«سوتسيال-دەموكراتتار» پارتيياسىنىڭ ليدەرٸ, اتامباەۆتىڭ سەنٸمدٸ ادامى بولعان تەمٸرلان سۇلتانبەكوۆ ەكٸ ەكس-پرەزيدەنتتٸڭ اراسىنداعى ەرەگەستٸڭ نەدەن تۋىنداعانىن ايتتى دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
ايتا كەتسەك, قاڭتار وقيعاسىنان اتامباەۆ تا قالىس قالمادى. دٷر كٶتەرٸلگەن حالىققا قولداۋ بٸلدٸرگەن ول, قازاقتٸلدٸ اۋديتورييانىڭ ىقىلاسىنا بٶلەندٸ. قاڭتار دٷربەلەڭٸ تۋرالى ايتا كەلە, نازارباەۆ ەكەۋٸنٸڭ اراسى سۋىپ كەتكەنٸن ەسكە سالدى.
«ونىمەن 2016 جىلدىڭ قىركٷيەگٸنەن بەرٸ قىرعيقاباقپىز. ارالاسپايمىز, ات قۇيرىعىن ٷزٸسكەنٸمٸزگە بەس جىلعا جۋىقتادى...», – دەدٸ اتىشۋلى اتامباەۆ.
جە, دەلٸك. سوندا 2016 جىلدىڭ قىركٷيەگٸندە قانداي, نەندەي وقيعا بولدى? وسى ارادا سٶز كەزەگٸن سۇلتانبەكوۆكە بەرسەك.
بٷي دەيدٸ ول:
«اتامباەۆ قازاقستاننىڭ ەكس-پرەزيدەنتٸنە الباتىدان-الباتى سوقتىققان جوق. 2017 جىلدىڭ قازانىندا نازارباەۆ تۋرالى قازاق حالقىنىڭ كٶكەيٸندە جٷرگەن اقيقاتتى ايتتى. الايدا ەكەۋٸنٸڭ اراسى وعان دەيٸن بۇزىلعان.
2016 جىلدىڭ قىركٷيەگٸندە باۋىرلاس ەلدٸڭ باسشىلارى بٸتٸسپەس دۇشپانعا اينالدى.
دەل سول جىلى, سول ايدا قىرعىز جەرٸندە دٷنيەجٷزٸلٸك كٶشپەندٸلەر ويىنى ٶتتٸ. ۇلتتىڭ رۋحى ويانىپ, ەلدٸڭ ەڭسەسٸ كٶتەرٸلٸپ قالدى.
قىركٷيەكتٸڭ بەل ورتاسىندا بٸشكەكتە تمد-عا مٷشە مەملەكەتتەردٸڭ باسشىلارى باس قوستى. كەلەسٸ كٷنٸ اتامباەۆ 60-قا تولدى. شاراعا قاتىسقاندارىڭ كٶپشٸلٸگٸ اتامباەۆتىڭ مەرەيتويىن اتاپ ٷشٸن بٸشكەكتە تاعى بٸر كٷنگە تٷنەپ قالدى.
اتامباەۆ استا-تٶك توي جاساعان جوق.
مەرەيتويىندا باۋىرلاس, كٶرشٸلەس ەلدەردٸڭ باسشىلارىن 1916 جىلعى قۋعىن-سٷرگٸن قۇرباندارىنا ارناپ, ارنايى سالىنعان اتا – بەيٸت مەموريالىنا الىپ جٷرۋدٸ جٶن دەپ تاپتى. رەسٸم بويىنشا تمد پرەزيدەنتتەرٸ مەموريالعا گٷل شوعىن قويۋعا تيٸس ەدٸ».
سۇلتانبەكوۆتىڭ سٶزٸن وسى ارادان ٷزەيٸك. از-كەم انىقتاما:
«اتا-بەيٸت» قۋعىن-سٷرگٸن قۇرباندارى مەموريال كەشەنٸ 2000 جىلى سالىنعان. قىرعىزستانداعى 1930 جىلداعى ستاليندٸك قۋعىن-سٷرگٸن قۇرباندارى كٶمٸلگەن ەل اۋماعىنداعى جالعىز زيرات. قازٸر مۇندا 137 كٸسٸنٸڭ سٷيەگٸ جاتىر. بەرٸ بٸر تٷندە اتىلىپ, وسى جەرگە استىرتىن كٶمٸلگەن. ال تۋعان-تۋىستارىنا سٸبٸرگە جەر اۋدارىلدى, كەزدەسۋگە بولمايدى دەپ تەك 20 جىلدان كەيٸن عانا اتىلعانى تۋرالى انىقتاما بەرٸلگەن.
قۇربان بولعاندار اراسىندا قىرعىزدىڭ مەدەنيەت مينيسترٸ اسانباي جامانساريەۆ, اعارتۋ مينيسترٸ وسمانقۇل اليەۆ, ساۋدا مينيسترٸ تٶرەقۇل ايتماتوۆ, قىرعىزستانداعى الاشوردا پارتيياسىنىڭ جەتەكشٸسٸ ەبدٸكەرٸم سىدىقوۆ سيياقتى قىرعىز حالقىنىڭ سٷت بەتٸنە شىعار قايماقتارى بار.
جالپى ستاليننٸڭ جاندايشاپتارى قىرعىزدارعا دا قىرعيداي تيگەن. مەموريالدىق كەشەننٸڭ باسشىلىعى تاراتقان مەلٸمەتكە قاراعاندا 20 مىڭنان استام قىرعىز قىزىل قىرعىننىڭ قۇربانى بولعان.
...
اتامباەۆتىڭ مەرەيتويىن اتاپ ٶتۋگە رەسەي پرەزيدەنتٸ پۋتين دە قاتىسادى. سۇلتانبەكوۆتىڭ ايتۋىنشا كرەمل كٶسەمٸن اتا-بەيٸتكە الىپ جٷرۋ قىرعىز-ورىستىڭ قارىم-قاتىناسىنا سەلكەۋ تٷسٸرەدٸ دەگەن قاۋٸپ بولعان. مەموريالدىڭ سالىنۋىن مەسكەۋ بۇعان دەيٸن دە قۇپتاماعان.
"1916 جىلعى ۇلت-ازاتتىق كٶتەرٸلٸس قازاق پەن قىرعىزعا ورتاق ەدٸ. پاتشا بيلٸگٸ باس كٶتەرگەن حالىقتى اياۋسىز باسىپ جانشىدى. قىرعىز بەن قازاق 200 مىڭ ادامىنان ايىرىلدى. 500 مىڭ ادام باس ساۋعالاپ, قىتاي استى. ٷلگەرمەگەندەرٸ اشتىقتان بۇراتىلىپ, جول ورتادا جانتەسٸلٸم ەتتٸ. اتا-بابامىزدىڭ سٷيەگٸ كٶمۋسٸز قالدى.
اتامباەۆ ٷركٷن دەگەن اتپەن تاريحتا قالعان تراگەديياعا ەدٸل باعا بەرٸپ, جارلىق شىعاردى. پۋتيننٸڭ قاس-قاباعىنا قاراعان جوق. 2016 جىلى ٷركٷن تراگەديياسىنا 100 جىل تولعان ەدٸ...», – دەيدٸ سۇلتانبەكوۆ.
اتامباەۆتىڭ جارلىعىنان كەيٸن ٷركٷن وقيعاسىنا قاتىستى تىڭ, تەرەڭ زەرتتەۋ جاسالىپ, 1916 جىلعى قىرعىندا كٶمۋسٸز قالعان قىرعىز-قازاقتىڭ سٷيەگٸن ٸزدەستٸرۋ ەكسپەديتسييالارى باستالعان.
سۇلتانبەكوۆتىڭ اقپاراتىنا قاراعاندا, العاشقىدا كرەمل كٶسەمٸ اتا-بەيٸت مەموريالىنا باس تارتقان. سوعان قاراماي, اتامباەۆ پۋتيندٸ ايتقانىنا كٶندٸرٸپ, اقيقاتتان قاشپاۋدى سۇراعان.
«ەكٸ ەلدٸڭ تاريحىنداعى اقتاڭداقتى اشىق ايتقاندا عانا, ارازدىق ۇمىتىلادى» دەپ رەسەي پرەزيدەنتٸن مەموريالعا بارۋعا يلٸكتٸرگەن.
وسى ارادا اراعا نازارباەۆ كيلٸككەن كٶرٸنەدٸ.
پۋتين مەموريالعا بارۋعا جينالىپ جاتقاندا ونىڭ جولىن قازاقستاننىڭ تۇڭعىش-پرەزيدەنتٸ كەس-كەستەگەن.
«اتا-بەيٸتكە بارما, بۇل انتيرەسەيلٸك ٸس-شارا» دەپ ازعىرا باستاعان.
«قازاقستاندا مۇنداي رەسٸمدٸ رەسەيگە سىيلاستىق ساقتاپ ٶتكٸزگەن جوقپىز. ەگەر مەن بەيٸت باسىنا بارسام قازاقتار مۇنىمدى تٷسٸنبەيدٸ, سەبەبٸ بٸز مۇنداي جارلىق شىعارعان جوقپىز. اتامباەۆ ناعىز «ناتسيوناليست», ۇلت ارازدىقتى قوزدىرىپ وتىر...», – دەيدٸ نازارباەۆ.
سۇلتانوۆتىڭ ايتۋىنشا نازارباەۆ مۇنىڭ بەرٸن اتامباەۆتىڭ كٶزٸنشە ايتقان. مۇنى ەستٸگەندە قىرعىز باسشىسىنىڭ اشۋى تەرٸسٸنە سىيماي, «ارس..» ەتە قالعان.
«مۇنداي مەموريال ورناتقىڭ كەلسە, كٸم قولىڭدى قاقتى? سەنٸڭ جاسىڭداعى ادام قۇدايدان قورقۋى كەرەك!», – دەپ جاۋاپ قاتىپتى اتامباەۆ.
...
ەكٸ پرەزيدەنتتٸڭ ارپىلداسىپ تۇرعان بٸراز باقىلعان پۋتين از-كەم ويلانىپ تۇرىپ, اقىرى اتامباەۆتىڭ سوڭىنان ٸلەسٸپتٸ.
«پۋتين وسى ارقىلى وسىنىڭ پاراساتىن كٶرسەتتٸ. نازارباەۆ ەلگٸ جەردەن كٸلت بۇرىلىپ, ەۋەجايعا تارتتى. استاناعا ۇشتى. پۋتين بەيٸت باسىنا بارىپ گٷل شوعىن قويدى, ارتىنان اتامباەۆتىڭ 60 جاسىن اتاپ ٶتتٸ.
رەسەي پرەزيدەنتٸنە ايتار العىسىمىز شەكسٸز. پۋتين وسى ارقىلى ەكٸ ەلدٸڭ قارىم-قاتىناسىنداعى داۋلى تاقىرىپتى جاپتى. بۇل كٸسٸلٸكتٸڭ كٶرٸنٸسٸ, ادامشىلىقتىڭ بەلگٸسٸ ەدٸ. اتامباەۆتىڭ تۇسىنداعى قىرعىزستان ەشكٸمنەن كەم بولعان جوق. بۇل وقيعانى بايانداۋىما قاڭتار دٷربەلەڭٸ تٷرتكٸ بولدى...», – دەيدٸ سۇلتانبەكوۆ.
ەزٸرلەگەن, دۋمان بىقاي
