ودكب-نىڭ ەل اۋماعىنا ەسكەر كٸرگٸزۋٸ دە ورىستاردىڭ ويىن ٶزگەرتە الماعان سىڭايلى. قاڭتار دٷربەلەڭٸ باستالعالى بەرٸ قازاقستاندى اينالسوقتاپ جٷرگەن رەسەيلٸك ماسس-مەديا ورىستٸلدٸ اۋديتورييانىڭ الابۇرتىپ جٷرگەنٸن ايتادى.
مەسەلەن «قازاقستانداعى ورىستار» اگەنتتٸگٸنٸڭ حابارلاۋىنشا تٷنەۋكٷنگٸ تولقۋدان كەيٸن كٶپشٸلٸك ورىستاردىڭ كٶڭٸلٸ قۇلازىپ قالعان. اگەنتتٸكتٸڭ «قازاقستاننان كەتكٸڭٸز كەلە مە?» دەگەن ساۋالىنا سۇرالعانداردىڭ 62 پايىزى «يە, الدى-ارتىما قاراماي كٶشەمٸن. بۇل ەلدەن مٷلدە كٷدەر ٷزدٸم...» دەپ جاۋاپ بەرٸپتٸ.
سۇرالعانداردىڭ 21 پايىزى «كٶشۋ تۋرالى ويلانىپ-تولعانىپ جٷرمٸن» دەپ جاۋاپ قاتقان.
...
وتىز جىلعا سوزىلعان نازارباەۆ دەۋٸرٸ قاڭتار قىرعىنىمەن اياقتالدى. ەلدەگٸ ٶزگەرٸسكە قازاقتٸلدٸ اۋديتورييا قوزعاۋ سالعانى تۇس-تۇستان ايتىلىپ جٷر. قاتىپ-سەمٸپ قالعان جٷيەنٸڭ تامىرىنا قان جٷگٸرتكەن دە قازاقتٸلدٸ سەگمەنت.
وتىز جىل بويى ٶرٸسٸ تارىلماي ٶمٸر كەشكەن ورىستٸلدٸ كەڭٸستٸك پوستنازارباەۆتان كەيٸنگە كەزەڭگە كٷمەنمەن قارايدى. توقاەۆتىڭ تٸلٸ ورىسشا بولعانىمەن, ريتوريكاسىنان قازاقتاردىڭ سٶزٸن سٶيلەيتٸنٸ سەزٸلەدٸ.
سٶي دەپ جازعان «روسسييسكايا گازەتا» سوڭعى جىلدارى قازاقستانداعى رەسەي ەلشٸلٸگٸنە امالسىزدان ازاماتتىق بەرۋدٸ سۇراپ, حات جولدايتىنداردىڭ جيٸلەپ كەتكەنٸن ايتادى.
«رەسەي ەلشٸلٸگٸنٸڭ پوشتاسىنا تٷسەتٸن حاتتاردىڭ باسىم كٶپشٸلٸگٸ قونىس اۋدارۋعا قاتىستى. حاتتىڭ كٸرٸسپەسٸ «بٸز ورىستارمىز...» دەگەن بٸر اۋىز سٶزبەن باستالادى. ارىز يەلەرٸنٸڭ دەرلٸگٸ ديپلومى بار, جوعارى ساناتتى ماماندار.
«بٸر ەمەس, بٸرنەشە ديپلومىم بار. رەسەيگە جانىم قالاعاننان ەمەس, امالدىق جوقتىعىنان كٶشپەكپٸن. مەن تەلٸم بەرەتٸن نٶمٸرٸ 14 مەكتەپتە ورىس تٸلٸنٸڭ ساعاتىن كەسٸپ تاستادى. جۇمىسسىز قالدىم. ورىس مەكتەپتەرٸندە ساباق بەرەتٸن ۇستازداردىڭ ەڭبەگٸن ەشكٸم ەلەمەيدٸ, ورىس مەكتەبٸندە جۇمىس ٸستەۋ ازاپ, ايلىعى دا ماردىمسىز. كەزٸندە اپتاسىنا 10 ساعاتتى قۇرايتىن ورىس تٸلٸنٸڭ ٶرٸسٸ تارىلىپ, 3-4 ساعاتقا دەيٸن قىسقارىپ قالعان...».
مٸنەكەي, ەلشٸلٸككە جولداناتىن حاتتاردىڭ اراسىندا وسى مازمۇنداعى ارىز-شاعىمنىڭ ٷلەسٸ كٶپ. قازاقتار ورىستاردىڭ اتاجۇرتىنا ورالۋىنا قارسى ەمەس, 28 پايىزى قوس قولداپ قۇپتاپ, قولداپ وتىر. بٸراق, مۇنىڭ كەرٸ سيپاتى دا بار.
قازاقتار ورىستاندىرۋدان بٸرجولاتا جالتارسا, ەرتەڭ ولاردىڭ ٶز ٸشٸندە قولايسىز ورتا قالىپتاسادى», – دەيدٸ «روسسييسكايا گازەتا».
رەسەيلٸك باسىلىم «قازاقتاردىڭ ورىستاردىڭ ەلدەن كەتۋٸن قۇپتاپ وتىرعان» ساۋالنامانى كٸمنٸڭ, قاشان, قاي جەردە جٷرگٸزگەنٸن اشىپ ايتپايدى. "ورىستار ورنىن بوساتسا, قازاقستاندا «قولايسىز كليمات» قالىپتاسادى" دەپ نەنٸ مەڭزەپ وتىرعانى تاعى تٷسٸنٸكسٸز.
...
بٸر انىعى قاڭتار وقيعاسى ورىستٸلدٸ اۋديتورييانى ەلدەن كٶشۋ تۋرالى يدەياعا يلٸكتٸرە تٷسكەن.
وسى وقيعادان كەيٸن الماتىعا جەنە ەلٸمٸزدٸڭ ورىستانعان ٶڭٸرلەرٸنە اعىلىپ كەلگەن رەسەيلٸك بلوگەرلەر ەڭ الدىمەن ەت جاقىندارىمەن تٸلدەسٸپ, ولاردان سىرت سۋىرتپاقتاعان ەكەن.
مەسەلەن, قاراعاندىدا تۇراتىن لاريسا الماتىداعى تولقۋدان كەيٸن قازاقستاننان كٶشۋگە بەكٸنگەن. لاريسانىڭ جولداسى دا قازاقستاندى بولاشاعى بۇلىڭعىر ەرٸ قاۋٸپ-قاتەرٸ باسىم ەل دەپ سانايدى.
وسى كٷنگە دەيٸن ۋايىم-قايىمسىز ٶمٸر سٷرٸپ كەلگەن ەرلٸ-زايىپتىلار جٷكتەرٸن بۋىپ تٷيٸپ, كٶشۋگە قامدانىپ جاتىر.
«جولداسىمنىڭ جولعا قويعان كەسٸبٸ بار, تابىسى دا تەۋٸر. تۇرمىسىمىز تٷزۋ, تٷتٸنٸمٸز تٷزۋ ۇشادى. بٸراق بۇل دا بٸزدٸ توقتاتا المايدى. كەتەمٸز. قاۋٸپ-قاتەر ەلٸ دە سەيٸلگەن جوق, قازٸرگٸنٸڭ بەرٸ الدامشى. ەرتەڭٸمە سەنٸم جوق.
مەن ٶزٸم سەن سالونىن ۇستايمىن. قالىپتاسقان كليەنتتەرٸم بار. ولار دا وسى ۇستانىمدا. كٶشۋدٸڭ قامىن ويلاستىرىپ جٷر. مەنٸڭ كليەنتتەرٸم شەتٸنەن شٸرٸگەن باي. ولار ەلدەن كٶشەر بولسا, بٸراز كاپيتالىنان قاعىلارى انىق. دەسە دە, جان قىمبات...».
سٶي دەگەن لاريسا ٶڭٸردەگٸ ورىستاردىڭ كٶپشٸلٸگٸ باسىنداعى بٸرنەشە باسپاناسىن ساتۋعا شىعارىپ قويعانىن حابارلاپتى.
...
ورىستاردىڭ اۋا كٶشۋٸنە الماتىداعى وقيعالار تٷرتكٸ بولعانى, انىق. دەسە دە, بۇل تەندەنتسييا بۇدان بۇرىن باستالعانىن قاپەرگە الۋ قاجەت.
قازاقتاندىرۋ ٷردٸسٸنە قارسى كەلە الماسىن سەزگەن ورىستٸلدٸ اۋديتورييا سوڭعى بٸرنەشە جىل بويىنا اتاجۇرتىن بەتكە الىپ, ٷدەرە كٶشۋدە.
ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ دەرەگٸنشە بٸر عانا بىلتىرعى جىلى قازاقستاننان 48 مىڭ ورىس بٸرجولاتا كٶشكەن. دەل قازٸر ەلدەگٸ ورىستاردىڭ ٷلەسٸ 18 پايىزدىڭ ٷستٸندە, بۇل شامامەن 3,5 ملن ادام.
وسىدان وتىز جىل بۇرىن ەلٸمٸزدەگٸ ورىستاردىڭ ٷلەسٸ 40 پايىزدان اسىپ جىعىلاتىن.
رەسەيلٸك ساياساتتانۋشى ۆالەريي ۆىجۋتوۆيچتٸڭ پايىمداۋىنشا, ورىستاردىڭ ٷلەسٸ ازايعان ٷستٸنە ازايا تٷسەدٸ. بۇل تەندەنتسييانى توقتاتا المايسىز.
«كەڭەس وداعى كەلمەسكە كەتتٸ. ورىس «اعا ۇلت» دەگەن تٷسٸنٸك تە سانادان كٶمەسكٸلەنٸپ, ونىڭ ورنىن باسقا قۇندىلىقتار الماستىرعان.
قىزىل يمپەرييادان بٶلٸنٸپ شىققان مەملەكەتتەر بۇرىنعىداي رەسەيگە جالتاقتامايدى. ولاردىڭ ۇلتتىق ساياساتى كرەملدٸڭ ۇستانىمىمەن سەيكەسپەيدٸ جەنە بۇل زاڭدى دا.
ورىستاردىڭ الدىندا ەكٸ تاڭداۋ تۇر: وسى قۇندىلىقتاردى قابىلداپ, تەۋەلسٸز ەلدٸڭ تالاپتارىنا مويىنۇسىنۋى قاجەت نەمەسە اتاجۇرتىنا قايتىپ ورالۋى تيٸس.
بۇل ارادا: «العاشقى تالاپتى قابىل العان ورىستاردىڭ تاعدىرىنا الاڭداۋعا نەگٸزگٸ بار ما?» دەگەن مەسەلە تۋىندايدى. ەرتەڭگٸ كٷنٸ ولاردىڭ شاڭىراعىن ۇلتشىل-پاتريوتتار ويرانداپ جٷرمەي مە? ويلاناتىن ساۋال...», – دەيدٸ رەسەيلٸك ساراپشى.
ەزٸرلەگەن, دۋمان بىقاي
