Nege ekenin bilmeimin, orys dese, qubyjyq kórgendei úreilenetin edik? Ájem marqum:
«Orys degen kók kóz, sary shash, atqa minse, qopańdap shaba beretin, aýyl kórse, bala-shaǵa, qatyn-qalashty jaý tigendei qýatyn esersoq, túlei halyq»
– deitin. Sonda kóz aldymyzǵa jalbyr shashty, jabaiy adam elesteýshi edi. Sartaýdyń basyndaǵy qolat-qolattan erteli-kesh orys shyǵa keletindei qorqyp, óristep ketken malǵa barýdan ólerdei qorqamyz.
Ájem qaibir orysty kórip jarytty ǵoi deisiz. Bala kezinde Narynqolda aýylyn orys shapqanda bir-eki ret baiqap qalypty. Keiin úrikken elmen birge shekara asyp ketken. Sol kezde sábi júreginde qalǵan qorqynysh bolsa kerek. Atasy Narynqolda bolǵan «Albandar kóterilisinde» sheiit ketti. Sodan bolar marqum ájemniń orys dese, ashý-yzasy oinap shyǵa keletin.
Oryspen aralas-quralas bolmasaq ta, kesirin kórdik. Qazaqstan táýelsizdik alǵan 90-jyldary osy Almaty men Narynqoldaǵy týystardan shaqyrý hat keldi. «Kóship kelińder» dep jazypty. Qatty qýandyq. Biraq shat kóńilimiz bir kúnde sý sepkendei basyldy.
Ájem: «Sender, jumaqqa baratyndai máz-meiram bolyp otyrsyńdar ǵoi. Qazaqstan degendi umytyńdar! Sábet meniń atamdy óltirip, ájemdi jutqan. Ákem men sheshemniń, bizdiń tátti kúnimizdi, tátti uiqymyzdy buzǵan. Ol jaqqa qalai baramyn? Men tiri turǵanda birde bireýiń Sábetke barmaisyńdar!» - dep tiyp tastady.
Bul áńgime sonymen tyndy. Sábetten keletin hat ta sap tiyldy. Arada birneshe jyl ótip, kósh kúshine mindi. El Qazaqstanǵa qarai údere kóshe bastaǵan. Apamyzdyń aldynan ótip, jalynyp kórdik. Biraq marqum jibimei qoidy. Sol kúni kórshimiz Tamasha degen kempirge jylap: «Kemeshim (Ákemdi solai ataityn) Sábetke kóshemin dep jatyr. Qudaiym bar bolsa, Kemeshim men Nurjanymdy kózim tiri kezde ajyratpasa eken! Ekeýinen eki kúrek topyraq teń buiyrsa eken» - depti. Sol tileýi qabyl boldy-aý deimin. Sol jyly marqum baýyrynan kóp aýyrdy. Quljada emdeldi. Sol dertinen qaitys boldy.
Kóz jumarynyń aldynda bir palatada orys áielmen birge jatty. Qyrǵyzstannan Quljaǵa emdelýge barypty. Qyrǵyzshaǵa sýdai. Biraq ájem qyrtiyp: «Óler shaǵymda myna qubyjyqtyń qasynda qaldyrǵandaryńdy-ai! Balalyq shaǵymdy, baqytty shańyraǵymdy oirandaǵan osy orys degen ibilisti kórmei kóz jumatyn shyǵarmyn desem, óletin kezimde taǵy da paida bolǵany-ai!» - dep keiidi.
Burynǵy aitatyn áńgimelerin qorqynyshpen tyńdaýshy edik, bul joly shyn janym ashydy.
Álgi orystyń qasyna kóp qaldyrǵan joqpyz, bir aptadan soń basqa palataǵa aýystyrdyq...
Shekaradan alǵash ótkende eń birinshi ret tiri orysty kórdim. Jap-jas jaýynger. Júk kólikter ótetin artqy qaqpada, kúzette tur eken. Aqsha surady. Bes som (5 iýan) berdim. Taǵy bar ma deidi? «Joq!» – dep sańq ettim. Qulaǵyma ájem sybyrlap turǵandai boldy. Biraq qýanyp turmyn. Sebebi ol maǵan jalynyp, aqsha surap, beishara bolyp tur ǵoi. Al men oǵan «Joq!» dep aiǵailap turmyn.
Apam marqumnyń rýhy kórip tursa: «Balam orysqa aiǵailap jatyr!» - dep qýanyp turǵan shyǵar degen oi keldi.
Jaras KEMELJAN,
aqyn, jýrnalist, bloger
