانىڭ دا, ارتىق تٶلەمنٸڭ دە كٶلەمٸ ٶسەدٸ, ال بٸرەۋلەر ٷشٸن ساۋدا جاساۋ مٷلدە مٷمكٸن بولماي, قايىرشىلىق كەبٸن كيەدٸ.
"سوندىقتان ەدٸلەتتٸلٸكتٸ ورناتۋ بۇل ارادا بايلار تۇرعىسىنان عانا دۇرىس بولادى. شىنىندا دا, نەگە ولار بٶلٸپ تٶلەيتٸندەرمەن بٸردەي باعادا ساۋدا جاساۋى تيٸس? ييا, بۇل سحەمادا بايلار ("نەگٸزگٸ" ساتىپ الۋشىلار) قالعاندارىن سۋبسيدييالاۋدا. ولار بٸردەن ساتىپ الۋ ارقىلى ساتۋشىعا "بانكتٸڭ بٶلٸپ تٶلەۋ كوميسسيياسىن" بەرەدٸ جەنە وسىلايشا ونىڭ پايداسىن قالىپتاستىرادى, بۇل تاۋاردى بانككە (بٶلٸپ تٶلەۋ) تٶمەندەتٸلگەن باعامەن ساتۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. ال بٶلٸپ تٶلەۋ ارقىلى تاۋار ساتىپ الاتىن بايلار ٸس جٷزٸندە كەدەيلەردٸڭ دەفولتتارىن سۋبسيدييالايدى, ياعني ارتىق تٶلەم كٶلەمٸن ازايتادى. ييا, سولاي. بەلكٸم, ەدٸلەتتٸلٸك تۇرعىسىنان بۇل دۇرىس بولماۋى مٷمكٸن. مٷمكٸن ەدٸل دە بولار. ٶيتكەنٸ, دەل وسىنداي قاعيدات مٸندەتتٸ مەديتسينالىق, اۆتوكٶلٸك ساقتاندىرۋى, ەلەۋمەتتٸك كٶمەك پەن قوعامدىق ٶزارا كٶمەكتٸڭ كەز-كەلگەنٸندە نەگٸزدەلگەن. سوندىقتان بۇل تەك مەملەكەتتٸك ساياساتتىڭ ەنشٸسٸندەگٸ دٷنيە, تاڭداۋدى سولار جاساۋى تيٸس: "ەلەۋمەتتٸك ەدٸلەتسٸزدٸكتٸ" جويىپ, بٸر باعادان باس تارتادى ما نەمەسە بۇرىنعى جٷيەنٸ قالدىرادى ما? بٸراق كەز كەلگەن جاعدايدا بۇل جايت باعانى ٶسٸرە بەرەدٸ", دەپ سٶزٸن قورىتىندىلايدى مامان.
