ايمان 1 توپتاعى مٷمكٸندٸگٸ شەكتەۋلٸ جان. اقتٶبە قالاسى تۇرعىنىنىڭ ٶمٸرٸ قولارباعا تاڭىلعانىمەن قالا تٸرشٸلٸگٸندە ٶتە بەلسەندٸ. جۇمىس تا جاسايدى, قالاداعى بارلىق ٸس شارالاردان قالمايدى. كٶلٸك تە جٷرگٸزەدٸ, تۇرمىسقا شىعىپ, بالا دا سٷيگەن. ەشتەڭەگە قاراماستان تولىققاندى ٶمٸر سٷرۋدٸ ماقسات ەتكەن, سول ماقساتىنا جەتٸپ تە كەلە جاتقان كەيٸپكەرٸمٸزدٸڭ ٶمٸر جولى Dalanews.kz وقىرماندارىنا ٷلگٸ بولسىن دەگەن نيەتپەن ارنايى سۇحبات العان ەدٸك. ەندٸ سوعان نازار اۋدارساڭىزدار.
– مٷمكٸندٸگٸڭٸزشە جۇمىس جاساپ, وسى بٸر قوعامنىڭ دامۋى جولىندا قىزمەت ەتسەم, باسقالارمەن تەڭ مٷمكٸندٸگٸم بار ەكەنٸن دەلەلدەسەم دەگەن نيەتٸڭٸز كٶڭٸل قۋانتادى. قازٸر قايدا قىزمەت ٸستەپ جاتىرسىز? جالپى مٷمكٸندٸگٸ شەكتەۋلٸ جاندارعا جۇمىس بارىسىندا جاعداي جاسالعان با?
– اقتٶبە قالاسىنداعى «ازاماتتارعا ارنالعان ٷكٸمەت» مەملەكەتتٸك كورپوراتسيياسى» كوممەرتسييالىق ەمەس اكتسيونەرلٸك قوعامىنىڭ اقتٶبە وبلىسى بويىنشا فيليالى №2 بٶلٸمٸنٸڭ مامانىمىن. ۆيدەوقوڭىراۋلارعا جاۋاپ بەرٸپ وتىرامىن. قازٸر بۇل سالادا جۇمىس ٸستەپ كەلە جاتقانىما ون جىلدان استى.
ونىڭ ٸشٸندە 2014-2016 جىلدارى قىزىلوردا وبلىسى, ارال قالاسىنىڭ حالىققا قىزمەت كٶرسەتۋ ورتالىعىندا ٸستەدٸم. جۇمىس ٸستەگٸم كەلٸپ ٶزٸم ارال اۋداندىق حالىققا قىزمەت كٶرسەتۋ ورتالىعىنىڭ باسشىسى اتىنا جۇمىس سۇراپ ٶتٸنٸش جازدىم. سوسىن ول كٸسٸ جۇمىسقا قابىلداپ ەكٸ جىلداي ٸستەدٸم. ول كەزدەردە مٷمكنٸدٸگٸ شەكتەۋلٸ جانداردى ەندٸ ەندٸ جۇمىسقا تارتىپ جاتقان كەزدەر بولاتىن.
كەيٸن اقتٶبە قالاسىنا قونىس اۋدارۋىما وراي وسى اقتٶبە قالاسىنىڭ حقكو-نىڭ №2 بٶلٸمٸنە اۋىستىم. قازٸر وسى جەردە ەڭبەك ەتٸپ كەلەمٸن. بۇل جەردە مەنەن باسقا دا I, II جەنە III توپتاعى مٷمكٸندٸگٸ شەكتەۋلٸ جاندار جۇمىس ٸستەيدٸ. وسىنداي جەردە جۇمىس ٸستەۋٸمە مٷمكٸندٸك تۋدىرىپ بەرگەنٸ ٷشٸن مەملەكەتكە العىسىم زور.
مٷمكٸندٸگٸ شەكتەۋلٸ جاندى شەتتەتپەي جۇمىسقا تارتۋ, ولارعا ٷلكەن ٷمٸت سىيلايدى. باسقالارمەن تەڭ ەكەنٸن ۇقتىرادى. جۇمىس مٷمكٸندٸگٸ شەكتەۋلٸ جاندى ىنتالاندىرادى. حالىققا قىزمەت ەتۋ, كٶپشٸلٸكپەن ارالاسۋ دا بٸزدٸ ىنتالاندىرادى. جۇمىس ورنىمدا دا بارلىق جاعداي جاسالعان. مٷمكٸندٸگٸ شەكتەۋلٸ جانداردىڭ ەمٸن-ەركٸن قوزعالىسىنا, ٶزٸن باسقالارمەن تەڭ ۇستاۋىنا كٶپ قولايلى جاعداي جاسالعان. كٸرە بەرٸستەردە اربامەن ٶتۋگە ىڭعايلى ٶتكەلدەر ورنالاستىرىلعان. بٸزدٸڭ جۇمىس ورنىمىز ەكٸنشٸ قاباتتا ورنالاسقاندىقتان جوعارعى قاباتقا ليفتمەن شىعۋعا مٷمكٸندٸك جاسالعان. ياعني, ليفت ەكٸنشٸ قاباتقا بٸز ٷشٸن ارنايى توقتايدى. جٷرٸپ تۇرۋىمىزعا, عيمارات ٸشٸندەگٸ قوزعالىسىمىزعا ەشقانداي كەدەرگٸ جوق.
جۇمىس ورنىمىزدا بٸرٸنشٸ توپتاعى مٷگەدەكتەگٸ بار مەن عانا. تاعى بٸر بٶلٸمدە مٷمكٸندٸگٸ شەكتەۋلٸ ەكٸ ادام قىزمەت ٸستەيدٸ, ولار ەكٸنشٸ جەنە ٷشٸنشٸ توپتاعى مٷگەدەكتەر.
سونداي-اق, حقكو-نىڭ №3 بٶلٸمٸندە دە قولاربامەن جٷرەتٸن بٸر جٸگٸت بار. بٸر سٶزبەن ايتقاندا حقكو-ى كٶپتەگەن مٷمكٸندٸگٸ شەكتەۋلٸ جانداردى جۇمىسپەن قامتىپ وتىر. بۇل ولار ٷشٸن بەرٸلگەن ٷلكەن مٷمكٸندٸك. ٶز باسىم وسىنداي قىزمەت ەتەتٸنٸمدٸ ماقتانىش ەتەمٸن. نەگٸزٸ وسى قىزمەتكە كەلگەنگە دەيٸن دە بوس جاتقان كٷنٸم بولعان ەمەس. اربامەن جٷرٸپ-اق دٷكەن اشىپ العانمىن. ارالدا ٷيٸمٸزدٸڭ الدىندا جەكە دٷكەن اشىپ, سونىڭ جۇمىسىن جٷرگٸزدٸم, ساۋدامەن اينالىستىم. ەشقاشان باسقالاردان ٶزٸمدٸ كەم ساناپ, مويىعان ەمەسپٸن. قولىم بوس بولعان كەزٸ بولعان جوق.
نيەت بولسا ەكٸ قولعا بٸر جۇمىس تابىلادى. تەك جالقاۋلانباي ەڭبەك ەتە بەرۋ كەرەك. مەن جۇمىس ٸستەگەن سايىن قاناتتانامىن. تۇرمىسقا شىعۋ كەزٸندە دە ٶزٸمدٸ باسقالاردان كەم سەزٸنبەدٸم. سول نيەتٸم تۇرمىسقا شىعۋىما ىقپال ەتتٸ دەپ ويلايمىن.
بالا سٷيۋ كەزٸندە دە دەرٸگەرلەر كٶپ قورقىتقانىمەن ٶزٸم بٸربەتكەيلەنٸپ, بوسانام دەپ وتىرىپ الدىم. قولاربامەن جٷرسەم دە ٷيدە تىنىم تاۋىپ وتىرمايمىن. ەشقاشان ٷيدە ەرەكەتسٸز, تٸرلٸكسٸز وتىرىپ كٶرمەپپٸن. بارلىق تٸرلٸگٸن ٷيدٸڭ ٶزٸم اتقارامىن. نەگٸزٸ قوعام مٷمكٸندٸگٸ شەكتەۋلٸ جانداردىڭ ەمٸن-ەركٸن قوزعالۋىنا جاعداي جاساسا ولاردىڭ ٶزٸن باسقالاردان كەم ساناۋى كەمي بەرەدٸ. ولار قاناتتانىپ, ٶزدەرٸن قوعامنىڭ بٸر مٷشەسٸ رەتٸندە سەزٸنٸپ, دامي تٷسەدٸ. ول ٶز باسىمنان ٶتكەن, دەلەلدەنگەن جاعداي.
– سوڭعى كەزدەرٸ مٷمكٸندٸگٸ شەكتەۋلٸ جاندارعا مەملەكەت تاراپىنان كٶپتەگەن جاعدايلار جاسالىپ, جٷزەگە اسىرىلىپ جاتىر. دەگەنمەن سٸز قانداي مەسەلەلەردٸڭ شەشٸلگەنٸن قالار ەدٸڭٸز?
– مٷمكٸندٸگٸ شەكتەۋلٸ جان رەتٸندە ٷيدٸڭ كەزەگٸندە تۇرعانىمىزعا تالاي جىل بولدى. الايدا كەزەك ٶتە جاي جىلجيدى. مٷمكٸندٸگٸمٸز شەكتەۋلٸ بولعاندىقتان قىرىپ جۇمىس ٸستەي المايمىز بٸرنەشە جەردە. ٶز بەتٸمٸزشە ٷي الۋ مٷمكٸندٸگٸمٸز ٶتە تٶمەن. بٸز تەك مەملەكەتتٸڭ كٶمەگٸمەن عانا ٷي الا الامىز. سوندىقتان مەملەكەت تاراپىنان ٷي كەزەگٸن جىلجىتۋعا كٶپ كٶڭٸل بٶلگەنٸن قالايمىز.
قازٸر ٷي كەزەگٸنە تۇرعاندار باسپانالارىن 15-20 جىلداپ كٷتەدٸ. تاعدىردىڭ تاۋقىمەتٸ ازداي ٷي كەزەگٸن ونداعان جىل كٷتۋ دەگەن ازاپ قوي. ەڭ بولماسا ارزان پايىزبەن ٷيدٸ 5-6 جىلدا الاتىن مٷمكٸندٸك جاسالسا ەكەن. جالپى زاڭ جٷزٸندە وسىنى بەكٸتپەسەك, تۇرعىن ٷي كەزەگٸن جىلداپ كٷتۋ قالىپتى جاعدايعا اينالىپ بارادى. قانشاما ٷي سالىنىپ جاتىر. بٸراق «كٶكتەن كيٸز جاۋسا دا, كەدەيگە ۇلتاراق بۇيىرمايدىنىڭ» كەبٸمەن كەزەگٸمٸزدٸ جىلداپ كٷتەمٸز.
مٷمكٸندٸگٸ شەكتەۋلٸ جانداردىڭ ٸشٸندە دە جۇمىس ٸستەۋگە قابٸلەتتٸلەرٸ, جۇمىس ٸستەۋگە مٷلدەم قابٸلەتتەرٸ جوقتارى دا بار. جۇمىس ٸستەۋگە قابٸلەتسٸزدەرٸ امال جوق زەينەتاقىنى, جەردەماقىنى كٷتٸپ وتىرادى. سوندىقتان تەك مٷمكٸندٸگٸ شەكتەۋلٸ جاندارعا ارنالعان باعدارلاما اشىلىپ, تۇرعىن ٷي كەشەندەرٸ سالىنۋى كەرەك دەپ ويلايمىن. ول ٷيلەردە قولارباعا تاڭىلعان جانداردىڭ ەمٸن-ەركٸن قوزعالىسىنا جاعداي جاسالسا ەكەن. بٷگٸندە ەلٸمٸزدە سالىنىپ جاتقان تۇرعىن ٷيلەردٸڭ باعاسى تىم قىمبات. ونىڭ مٷمكٸندٸگٸ شەكتەۋلٸ جانداردىڭ قالتاسى كٶتەرمەيدٸ. جۇمىس ٸستەپ جالاقى الىپ جٷرگەن بٸز سەكٸلدٸ جاندار تٶلەم قابٸلەتٸن دەلەلدەپ بەرە الادى. ال جۇمىس ٸستەمەيتٸندەر تٶلەم قابٸلەتٸن دەلەلدەي المايدى.
دەگەنمەن «وتاۋ», «ناۋرىز» دەگەن تۇرعىن ٷيگە ارنالعان باعدارلامالاردىڭ پايىزى جوعارى. مٷمكٸندٸگٸ شەكتەۋلٸ جاندارعا 7 پايىزبەن 15-20 جىلعا بەرٸلگەن كٷننٸڭ ٶزٸندە بٸزدٸڭ اي سايىنعا تٶلەمٸمٸز 80 000-100 مىڭ تەڭگەگە شىعىپ كەتەدٸ. بٸز تٶلەم قابٸلەتٸمٸزدٸ دەلەلدەي العانىمىزبەن, اي سايىنعى تٶلەمٸ قالتامىزعا اۋىرلىق ەتەدٸ. مەن «باقىتتى وتباسى» باعدارلاماسىمەن ٷيدٸ العاننىڭ ٶزٸندە 2 بٶلمەلٸ ٷي السام 85 000-100 000 تەڭگە ارالىعىندا شىعىپ كەتەدٸ ەكەن. ال ەندٸ ەكٸمدٸك ارقىلى تەگٸن ٷيدٸ الامىز دەپ كٷتٸپ وتىرعانداي ٶمٸرٸمٸزدٸڭ سوڭىنا جەتەتٸن بولدىق. وسى بٸر ٶزەكتٸ مەسەلەنٸ وڭتايلاندىرىپ بەرسە جاقسى بولار ەدٸ.
مەن كٷندەلٸكتٸ جۇمىس ٸستەيتٸن بولعاندىقتان قالانىڭ ٸشٸندە قوزعالىسىم كٶپ, بٸراق قالا ٸشٸندەگٸ پاندۋستاردىڭ ساپاسى ٶتە تٶمەن. ستاديونعا بارساق تا, كافەگە, تەاترعا, مۇراجايلارعا باس سۇقسام دا كٸرٸپ شىعۋىم ٶتە قيىن. قالا ٸشٸندەگٸ كەيبٸر ٷيلەردٸڭ, عيماراتتاردىڭ, كەڭسەلەردٸڭ پاندۋستارىنىڭ جاعدايىنا كٶڭٸلٸم تولمايدى. پاندۋسپەن قامتاماسىز ەتتٸك دەي بەرمەي, ونىڭ ساپاسىنا دا كٶڭٸل بٶلۋ كەرەك.
تٸپتٸ, كەيبٸر ٷيلەردە پاندۋس جوق مٷلدەم. بارارىڭدى بارىپ الىپ, ٷيدٸڭ سىرتىنان قايتۋعا مەجبٷرسٸڭ. سوڭعى جىلدارداعى مٷمكٸندٸگٸ شەكتەۋلٸ جاندارعا جاسالعان اۋىز تولتىرىپ ايتارلىق بٸر جاعداي ينۆوتاكسيلەر. تەك وسىلاردىڭ سانى كٶبەيسە ەكەن دەگەن تٸلەگٸمٸز بار. ارنايى كٶلٸكتەر قالا بويىنشا ازداۋ بولىپ تۇر.
كٶپ جاعدايدا قولجەتٸمدٸ بولماعاندىقتان ٷيدەن شىعا الماي قالىپ جاتامىز. قازٸرگٸ تاڭدا سالىستىرمالى تٷردە ايتساق مەملەكەت تاراپىنان مٷمكٸندٸگٸ شەكتەۋلٸ جاندارعا قامقورلىق ٶتە جاقسى جولعا قويىلعان دەپ سانايمىن. بۇرىن مۇنداي مٷمكٸندٸكتەر جوق ەدٸ. قارجىلىق قولداۋ دا بار. سونى پايدالانىپ, مەملەكەتتەن تيەسٸلٸ جەردەماقىلاردى الىپ وتىرامىز. جىل سايىن ونىڭ كٶلٸمە ارتىپ كەلەدٸ. مٷگەدەكتەر كٷنٸنە وراي جەرگٸلٸكتٸ بيۋدجەتتەن بٶلٸنەتٸن كٶمەك قاراجاتىمىز دا بار. مەملەكەت تاراپىنان گيگيەنالىق تەگٸن زاتتار بەرٸلٸپ تۇرادى. بۇل دا بولسا بٸزگە ٷلكەن كٶمەك. تاكسي شاقىرساق قولاربالارىمىز سىيماي قالاتىندىقتان ارنايى كٶلٸكپەن جٷرەمٸز. وسى قولاربادا وتىرعاندارعا ارنالعان كٶلٸك تاسىمالى جەتەر جەرٸمٸزگە ٷنەمٸ جەتكٸزٸپ وتىرعانىنا ريزامىن. الداعى ۋاقىتتا وسى «ينۆاتاكسيلەردٸڭ» سانىن كٶبەيتٸپ, ٷيٸندە وتىرىپ قالعان مٷمكٸندٸگٸ شەكتەۋلٸ جانداردى مەدەني ورىندارعا, حالىقپەن ارالاسۋعا الىپ شىعۋدىڭ جولدارى قاراستىرىلسا نۇر ٷستٸنە نۇر بولار ەدٸ. مٷمكٸندٸگٸ شەكتەۋلٸ جان ٷيدە وتىرىپ قالماۋ كەرەك. ولاردى قوعاممەن ارالاسۋ العا جەتەلەيدٸ.
– اقتٶبە قالاسىندا مٷمكٸندٸگٸ شەكتەۋلٸ جاندارعا قانداي جاعداي جاسالعان? قالا ينكليۋزيۆتٸ جاندارعا قولايلى ما?
– جالپى, سوڭعى جىلدارى ينكليۋزيۆتٸ قوعام قۇرۋعا تالپىنىس بايقالادى. ينكليۋزيۆتٸ بٸلٸم سەكٸلدٸ باعدارلامالار سونىڭ ايعاعى. پاندۋستار كٶبەيدٸ. مٷمكٸندٸگٸ شەكتەۋلٸ جاندارعا ارنالعان نەسيەلەر دە كٶبەيٸپ كەلەدٸ. بۇنىڭ بەرٸ قولداۋ.
دەگەنمەن قالا مٷمكٸندٸگٸ شەكتەۋلٸ جانداردىڭ جٷرٸپ-تۇرۋىنا تولىق قولايلى دەپ ايتا الماس ەدٸم. جوعارىدا اتاپ ٶتكەندەي مەسەلەلەر كەزدەسەدٸ. ينۆوتاكسي قاراستىرىلعان. مٷمكٸندٸگٸ شەكتەۋلٸ جاندارعا ارنالعان قوعامدىق بٸرلەستٸكتەر تٷرلٸ ٸس-شارالار ۇيىمداستىرىپ جاتادى. مۇنداي شارالاردىڭ ماڭىزى زور. بٸر-بٸرٸمٸزبەن ارالاسىپ, كٶڭٸلٸمٸز بەر سەت بٶلٸنٸپ, كٶڭٸل-كٷيٸمٸز كٶتەرٸلٸپ قالىپ جاتادى. الايدا كەيبٸر مەدەني دەمالىس ورىندارىنا, وتباسىلىق كافە, اكۆاپاركتەرگە تەگٸن كٸرە المايمىز. ەڭ بولماسا جەڭٸلدٸك جوق. كەيبٸر كونتسەرتتەرگە, ٶنەر ورتالىقتارىنا كٸرگەنمەن قالاداعى جالپى ٸس-شارالار قاتىستىرمايدى.
مەسەلەن مەن مەدەني شارالاردى جاقسى كٶرەمٸن. تٸپتٸ «ەكٸ جۇلدىز» دەگەن شارادا مەدينا سەدۋاقاسوۆامەن قوسىلىپ ەن دە ايتقانمىن. شارانىڭ ماقساتى ەنشٸلەر مەن مٷمكٸندٸگٸ شەكتەۋلٸ جانداردى دۋەت ەتٸپ ەن ايتقىزۋ بولاتىن. سول شارادا مەدينا سەۋدۋاقاسوۆامەن ساحناعا قاتىر شىعىپ تٶبەم كٶككە جەتكەندەي بولعان ەدٸ... سوندىقتان مٷمكٸندٸگٸنشە مەدەني شارالاردى تاماشالاعىم كەلەدٸ. مٷمكٸندٸگٸ شەكتەۋلٸ جاندار ٷشٸن قيمىل-قوزعالىس ماڭىزدى.
وسى ورايدا سپورت كەشەندەرٸ قولجەتٸمدٸ بولسا ەكەن. باعاسى بٸزدٸڭ قالتانى كٶتەرمەيدٸ. ەڭ بولماسا جەڭٸلدٸك جاساسا ەكەن. بٸز ەلۋ پايىز بولسا دا جەڭٸلدٸكپەن كٸرۋگە جاعداي جاسالسا جاقسى بولار ەدٸ.
جالپى, قالاداعى مٷمكٸندٸگٸ شەكتەۋلٸ جاندار بٸر بٸرٸمٸزبەن جيٸ ارالاسىپ تۇرامىز. قالا بويىنشا مٷمكٸندٸگٸ شەكتەۋلٸ ازاماتتاردى قورعاۋ جەنە قولداۋ تٶرايىمى قۇرالاي بازاربايقىزى بار مٷمكٸندٸكتٸ جاساپ كەزدەسۋلەر ۇيىمداستىرىپ تۇرادى. قالادا مٷمكٸندٸگٸ شەكتەۋلٸ جاندارعا ارنالعان قوعامدىق بٸرلەستٸكتەر دە كٶپ. ولار بٸزدٸڭ مٷددەمٸزدٸ قورعاپ, مەسەلەلەرٸمٸزدٸ بٸزدٸڭ تاراپقا تيٸمدٸ شەشٸپ بەرۋدە. بۇل بٸز ٷشٸن ٷلكەن كٶمەك.
مٷمكٸندٸگٸ شەكتەۋلٸ جاندار كٶپ جاعدايدا ٶزدەرٸنٸڭ قۇقىقتارىن قورعاي الماي قالىپ جاتادى. قوعامدىق بٸرلەستٸكتەردٸڭ مۇنداي مەسەلەلەرگە دەر كەزٸندە قۇلاق تٷرٸپ, شەشٸپ وتىراتىنىنا ريزامىن. جالپى جىل ٶتكەن سايىن ەلٸمٸزدە مٷمكٸندٸگٸ شەكتەۋلٸ جانداردىڭ قۇقىعىن قورعاۋعا جەتە كٶڭٸل بٶلٸنٸپ, قوعامدىق ورىنداردا بارىنشا جاعداي جاسالىپ كەلە جاتقانى قۋانتادى. بۇل – ەلٸمٸزدە قوعامنىڭ ەربٸر مٷشەسٸنٸڭ جايلى ٶمٸر سٷرۋٸنە جاعداي جاسالىپ جاتقانىن اڭعارتادى. وسى تۇرعىدان كەلگەندە بٸزدٸڭ قوعامداعى قۇقىعىمىز دا ٶز دەڭگەيٸندە قورعالىپ جاتىر دەپ ايتا الامىز.
جالپى, ٶز باسىم تاعدىرلاس جاندارعا قۇرمەتٸم جوعارى. مٷمكٸندٸگٸ شەكتەۋلٸ بولىپ ٶمٸر سٷرۋ وڭاي ەمەس. الايدا مەن تانيتىن تاعدىرلاس جانداردىڭ بارلىعى ەڭبەكقور, جٸگەرلٸ, قايراتتى ەكەن. قوعامىمىزدا اياق-قولى بالعاداي, ون ەكٸ مٷشەسٸ ساۋ بولسا دا ماڭدايى تەرلەپ جۇمىس ٸستەۋگە قينالاتىن, بٸراق ٶزٸ ٶمٸر سٷرٸپ وتىرعان قوعامىن جامانداۋدان جالىقپايتىن «ديۆان باتىر» جاندار جەتەرلٸك.
ال مەن تانيتىن مٷمكٸندٸگٸ شەكتەۋلٸ جانداردىڭ بارلىعى بٸرەۋگە سالماعىن سالعىسى كەلمەي, تىربانىپ ەڭبەك ەتۋدە. قوعامىمىزدا بالالارىنىڭ جەردەماقىسىنا كٷن كٶرٸپ وتىرعان وتباسىلار دا بار. مەملەكەت تاراپىنان تٶلەنەتٸن بالالارىنىڭ جەردەماقىسىنا يەك ارتىپ, ٶزٸ ەڭبەك ەتكٸسٸ كەلمەيتٸن ەر ازاماتتارىمىز دا كەزدەسەدٸ. بۇل شىنىمەن ۇيات نەرسە عوي. وسى تۇرعىدان كەلگەندە قوعامنىڭ وسىنداي ماسىلدىققا بەيٸم بٶلٸگٸنە كەرەعار, قولارباعا تاڭىلسا دا قوعامنىڭ باسقا تولىققاندى مٷشەلەرٸندەي, كٷنٸ تٷنٸ تىنباي ەڭبەك ەتٸپ, ەلگە قىزمەت جاساپ, تٸپتٸ سونداي مٷمكٸندٸگٸ شەكتەۋلٸ ەكەنٸنە قاراماستان ٶمٸرگە سەبي ەكەلٸپ, قوعامدىق جۇمىستارعا دا ارالاسىپ, ٶز ٶمٸرٸن دە, قوعام ٶمٸرٸن دە ٶزگەرتۋگە تىرىسىپ جٷرگەن جاندار قۇرمەتكە لايىق دەر ەدٸم.
– بۇل جاعدايعا قالاي ۇشىرادىڭىز?
– 1993 جىلى 1 مامىر كٷنٸ قىزىلوردا وبلىسى, ارال اۋدانىندا ورتالىق الاڭدا قۇرىلعان التىباقان ٷستٸمە قۇلاپ كەتٸپ قولارباعا تاڭىلدىم. سودان بەرٸ 1 توپتاعى مٷگەدەكپٸن.
– وتباسىڭىز تۋرالى ايتا كەتسەڭٸز...
– بىلتىر ناۋرىز ايىندا ٶسكەمەننٸڭ ورتا جٷزدٸڭ بەيبٸت ەسٸمدٸ ازاماتىنا تۇرمىسقا شىقتىم. اللاعا شٷكٸر تٸل تابىسىپ, شات-شادىمان ٶمٸر سٷرٸپ جاتىرمىز. قاراقات ەسٸمدٸ قىزىم بار. «جالعىزدىق قۇدايعا عانا جاراسقان» دەيمٸز عوي. ۋاقىت ٶتە جالعىزدىعىمدى سەزٸنە باستاعان سوڭ وتباسىن قۇرۋعا دا شەشٸم قابىلدادىم. سوندىقتان قازٸر باقىتتىمىن دەپ ايتا الام.
كەيبٸرەۋلەر ايتىپ «نە دەگەن مىقتىسىز, مىنا جاعدايىڭىزعا قاراماي جۇمىس تا ٸستەپ, ٶمٸرگە بالا ەكەلٸپ, تۇرمىس قۇرىپ» دەپ جاتادى. مەن ٶزٸمدٸ ونداي سەزٸنبەيمٸن. تاعدىردىڭ باسىما سالعانى سول بولسا قابىلدادىم. بٸراق قولىمنان كەلگەنٸنشە تىرىسىپ كٶرەيٸن دەدٸم. بەرٸ ٶز ورنىمەن بولىپ جاتىر. ەڭ باستىسى نيەت بولسا, قولاربا ەشتەڭەگە كەدەرگٸ ەمەس ەكەن.
– سٸزدٸ جابىرقاتاتىن نە جاعداي?
– كٶپشٸلٸكتٸڭ اياپ قاراۋى دەر ەدٸم. باسقالاردان ەش كەم ەمەسپٸز. ەڭبەك ەتٸپ, ٶزٸمٸزدٸ-ٶزٸمٸز اسىراپ, ٶمٸرگە سەبي ەكەلٸپ, وتباسىن دا قۇرىپ جاتىرمىز. بٸراق سوندا دا بٸرەۋلەر كەمسٸتٸپ قاراپ جاتادى. نەمەسە بٸردەڭەمەن اينالىسايىن دەسەڭ سەنبەيدٸ. ونىڭ بەرٸن تٷسٸنٸپ تۇرىپ, دەلەدەۋ قيىن. ودان سايىن جاسىتادى ادامدى.
نەگٸزٸ كەمٸتپەي, مٷسٸركەپ قاراماي, قولداپ وتىرسا بٸز بۇدان دا كٶپ جەتٸستٸككە جەتەر ەدٸك. كٶپ جاعدايدا قولىنان كەلەر مە ەكەن دەپ كٷدٸكپەن قاراپ تۇراتىنى جانعا باتادى. وسى ورايدا ايتارىم مٷمكٸندٸگٸ شەكتەۋلٸ جاندار ٶتە مىقتى بولىپ كەلەدٸ.
قوعامعا ٶزٸن دەلەلدەيمٸن دەپ جٷرٸپ ٷنەمٸ تىرمىسادى. كٶپ ەڭبەكتەنەدٸ. ولار مٷمكٸندٸگٸ شەكتەۋلٸ دەگەن سٶزبەن شەكتەلٸپ قالعىسى كەلمەيدٸ. مٷمكٸندٸگٸنٸڭ زور ەكەنٸن كٶرسەتۋگە تىرىسادى. سوندىقتان كٶپ جاعدايدا اينالامنان تەك جىلى سٶز كٷتەم, تۋىستارىم قولداپ, جىلى سٶزدەرٸن ارناسا قاناتتانىپ كەتەم. تاۋ قوپاراتىنداي كٷش پايدا بولادى. مۇنداي جاعدايدا بٸزدٸ كٸم مٷمكٸندٸگٸمٸزدٸ شەكتەۋلٸ دەي الادى? سوندىقتان ەربٸر جاننان ٶزٸمەن تەڭ دەرەجەدە سٶيلەسسە ەكەن دەپ تۇرامىن. مەسەلەن قىزدى بولامىن دەپ ۇمتىلعاندا «دۇرىس ول ٶمٸر سٷرۋگە تالپىنتادى, بالا دەگەن اناعا كٷش بەرەدٸ» دەپ قولداعاندار دا, كەرسٸنشە «ٶزٸڭ ماسىلسىڭ تۋىستارىڭا, ەندٸ بالاڭمەن قوسىلىپ ماسىل بولماقسىڭ با» دەپ كٷندەگەندەر دە بولدى.
قاتتى قينالدىم. ەشكٸمگە سالماعىمدى سالماۋعا تىرىسىپ كەلەمٸن. بٸرٸنە قۋانىپ, قاناتتانىپ جٷرسەم, ەكٸنشٸ بٸر سٶزدەرٸ جانىمدى قۇلازىتىپ جٸبەرەتٸن. سوندىقتان جان جاعىما ايتارىم, مٷمكٸندٸگٸ شەكتەۋلٸ جاقىندارىڭ بولسا ەشتەڭە بٶلٸپ بەرمە, ساداقا دا تاستاما. جاي عانا قولدا, قالعانىن ولار ٶزدەرٸ جاساپ الادى. كٶپ جاعدايدا مٷمكٸندٸگٸ شەكتەۋلٸ جانداردى اينالاسىنىڭ سٶزٸ مەن كٶزٸ جاسىتىپ تاستايدى. وسى نەرسەنٸ ەسكەرتٸپ, ٶتٸنگٸم كەلەدٸ. اينالامدا مٷمكٸندٸگٸ شەكتەۋلٸ بولسا دا, ون ەكٸ مٷشەسٸ ساۋ ادامنان ارتىق تٸرلٸك جاساپ جٷرگەندەر جەتەرلٸك. وسىنى قوعامىمىز تٷسٸنسە ەكەن.
سۇحباتتاسقان قۋانىش ەرمەكوۆا
