ساۋد ارابيياسى مۇناي ٶندٸرٸسٸ بويىنشا بەلگٸلەنگەن كۆوتانى بۇزعان وپەك+ ەلدەرٸنە باعانىڭ تٶمەندەۋٸ مٷمكٸن ەكەنٸن تاعى بٸر مەرتە ەسكەرتتٸ. Bloomberg "ەر-ريياد ۇيىم شەڭبەرٸندە ەدٸلدٸك تانىتىپ, بەلگٸلەنگەن كۆوتانى بۇزۋشى يراك پەن قازاقستان سيياقتى ۇيىم ٶكٸلدەرٸن جازالاۋعا نيەتتٸ" دەپ جازادى. راسىندا, سەنبٸدە ۇيىمعا مٷشە ەلدەر ماۋسىم ايىنا ارنالعان ٶندٸرٸس كٶلەمٸن تەۋلٸگٸنە تاعى 411 000 باررەلگە دەيٸن ۇلعايتۋ تۋرالى كەلٸسٸمگە كەلدٸ. بۇل شەشٸم – وپەك-تٸڭ "قارا التىن" ٶندٸرٸسٸن ۇلعايتۋ بويىنشا بيىل قابىلداعان ەكٸنشٸسٸ. بٸرٸنشٸ جاعدايدا, ەلەمدٸك نارىقتاعى باعا 70-تەن 60 دوللارعا دەيٸن قۇلدىراعان. سوندىقتان ەكٸنشٸ شەشٸمنٸڭ دە تاعى دا وسىنداي ىقپالى بولارىنا ەشكٸم شٷبە كەلتٸرمەيدٸ. مۇندايدا, ەسٸرەسە, ەكٸ وتتىڭ ورتاسىندا قالىپ وتىرعان قازاقستاننىڭ جاعدايى قيىنعا سوقپاق, دەپ جازادى Dalanews.kz.
"ەرٸكتٸ شەكتەۋ قۇقىعىنا يە وپەك+ ەلدەرٸ 2025 جىلى ماۋسىمدا تەۋلٸگٸنە ٶندٸرٸلەتٸن مۇنايدىڭ شەكتٸ كٶلەمٸن تاعى 411 مىڭ باررەلگە ارتتىرادى" دەلٸنگەن وپەك+ حابارلاماسىندا.
بۇل ارادا وپەك-كە مٷشە 19 ەلدٸڭ سەگٸزٸ – رەسەي, يراك, ساۋد ارابيياسى, كۋۆەيت, باە, الجير, قازاقستان جەنە ومان كۆوتادان بٶلەك مۇناي ٶندٸرٸسٸ كٶلەمٸن ەرٸكتٸ شەكتەۋ قۇقىعىنا يە ەكەنٸن باسا ايتا كەتەلٸك. بۇل ەلدەرگە 2026 جىلدىڭ سوڭىنا دەيٸن تەۋلٸگٸنە 1,65 ملن باررەل ٶندٸرٸسٸ كٶلەمٸندە شەكتەۋ قويىلعان, ال تەۋلٸگٸنە 2,2 ملن باررەل شەكتەۋ كەيٸنگە شەگەرٸلٸپ, قاڭتاردان ەمەس, بيىلعى جىلدىڭ سەۋٸر ايىنان باستاۋ تۋرالى شەشٸم قابىلدانعان.
جازا ما, شىنايى جاعداي ما: قىتاي قازاق مۇنايىنىڭ تۇتىنىسىن 82%-عا قىسقارتتى
بٷگٸندەرٸ تەۋلٸگٸنە 1,47 ملن باررەل كۆوتاعا يە قازاقستان تەۋلٸگٸنە 1,82 ملن بارەلل مۇناي ٶندٸرٸپ, شەكتٸ كٶلەمنەن اسىپ كەتۋدە. ەگەر ٶز ەركٸ بولسا, قازاقستان بۇل كٶلەمدٸ شەكتەي دە الار ەدٸ. الايدا ٶندٸرٸس بٸزدٸكٸ ەمەس, تشو, NCOC, KPO سىندى امەريكالىق الپاۋىت كومپانييالار ەنشٸسٸندە. ال ولار بۇل ۇيىمعا مٷشە بولماعاندىقتان, اتالعان شەكتەۋدٸ مٸسە دە تۇتپايدى. تٷپتەپ كەلگەندە, قازاقستان وپەك-تەن شىعىپ تىنۋى دا مٷمكٸن ەكەنٸ جيٸ ايتىلادى. بٸراق, بۇل مەسەلە شەشٸمٸ بولمايىن دەپ تۇر. سەبەبٸ ەلەمدٸك باعانى رەتتەيتٸن – وپەك. باعادان بٶلەك گەوساياسي ەرەكەتتەر دە بار بۇل ارادا. مەسەلەن, قازاقستاننىڭ 2025 جىلدىڭ ٸ-توقسانىندا شيكٸ مۇناي ەكسپورتى كٶلەمٸ بويىنشا 14%-عا, ال اقشالاي 21%-عا نەمەسە 8,6 ملرد دوللارعا دەيٸن كٷرت قىسقارعان. ال بۇل قازاقستاننىڭ وسىعان دەيٸن مۇنايىن ٶتكٸزٸپ كەلگەن كەيبٸر جەكەلەگەن نارىقتاردان ايىرىلىپ جاتقانىن بٸلدٸرەدٸ. جىل باسىندا قازاقستان مۇنايىن تۇتىنۋدى قىتاي 82%-عا, سينگاپۋر 74%-عا بٸر-اق قىسقارتقان. ال وڭتٷستٸك كورەيا, ٷندٸستان, ۇلىبريتانييا, حورۆاتييا, پولشا جەنە برۋنەي سەكٸلدٸ التى مەملەكەت مٷلدە قازاقستان مۇنايىن تۇتىنۋدان باس تارتقان. ياعني, مۇنايدىڭ ارزانداۋى ٶز الدىنا, دەر كەزٸندە مانەۆر جاساۋدى تالاپ ەتەتٸن گەوساياسي ٸس-قيمىلدار دا بار وسىنداي. بۇل - وپەك-تٸڭ الدىنداعى ٶندٸرٸس كٶلەمٸن ارتتىرۋ تۋرالى شەشٸمٸ اياسىندا سيپات العان تەرٸس قۇبىلىستار.
جاڭا سالىق كودەكسٸ مەن مۇناي باعاسىنىڭ قانداي بايلانىسى بار?
بٷگٸن Brent ماركالى مۇنايدىڭ بٸر باررەلٸنٸڭ قۇنى 3,26%-عا نەمەسە 59,29 دوللارعا دەيٸن, WTI ماركالى مۇنايدىڭ باررەلٸ 3,57% - عا, ياعني 56,21 دوللارعا دەيٸن تٶمەندەدٸ. وسى جاعىنان العاندا, مۇنايدىڭ بٸر باررەلٸنٸڭ باعاسى 60 ەمەس, 50 دوللار بولۋى دا شىنايىلىققا اينالىپ كەلەدٸ. ال, ٶزدەرٸڭٸزگە بەلگٸلٸ,قازاقستان بيۋدجەتٸ ونسىز دا تاپشىلىققا بوي ۇرعان. ەندٸ مۇناي تابىسىنىڭ ازايۋىنا بايلانىستى بۇل مەسەلە قويۋلانا تٷسەرٸ حاق.
وپەك العاش اۋىر قوزعالعان كەزدە – سەۋٸردە قر پرەمەر-مينيسترٸنٸڭ ورىنباسارى – ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترٸ سەرٸك جۇمانعارين ٷكٸمەت مۇنايدىڭ بٸر باررەلٸنٸڭ قۇنى 50 جەنە 55 دوللارعا دەيٸن تٶمەندەۋٸ ىقتيمال جاعدايعا قاتىستى بٸرنەشە دامۋ ستسەناريٸن دايىنداپ جاتقانىن مەلٸمدەگەن. ياعني, ٷكٸمەت بۇل جاعدايدىڭ شيەلەنە تٷسەتٸندٸگٸنەن حاباردار. سول كەزدە مينيستر قازاقستاننىڭ بيۋدجەتٸ, نەگٸزٸنەن, مۇناي كٸرٸسٸ ەسەبٸنەن قالىپتاسادى جەنە بٷگٸنگٸ تاڭداعىداي مۇناي باررەلٸنٸڭ ەلەمدٸك باعاسى 60 دوللارعا دەيٸن تٶمەندەۋٸ ٶزدەرٸن پەسسيميستٸك ستسەنارييگە كٶشۋگە مەجبٷر ەتكەنٸن ايتقان ەدٸ.
"بٸز پەسسيميستٸك ستسەنارييگە جاقىنداپ قالدىق. وندا بٸر باررەل 60 دوللار تۇرعىسىندا قاراستىرىلعان. بٸز قازٸردٸڭ ٶزٸندە بيۋدجەتتٸڭ قانداي شىعىندارىن قىسقارتاتىنىمىزدى, قايسىسىن بەرٸبٸر قىسقارتپايتىنىمىزدى انىق بٸلٸپ وتىرمىز. كەشە بٸز ەسەپتەۋدٸ باستادىق. مەنٸڭ ويىمشا, بٷگٸن-ەرتەڭ باعا 55 جەنە 50 دوللار بولعان جاعدايعا قاتىستى دامۋ ستسەناريٸن ەزٸرلەۋدٸ اياقتايمىز", - دەدٸ سەرٸك جۇمانعارين.
پرەمەر-مينيستردٸڭ ورىنباسارى قازاقستان داعدارىستى بٸرنەشە رەت باسىنان ٶتكٸزگەنٸن اتاپ ٶتتٸ. مۇنداي ۋاقىتتا ينفراقۇرىلىمداردى سالىپ, جۇمىس ورىندارىن اشۋ قاجەت. ٷكٸمەت وسى اكسيوماعا باسا نازار اۋدارادى.
"ۇلتتىق قوردىڭ رٶلٸن ۇمىتپالىق. ول دەل وسىنداي جاعدايلاردا ساقتاندىرۋ "جاستىعى" رٶلٸن اتقارۋى تيٸس. بۇعان دەيٸن بٸز ونى بٸرنەشە جىل بويى باسقا ماقساتتارعا قولدانىپ كەلدٸك ەرٸ بۇل رەتتە دۇرىس سىنعا ۇشىرادىق. بٷگٸن سالىق كودەكسٸ بٸرٸنشٸ وقىلىمدا ماقۇلداندى. بۇل, ەڭ الدىمەن, وسى سىنعا جاۋاپ. بٸز مەملەكەتتٸك قارجىنى تۇراقتاندىرىپ, ۇلتتىق قوردان اقشا الۋدى, نىسانالى ترانسفەرتتەردٸڭ كٶلەمٸن قىسقارتۋدى قالايمىز", - دەپ اتاپ ٶتتٸ سەرٸك جۇمانعارين.
ياعني, ٷكٸمەت ٶكٸلٸ كٶپتەگەن جەڭٸلدٸكتەردٸ الىپ تاستايتىن, كەرٸسٸنشە سالىق كٶلەمٸن ۇلعايتۋدى قاراستىراتىن جاڭا سالىق كودەكسٸ وسى سىني تەگەۋٸرٸندەرگە قارسى قابىلدانعان شارانىڭ بٸرٸ ەكەنٸن سول كەزدە ايتىپ قالىپ ەدٸ.
"ەنشٸمٸزدە ەكٸ اي بار". كەسٸپكەرلەر نە دەپ دابىل قاعۋدا?
ال ەلٸمٸزدەگٸ قولدانبالى ەكونوميكانى زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ عىلىمي جەتەكشٸسٸ جاقسىبەك قۇلەكەەۆ لاڭ سالىپ جاتقان وپەك-تەن بٶلەك اقش-تىڭ ەلەمگە جارييالاعان ساۋدا سوعىسى دا قازاقستانعا وڭايعا تيٸپ جاتپاعانىن مويىنداعان. ونىڭ ايتۋىنشا, جىلدىڭ باسىندا ەكسپورت كٶلەمٸنٸڭ 12%-عا تٶمەندەپ, شامامەن 2,5 ملرد دوللارعا دەيٸن قىسقاردى. ول مۇنداي قۇلدىراۋ دابىل قاعارلىق بەلگٸ ەكەنٸن ايتادى.
"ەلەمدٸك ەكونوميكا تۇراقسىزدىعى مەن قىتاي جاعدايىنىڭ بەيمەلٸمدٸگٸ اياسىندا ٶسٸمنٸڭ 2%-عا باياۋلاۋى كٷتٸلەدٸ. مۇندايدا بٸزدٸڭ بيزنەسكە دەگەن قاۋٸپ-قاتەر تەۋەكەلدەرٸ كٷشەيە تٷسەدٸ. بٸزدٸڭ ەنشٸمٸزدە, ەڭ كٶپ دەگەندە ەكٸ اي بار, ياعني قازاقستان جاھاندىق قۇبىلمالىلىقتىڭ سالدارىن شىنداپ سەزٸنە باستاۋىنا دەيٸن. ساۋدا-ەكونوميكالىق قىزمەتتٸ جٷزەگە اسىراتىن مىڭداعان كەسٸپكەرلەر بەرٸنەن بۇرىن قيىندىقتارعا تاپ بولۋى مٷمكٸن", - دەيدٸ ول "اتامەكەن" ۇلتتىق كەسٸپكەرلەر پالاتاسىندا ٶتكەن جيىندا.
مۇنى قۇلەكەەۆ سەۋٸردٸڭ سوڭىندا ايتقان. ونىڭ "ەنشٸمٸزدە ەكٸ-اق اي بار" دەگەنٸن ەسەپكە الساق, ماۋسىمنىڭ سوڭى, شٸلدەنٸڭ باسىندا بيزنەس قالشىلداي باستاۋى مٷمكٸن.
قالاي دەگەنمەن دە ACER اعىمداعى جىلى ەلٸمٸزدٸڭ مەملەكەتتٸك بيۋدجەت تاپشىلىعى 3,68 ترلن تەڭگەنٸ نەمەسە جٸٶ-نٸڭ -2,4%-ىن قۇرايدى دەپ كٷتەدٸ.
