وتاندىق عىلىمعا جاڭالىقتى جاستار ەكەلەدٸ
– ەلدار, سونىمەن ەكزوسكەلەت دەگەن نە?
– قازٸرگٸ تٸلمەن ايتساق, بۇل – ادامدى «تەرميناتورعا» اينالدىراتىن نانوتەحنولوگييالىق ٶنٸم. الايدا بٸز جاساپ جاتقان كيٸمنٸڭ جاپوندىقتار ويلاپ تاپقان تەحنولوگييادان ەرەكشەلٸگٸ بار. بiرiنشiدەن, بۇل سوعىس قۇرالى ەمەس, قايتا كٷندەلٸكتٸ ٶمٸرگە ارنالعان, ادامنىڭ, ونىڭ ٸشٸندە مٷگەدەكتەردٸڭ جٷرٸپ-تۇرۋىنا سەپتەسەتٸن جاڭا تەحنولوگييا. كيiمدi بويىنا ورناتقاندا ادامنىڭ جٷرٸسٸ شيراپ, كەز كەلگەن ٸستٸ اتقارۋدا روبوتقا سٷيەنەتٸن بولادى. الداعى ون جىلدا ەكزوسكەلەتكە دەگەن سۇرانىستىڭ ٶسەتٸنٸ انىق.
– ەندiگi جەردە, ٶزiڭ قىزمەت ەتەتiن نانوتەحنولوگييالىق ورتالىقتىڭ قۇرىلۋى جٶنٸندە بٸرەر سٶز ايتا كەتسەڭ...
– ورتالىقتىڭ قۇرىلعانىنا بٸراز ۋاقىت بولدى. قازٸرگٸ تاڭدا قازاق عىلىمىنىڭ ٶندٸرۋشٸلٸك قۋاتىن ارتتىرۋ ماقساتىندا ايانباي ەڭبەك ەتۋدەمٸز. عىلىمي ورتالىقتا 16 جاس عالىم قىزمەت ەتەدi. بiزدiڭ قاراپايىم ادامعا توسىن كٶرٸنەر جوبالارىمىزعا ۋنيۆەرسيتەت باسشىلىعى قولداۋ كٶرسەتٸپ وتىر. وسىنىڭ ٶزٸ وتاندىق عىلىمدى قاناتتاندىرۋعا, قارىشتاتۋعا قوسقان ٷلكەن ٷلەس دەپ ويلايمىن.
– عالىمداردىڭ سٶزٸن باقساق, الداعى بولاشاقتا نانوتەحنولوگييا ادامنىڭ مٸنەز-قۇلقىن, تٷر-كەلبەتٸن, سٶيلەۋ مەنەرٸن, وي-نيەتٸن تٷبەگەيلٸ ٶزگەرتپەك. ياعني, نانوتەحنولوگييا ارقىلى سىرتتان تٶنەتٸن قاتەرگە بٸز دە بەيجاي قاراماۋىمىز كەرەك قوي?
– وسى ارادا ايتارىم, بٸز دامىعان ەلدەر ەنگٸزگەن جاڭالىقتارىنا ٷرٸكپەي قاراۋىمىز كەرەك. نانوتەحنولوگييا ەلەمدٸك يندۋستريياداعى ەڭ تٶڭكەرٸستٸ سالا. قاراپايىم تٸلمەن تٷسٸندٸرسەك, بۇل «ەرگەجەيلٸ تەحنولوگييا» دەگەن ماعىنا بەرەدٸ. «نانو» سٶزٸنٸڭ ٶزٸ «مىڭنان بٸر بٶلشەگٸ» دەگەندٸ بٸلدٸرەتٸنٸ بەلگٸلٸ. تارقاتىپ ايتقاندا, كەز كەلگەن ماتەرييانىڭ مىڭنان بٸر بٶلشەگٸ عانا باستاپقى شىققان تەگٸنە مٷلدە ۇقسامايتىن فيزيكالىق كٷشكە يە بولادى.
قازٸرگٸ تاڭدا «ساندىق تەحنولوگييامەن جۇمىس ٸستەيتٸن بٷكٸل ەلەكتروندىق دٷنيەلەر» نانوتەحنولوگييانىڭ جەمٸسٸ.
بٸز وتاندىق مەديتسيناعا نانوتەحنولوگييانى قازٸردەن ەنگٸزە باستاۋىمىز كەرەك. عالىمداردىڭ پايىمداۋىنشا, نانوتەحنولوگييا ٶنٸمدەرٸن مەديتسينا سالاسىنا دەندەپ ەنگٸزگەن كەزدە ادام بالاسى بارلىق دەرتتەن ايىعادى.
– العا قويعان باسقا دا ٸرٸ جوبالارىڭ بار ما? قازٸر ناقتى نەمەن اينالىسىپ جاتىرسىڭدار?
– بٷگٸندە ناقتى بەلگٸلەپ العان ٸرٸ جوبالارىمىز بار. مەسەلەن, ەرەكشە قابٸلەتكە يە ەكران, پرينتەر جاساۋ, سونداي-اق, گەليوناسوس, نانوروبوت جاساۋدى كٶزدەپ وتىرمىز.
بۇل بٷگٸنگٸ عىلىمدا زور جاڭالىق دەسەك تە بولادى. اتالعان جاڭالىقتاردى جٷزەگە اسىرۋ ماقساتىندا ٶزگە وبلىستاردىڭ, شەتەلدٸڭ وقۋ ورىندارى, ٶندٸرٸس وشاقتارىمەن ىنتىماقتاستىقتا جۇمىس جاسادىق.
سونىمەن قاتار جاڭاعىداي جوبالاردىڭ كٶبٸ ميكروسحەمالى بولعاندىقتان وعان ساي قۇرال-جابدىقتاردىڭ, قوندىرعىلاردىڭ جەتٸسپەۋشٸلٸگٸ دە بار.
– ٶزٸڭ اتاپ ٶتكەن جوبالارىڭىزدىڭ ۇتىمدىلىعى, ەرەكشەلٸگٸ نەدە?
– مەسەلەن ەرەكشە قابٸلەتكە يە ەكران كەدٸمگٸ ۇيالى تەلەفوننىڭ ەكرانىمەن بٸردەي. ٷلكەيتۋگە دە بولادى. بۇلاردى كٶشەلەردە تۇراتىن الىپ ەكراندارمەن الماستىرۋعا دا بولادى. وسىلايشا ەنەرگييا ٷنەمدەيمٸز.
سٶنٸپ تۇرعان جاعدايدا نانوتەحنولوگييالىق ەكران مٶلدٸر شىنى تەرٸزدەس كەيٸپكە ەنەدٸ. وسى سەبەپتٸ اۆتوبۋستىڭ تەرەزەسٸ رەتٸندە دە قولدانۋعا دا بولادى.
جالپى العاندا, جاڭا ٶنٸم جان-جاقتى قولدانىسقا يە. ال, بٸز قۇراستىرىپ جاتقان پرينتەردٸڭ كەدٸمگٸ قولدانىستاعى پرينتەرلەردەن ۇتىمدىلىعى تاعى دا ەنەرگييا كٶزدەرٸن ٷنەمدەۋٸ, ىڭعايلىلىعىندا.
پرينتەرلەر نوۋتبۋكتٸڭ بەتكٸ قاقپاعىنا بەكٸتٸلەدٸ, سۋ قوسىلعان سييا پايدالانىلاتىندىقتان باعاسى قازٸرگٸ قولدانىستاعى پرينتەرلەردەن ەدەۋٸر ارزان بولادى دەپ وتىرمىز. سونداي-اق, باسىپ شىعارعان قاعازدارىنىڭ ساپاسى قازٸرگٸ پرينتەرلەردەن ارتىق بولماسا, كەم سوقپايدى.
– ايتپاقشى, سەندەر, كٶكٶنٸس ٶسٸرۋدە دە نانوتەحنولوگييالىق جاڭا جوبالاردى پايدالاندى دەپ ەستٸدٸك...
– يە, كٶكٶنٸس ٶسٸرۋشٸلەرمەن كەلٸسە وتىرىپ, العاش رەت قۇرامىندا ۆيرۋسى جوق كارتوپ ەكتٸك. كارتوپتى قۇرتاتىن 30-دان اسا اۋرۋ بار ەكەنٸ بەلگٸلٸ.
جالپى, جىل سايىن ەلiمiزدەگi كٶكٶنٸس ٶنٸمدەرiنiڭ 20-30 پايىزى وسى ۆيرۋستاردىڭ كەسٸرٸنەن جەۋگە جارامىز بولىپ قالادى. ال جاڭا تەحنولولوگييا اتالعان اۋرۋلاردىڭ الدىن الادى.
الداعى ۋاقىتتا نانوتەحنولوگييانى اعاش كٶشەتتەرٸن وتىرعىزۋ مەن مال شارۋاشىلىعىنا قولدانباق ويىمىز بار. وسى ماقساتتا ارنايى زەرتتەۋ توبى قۇرىلىپ, تٶرت تٷلٸكتٸڭ ۇرىعىن ساقتاۋ جەنە قولدانۋدىڭ جاڭا ەدٸسٸن جاساۋ ٷستٸندەمٸز.
ەگەر ۇرىقتى كٶشiرiپ وتىرعىزۋ جوباسى ٶز جەمٸسٸن بەرسە, ٸرٸ-قارانى 3-5 جىل iشiندە تۇتاستاي جاڭارتۋعا بولادى. سول ارقىلى ەربٸر سيىردان جىلىنا ورتا ەسەپپەن 5-6 مىڭ ليتر سٷت الۋعا, ال ولاردىڭ سالماعى 600-700 كەلٸگە دەيٸن جەتكٸزۋگە مٷمكٸندٸك الامىز.
– سوندا بۇل يننوۆاتسييالاردى قارجىلاندىرۋ, ٶندٸرٸسكە ەنگٸزۋ جاعى قالاي جٷزەگە اسپاق?
– مۇنداي ٷلكەن جوبالاردى ۋنيۆەرسيتەت قالتاسى كٶتەرمەيتٸنٸ انىق. دەگەنمەن, وتاندىق عىلىمي جاڭالىقتارعا قىزىعۋشىلىق تانىتاتىن دەمەۋشiلەردٸڭ تابىلارىنا سەنٸمٸمٸز مول.
ٶيتكەنٸ جاڭا جوبالار ەل ٶندiرiسiنە زور پايدا ەكەلەدٸ. ەسكەرتە كەتەيٸن, بٸز بۇل سالاعا ەندٸ كٸرٸسپەكپٸز, ال ەلەم العا وزىپ كەتكەن. وزىپ كەتكەندەردٸ قۋىپ جەتٸپ, العا شىعۋ ٷشٸن دە قانشا مٶلشەردەگٸ ينۆەستيتسييالىك قارجى قاجەت ەكەنٸن باعامداۋ كيىن ەمەس.
قازٸردە «نانوتەحنولوگييا» دەگەن اتاۋمەن گرانت الام دەۋشٸلەر كٶبەيٸپ كەتتٸ. ماقساتتى جۇمىسى جوق. مەنٸڭشە, ەل ٷكiمەتi ەڭ الدىمەن جاس ٶنەرتاپقىشتارعا كٶمەك كٶرسەتۋٸ كەرەك. وتاندىق عىلىمعا جاڭالىق ەكەلەتٸن دە جاستار.
