نەگە ەكەنٸن بٸلمەيمٸن, ورىس دەسە, قۇبىجىق كٶرگەندەي ٷرەيلەنەتٸن ەدٸك? ەجەم مارقۇم:
«ورىس دەگەن كٶك كٶز, سارى شاش, اتقا مٸنسە, قوپاڭداپ شابا بەرەتٸن, اۋىل كٶرسە, بالا-شاعا, قاتىن-قالاشتى جاۋ تيگەندەي قۋاتىن ەسەرسوق, تٷلەي حالىق»
– دەيتٸن. سوندا كٶز الدىمىزعا جالبىر شاشتى, جابايى ادام ەلەستەۋشٸ ەدٸ. سارتاۋدىڭ باسىنداعى قولات-قولاتتان ەرتەلٸ-كەش ورىس شىعا كەلەتٸندەي قورقىپ, ٶرٸستەپ كەتكەن مالعا بارۋدان ٶلەردەي قورقامىز.
ەجەم قايبٸر ورىستى كٶرٸپ جارىتتى عوي دەيسٸز. بالا كەزٸندە نارىنقولدا اۋىلىن ورىس شاپقاندا بٸر-ەكٸ رەت بايقاپ قالىپتى. كەيٸن ٷرٸككەن ەلمەن بٸرگە شەكارا اسىپ كەتكەن. سول كەزدە سەبي جٷرەگٸندە قالعان قورقىنىش بولسا كەرەك. اتاسى نارىنقولدا بولعان «الباندار كٶتەرٸلٸسٸندە» شەيٸت كەتتٸ. سودان بولار مارقۇم ەجەمنٸڭ ورىس دەسە, اشۋ-ىزاسى ويناپ شىعا كەلەتٸن.
ورىسپەن ارالاس-قۇرالاس بولماساق تا, كەسٸرٸن كٶردٸك. قازاقستان تەۋەلسٸزدٸك العان 90-جىلدارى وسى الماتى مەن نارىنقولداعى تۋىستاردان شاقىرۋ حات كەلدٸ. «كٶشٸپ كەلٸڭدەر» دەپ جازىپتى. قاتتى قۋاندىق. بٸراق شات كٶڭٸلٸمٸز بٸر كٷندە سۋ سەپكەندەي باسىلدى.
ەجەم: «سەندەر, جۇماققا باراتىنداي مەز-مەيرام بولىپ وتىرسىڭدار عوي. قازاقستان دەگەندٸ ۇمىتىڭدار! سەبەت مەنٸڭ اتامدى ٶلتٸرٸپ, ەجەمدٸ جۇتقان. ەكەم مەن شەشەمنٸڭ, بٸزدٸڭ تەتتٸ كٷنٸمٸزدٸ, تەتتٸ ۇيقىمىزدى بۇزعان. ول جاققا قالاي بارامىن? مەن تٸرٸ تۇرعاندا بٸردە بٸرەۋٸڭ سەبەتكە بارمايسىڭدار!» - دەپ تيىپ تاستادى.
بۇل ەڭگٸمە سونىمەن تىندى. سەبەتتەن كەلەتٸن حات تا ساپ تيىلدى. ارادا بٸرنەشە جىل ٶتٸپ, كٶش كٷشٸنە مٸندٸ. ەل قازاقستانعا قاراي ٷدەرە كٶشە باستاعان. اپامىزدىڭ الدىنان ٶتٸپ, جالىنىپ كٶردٸك. بٸراق مارقۇم جٸبٸمەي قويدى. سول كٷنٸ كٶرشٸمٸز تاماشا دەگەن كەمپٸرگە جىلاپ: «كەمەشٸم (ەكەمدٸ سولاي اتايتىن) سەبەتكە كٶشەمٸن دەپ جاتىر. قۇدايىم بار بولسا, كەمەشٸم مەن نۇرجانىمدى كٶزٸم تٸرٸ كەزدە اجىراتپاسا ەكەن! ەكەۋٸنەن ەكٸ كٷرەك توپىراق تەڭ بۇيىرسا ەكەن» - دەپتٸ. سول تٸلەۋٸ قابىل بولدى-اۋ دەيمٸن. سول جىلى مارقۇم باۋىرىنان كٶپ اۋىردى. قۇلجادا ەمدەلدٸ. سول دەرتٸنەن قايتىس بولدى.
كٶز جۇمارىنىڭ الدىندا بٸر پالاتادا ورىس ەيەلمەن بٸرگە جاتتى. قىرعىزستاننان قۇلجاعا ەمدەلۋگە بارىپتى. قىرعىزشاعا سۋداي. بٸراق ەجەم قىرتيىپ: «ٶلەر شاعىمدا مىنا قۇبىجىقتىڭ قاسىندا قالدىرعاندارىڭدى-اي! بالالىق شاعىمدى, باقىتتى شاڭىراعىمدى ويرانداعان وسى ورىس دەگەن ٸبٸلٸستٸ كٶرمەي كٶز جۇماتىن شىعارمىن دەسەم, ٶلەتٸن كەزٸمدە تاعى دا پايدا بولعانى-اي!» - دەپ كەيٸدٸ.
بۇرىنعى ايتاتىن ەڭگٸمەلەرٸن قورقىنىشپەن تىڭداۋشى ەدٸك, بۇل جولى شىن جانىم اشىدى.
ەلگٸ ورىستىڭ قاسىنا كٶپ قالدىرعان جوقپىز, بٸر اپتادان سوڭ باسقا پالاتاعا اۋىستىردىق...
شەكارادان العاش ٶتكەندە ەڭ بٸرٸنشٸ رەت تٸرٸ ورىستى كٶردٸم. جاپ-جاس جاۋىنگەر. جٷك كٶلٸكتەر ٶتەتٸن ارتقى قاقپادا, كٷزەتتە تۇر ەكەن. اقشا سۇرادى. بەس سوم (5 يۋان) بەردٸم. تاعى بار ما دەيدٸ? «جوق!» – دەپ ساڭق ەتتٸم. قۇلاعىما ەجەم سىبىرلاپ تۇرعانداي بولدى. بٸراق قۋانىپ تۇرمىن. سەبەبٸ ول ماعان جالىنىپ, اقشا سۇراپ, بەيشارا بولىپ تۇر عوي. ال مەن وعان «جوق!» دەپ ايعايلاپ تۇرمىن.
اپام مارقۇمنىڭ رۋحى كٶرٸپ تۇرسا: «بالام ورىسقا ايعايلاپ جاتىر!» - دەپ قۋانىپ تۇرعان شىعار دەگەن وي كەلدٸ.
جاراس كەمەلجان,
اقىن, جۋرناليست, بلوگەر
