«قازگيدرومەد» مەكەمەسٸنٸڭ مەلٸمەتٸنشە, قازاقستاندا ەكولوگييالىق احۋالى ۋشىققان قالالارعا ٶندٸرٸستٸ 45 قالا مەن ٸرٸ 10 قالا ەنٸپ وتىر. ٷلكەن قالالارداعى ەكولوگييالىق جاعدايدىڭ اقساۋىنا جاقىن ورنالاسقان ٶندٸرٸس وشاقتارى, جىلۋ ورتالىقتارى جەنە شامادان تىس كٶلٸك اعىنى كەرٸ ەسەرٸن تيگٸزٸپ وتىرعانى ايتپاساق تا تٷسٸنٸكتٸ.
ەكولوگييالىق احۋالى سىن كٶتەرمەيتٸن ٸرٸ قالاعا نۇر-سۇلتان, الماتى, قاراعاندا, تەمٸرتاۋ, اتىراۋ, اقتٶبە, بالقاش, ٶسكەمەن, جەزقازعان جەنە شىمكەنت جاتادى. مەملەكەت باسشىسى الداعى جاقىن ۋاقىتتا اتالعان قالالارداعى اۋانىڭ تازارتىپ, ەكولوگييالىق مەسەلەلەردٸ رەتتەۋدٸ تاپسىرعان بولاتىن. سالا ماماندارى ەكولوگييالىق احۋالى سىن كٶتەرمەيتٸن قالالارداعى اۋانى زەرتتەگەندە جاعدايدى ۋشىقتىرىپ وتىرعان نەگٸزگٸ ٷش مەسەلەنٸ اتاپ كٶرسەتكەن.
ايتالىق, عالىمدار نۇر-سۇلتان مەن الماتى قالاسىنداعى اۋانىڭ لاستانۋىنا جىلۋ ەلەكتر سانسالارى, اۆتوكٶلٸك پەن جەكە سەكتوردان شىعاتىن تٷتٸن كەرٸ ىقپال ەتكەنٸن اتاپتى. ال ٶسكەمەن مەن تەمٸرتاۋداعى ەكولوگييالىق احۋالدىڭ اسقىنۋىنا باستى كٶزٸ رەتٸندە ٶندٸرٸستٸ اتاسا, اتىراۋ مەن اقتٶبەدەگٸ ەكولوگييالىق احۋالدىڭ ناشارلاۋىنا ەسكٸرگەن كەرٸز جٷيەلەرٸن اتاپ كٶرسەتٸپتٸ.
قر ەكولوگييا, گەولوگييا جەنە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلٸگٸنە قاراستى ەكولوگييالىق رەتتەۋ جەنە باقىلاۋ كوميتەتٸنٸڭ تاراتقان مەلٸمەتٸنشە, قازٸرگٸ تاڭدا اتالعان قالالارداعى جاعدايدى رەتتەۋ ٷشٸن «جول كارتاسى» ەزٸرلەنٸپ, قىزۋ جۇمىستار قولعا الىنعان. وسى رەتتە ەكولوگييا مينيسترلٸگٸ ٸرٸ قالالارداعى ەكولوگييالىق احۋالدى رەتتەۋ بارىسىندا «حالىق ٷنٸنە قۇلاق اساتىن ٷكٸمەت» تۇجىرمداماسى اياسىندا جەرگٸلٸكتٸ جەردەگٸ ەكوبەلسەندٸلەرمەن بٸرلەسٸپ, تالقىلاۋلار ٶتكٸزٸپ, مەسەلەنٸ شەشۋ ٷشٸن 17 جول كارتاسىن ەزٸرلەگەنٸن ايتا كەتۋٸمٸز كەرەك. 2025 جىلعا دەيٸن جول كارتاسىنىڭ اياسىندا 485 ناقتى ٸس-شارا جۇمىستاردى جٷزەگە اسىرۋ كٶزدەلگەن. 2021 جىلدىڭ سوڭىنا دەيٸن 95 شارانى جٷزەگە اسىرۋ جوسپارلانعانىن ايتا كەتۋٸمٸز كەرەك.
– ەكولوگييالىق احۋالى سىن كٶتەرمەيتٸن 10 قالاداعى اۋا ساپاسىن جاقسارتۋ ٷشٸن جاقىن-جۋىقتا كٶمٸر جاعاتىن جەس-دٸ گازعا كٶشٸرٸپ, بالامالى قۋات كٶزدەرٸن دامىتۋعا كٷش سالاتىن بولامىز. ٶندٸرٸستٸ قالالاردىڭ ٸرگەسٸندە ورنالاسقان كەسٸپورىندار 2025 جىلعا دەيٸن قورشاعان ورتاعا شىعاراتىن زيياندى قالدىقتارىن 20-30 پايىزعا دەيٸن تٶمەندەتۋگە مٸندەتتەلدٸ. بۇل ٷشٸن ولار ٶندٸرٸس ورىندارىندا زاماناۋي تەحنولوگييالار ەنگٸزٸپ, كٶزدەگەن ماقساتقا قول جەتكٸزەتٸن بولادى. ەلٸمٸزدەگٸ ەڭ ٸرٸ مەگاپوليس الماتى قالاسىندا قازٸرگٸ تاڭدا اتموسفەراعا تارايتىن زيياندى زاتتاردىڭ كٶلەمٸ 2020 جىلى 144 مىڭ تونناعا جەتكەن. قالاداعى اۋانىڭ لاستانۋىنا جەس ەسەرٸ 47 پايىزدى قۇراسا, اۆتوكٶلٸكتٸڭ ٷلەسٸ 52 پايىزعا جەتكەن. ال جەكە سەكتوردان شىعاتىن تٷتٸن قالاداعى اۋانىڭ لاستانۋىنا 14 پايىز كەرٸ ەسەرٸن تيگٸزٸپ وتىر, – دەيدٸ قر ەكولوگييا, گەولوگييا جەنە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلٸگٸ ەكولوگييالىق رەتتەۋ جەنە باقىلاۋ كوميتەتٸ تٶراعاسى زۋلفۋحار جولداسوۆ.
ٶز كەزەگٸندە كوميتەت تٶراعاسى الماتىدا گازبەن جۇمىس ٸستەيتٸن جەس-2 قۇرىلىس جۇمىسى 2026 جىلى اياقتالاتىنىن جەنە جەس-3 جاڭعىرتۋ جۇمىستارى جٷرگٸزٸلگەننەن كەيٸن, قالاداعى جەس-تەردٸڭ اتموسفەراعا شىعاراتىن ۋلى زاتتاردىڭ كٶلەمٸ 6 ەسە ازايىپ, 83 پايىزدى (36 مىڭ توننا) قۇرايتىنىن ايتتى.
دەل وسىنداي جۇمىستار ەلوردامىز نۇر-سۇلتان قالاسىندا دا قولعا الىنۋدا. 2020 جىلعى ەسەپ بويىنشا ەلوردادا جەس-دٸڭ اتوسفەراعا شىعاراتىن ۋلى زاتتارى 33 پايىزدى (64 مىڭ توننا) قۇراسا, جەكە سەكتوردىڭ 29 پايىزعا جەتكەن. وسىعان دەيٸن نۇر-سۇلتانداعى جەس-1, جەس-2-نٸڭ 4 قازاندىعى گازعا اۋىستىرىلعان بولاتىن. ال ٷستٸمٸزدەگٸ جىلدىڭ اياعىنا دەيٸن قالعان 12 قازاندىق گازعا اۋىستىرىلسا, باس قالاداعى ەكولوگييالىق احۋال ايتارلىقتاي جاقساراتىن بولادى. ال جەكە سەكتوردىڭ بەرٸن گازداندىرۋ ٸسٸ 2023 جىلى اياقتالاتىنىن ەسكەرسەك, ەلوردالىقتاردىڭ كەڭ تىنىستايتىن كٷنٸ الىس ەمەس.
بٷگٸندە ەلوردا ەكٸمدٸگٸ قالاداعى ەكولوگييالىق احۋالدى جاقسارتۋ ماقساتىندا ديزەل وتىنىمەن جٷرتٸن قوعامدىق كٶلٸكتەردٸ ساتىپ الۋ ٸسٸنە تىيىم سالعانىن اتاپ ايتۋعا بولادى. بۇدان بٶلەك ەكٸمدٸك قتج-مەن ارداعى كەلسٸمگە سەيكە قالا ماڭىنداعى ەلدٸمەكەندەر مەن قالالارعا قاتىنايتىن ەلەكتر پويىزداردى جٷرگٸزۋگە ۋاعادالاسقانىن اتاپ ايتۋعا بولادى.
ديزەل وتىنمەن جٷرەتٸن جٷك كٶلٸكتەرٸ ٷشٸن قالا سىرتىندا ارنايى كٶلٸك تۇراقتار سالىنادى. وسىلايشا ولاردىڭ قالا ٸشٸنە كٸرٸپ, اۋانى لاستاۋىنا جول بەرٸلمەيدٸ. سونىمەن قاتار قالانىڭ ٶكپەسٸن اشۋ ٷشٸن الداعى ەكٸ جىلدا 1 ملن اعاش وتىرعىزۋ كٶزدەلگەن.
سوڭعى ۋاقىتتارى نۇر-سۇلتان قالاسى قارقىندى ٶسكەندٸكتەن قالا ٸشٸندە جەل سوعۋ ٷردٸسٸ ايتارلىقتاي كەمٸگەنٸ بەلگٸل. الداعى ۋاقىتتا تيٸستٸ سالا ماماندارى باس قالاداعى جەلدٸڭ سوعۋ تراەكتوريياسىنا مونيتورينگ جٷرگٸزۋدٸ قولعا الادى. وسىنداي قابىلداعان ٸس-شارالار ەلورداداعى ەكولوگييالىق جاعدايدىڭ جاقسارۋىنا نەگٸز بولاتىنى انىق.
نۇرلان جۇماحان
https://dalanews.kz/news/68465-almatynyng-qoqysyn-ongdeytin-zauyt-ker
