الماتىنى قاق جارىپ اعىپ جاتقان ەسەنتاي ٶزەنٸنٸڭ بويىن جاعالاپ, قۇلديلاپ جٷرە بەرسەڭٸز, قابانباي كٶشەسٸنٸڭ بويىنداعى زەۋلٸم ٷيلەردە سۋرەتشٸلەردٸڭ شەبەرحاناسى بار. سۋرەتشٸنٸڭ شەبەرحاناسى – قۇتحاناسى. ايداي ەلەمنەن, تٸرشٸلٸكتەن قاشىپ ٶزٸ مەن ٶنەرٸ عانا وڭاشا قالاتىن سۋرەتشٸ ەلەمٸ سىيىپ تۇرعان قۇتتاي قۇجىرا – شەبەرحانا. بٸراق, تٸرشٸلٸك ٶنەردٸ ەركەز ٶكەشەلەپ قۋىپ وتىرادى. شەبەرحانا تابالدىرىعىندا, ەسكٸ ەسٸككە قىستىرىلىپ قالعان تٸرشٸلٸكتٸڭ ٸشتە جاندى قاريتىن ەلەسٸ قالقىپ تۇرادى ەكەن...
[caption id="attachment_15045" align="alignright" width="708"]
سول كٷنٸ الماتىنىڭ اسپانى تولاسسىز قار بٷركٸپ تۇردى. سۋرەتشٸنٸ ٸزدەپ, ماناعى ايتقان جولمەن تارتىپ وتىردىم. جەتتٸم. شەبەرحانا تٶرتٸنشٸ قاباتتا ەكەن. دەلٸزگە ۇقساس ۇزىن, ەنٸ كەڭدەۋ بٶلمە. كٸرەبەرٸس وڭ قاپتالعا قاز-قاتار قويىلعان كارتينا. قابىرعالار تولى ەرقالاي ٸلٸنگەن سۋرەت. وسىلايشا, بوياۋلار ەلەمٸنە ەنە بەردٸك. ەلەم يەسٸ, سۋرەتشٸ – نۇربازار قوجين.
ەدەتتە, سالعان جەردەن سٶز باستاپ, سۇحباتتاسا كەتۋ قيىننىڭ قيىنى. ەۋەلٸ جايعاستىق. نۇرەكەڭ شاي قويدى. شاي ٷستٸندە از-كەم اينالانى سٶز ەتتٸك.بٸرتە-بٸرتە ەڭگٸمەدە ارناسىن تاۋىپ جٷرە بەردٸ.
[caption id="attachment_15054" align="alignleft" width="307"]
– سۋرەتشٸلەر ۇلتتىق تاقىرىپقا بوي ۇرعانداي. سٸزدٸڭ دە شەبەرحاناڭىزدان ۇلتتىق بوياۋى قالىڭ, سالت-دەستٷردٸ, كٶشپەلٸ قازاق ٶمٸرٸن بەينەلەنگەن كارتينالار بايقاپ وتىرمىن.
– مۇنىڭ بەرٸ تاپسىرىس. تۇرمىس-تٸرشٸلٸكتٸڭ قيىنشىلىعىنا وراي بەسەڭدەگەنٸ بولماسا, قازٸر ەل ٸشٸندە ۇلتتىق بوياۋى باسىم كارتينالارعا سۇرانىس جاقسى. ەل ٶزٸن ٸزدەپ جاتىر. بۇل سونىڭ كٶرٸنٸسٸ. ال, تاپسىرىسپەن سالىناتىن كارتينا – ٶنەر ەمەس. مۇنداي سۋرەتتەردٸ سالۋ – قييامەت. جانىڭدى جەپ, قينالىپ وتىرىپ سالاسىڭ. امال جوق, قۋ تٸرشٸلٸك نە ٸستەتكٸزبەيدٸ?!
تاپسىرىستىڭ دا سوڭىنان قۋىپ كەتۋگە بولمايدى. اقشاعا اربالساڭ, ٶنەرٸڭ ادىرا قالادى.
ال, ٶزٸڭدٸ تولعاندىرعان, تولعاتىپ جٷرگەن دٷنيەڭدٸ جازعاندا الابٶتەن, راحات كٷي كەشەسٸڭ. ٷيٸڭە ىڭىلداپ ەن ايتىپ, ٶتە كٶڭٸلدٸ قايتاسىڭ. ٶيتكەنٸ, جان قالاۋىڭداعى جۇمىستى بٸر تابان العا جىلجىتتىڭ. شىعارماشىلىق پروتسەستٸ ٷزگەن جوقسىڭ. توقتاپ قالعان جوق. تاپسىرىس بولسا, ۋاقىتىڭدى الادى, شىعارماشىلىعىڭا كەدەرگٸ جاسايدى. ەشبٸر سۋرەتشٸ تاپسىرىسپەن جاسالعان دٷنيەسٸن شىعارماشىلىق جۇمىس دەپ ەسەپتەمەيدٸ. مۇنداي كارتينالاردى بٸرەۋ كٶرٸپ قويماسا ەكەن دەيدٸ. شىن ٶنەر اقشا ٷشٸن ەمەس, ادام جان-دٷنيەسٸنٸڭ قالاۋىمەن ٸستەلەدٸ. ەگەر سۋرەتشٸ تاپسىرىسپەن سالىنعان كارتيناسىن ٶزٸنٸڭ جەكە شىعارماسى رەتٸندە تانىستىرسا, ول – قاسٸرەت.
[caption id="attachment_15046" align="alignright" width="379"]
– سوندا قازٸرگٸ سۋرەتشٸلەردٸڭ جاعدايى قالاي ٶزٸ?
– سۋرەتشٸ ەشكٸم كەرەك بولماي قالدى. ٶلٸ مەن تٸرٸ مە, نە كٷيدە, بەينەلەۋ ٶنەرٸنٸڭ قازانىندا نە قايناپ جاتىر – بەرٸبٸر. ەگەر اتىڭ شىعىپ, شەتەلگە كٶرمەلەرگە جيٸ بارساڭ, كارتينالارىڭا سالىق تٶلە دەيدٸ. ال, جايشىلىقتا سۋرەتشٸ ەشكٸمگە كەرەك ەمەس. سوندىقتان, نارىق زاڭىمەن ٶز كٷنٸمٸزدٸ ٶزٸمٸز كٶرٸپ وتىرمىز. جاڭاعى ۇلتتىق تاقىرىپتاعى كارتينالاردىڭ دا سالىنۋىنىڭ سەبەبٸ سول. ٶيتكەنٸ, ول سۋرەتتەردٸڭ ساتىلۋ مٷمكٸندٸگٸ جوعارى. تازا شىعارماشىلىق ٸزدەنٸستەر ول تەك سۋرەتشٸنٸڭ ٶزٸ ٷشٸن عانا.
جالپى ادامدار شىن ٶنەردەن قاشىق قوي, ونى تٷسٸنبەيدٸ. سونىڭ ٸشٸندە بيزنەسمەن, ەرتٷرلٸ باستىقتار تٸپتٸ دە الشاق. ولارعا سول, اتا-بابالارىنىڭ, باتىرلاردىڭ بەينەسٸ سالىنعان كارتينا كەرەك. ونى كەڭسەسٸنە, ٷيٸنە, مەيرامحاناسىنا ٸلٸپ قويادى, سونى ماقتانىش كٶرەدٸ. ال, جەكە شىعارماشىلىق جۇمىسىڭدى – تازا ٶنەر تۋىندىسىن ساتىپ الاتىن ادامدار ٶتە سيرەك. سوڭعى كەزدە تٸپتٸ جوق بولىپ كەتتٸ. بٸر كەزدەرٸ كوللەكتسيونەرلەر بولعان. سولار سۋرەتشٸلەردٸ ارالاپ جٷرٸپ, جۇمىستارىن الاتىن ەدٸ. داعدارىس قىستى ما ەكەن, ولار دا كٶرٸنبەي كەتتٸ.
– قازاق بەينەلەۋ ٶنەرٸندە قازاقى رەاليزم ٶزٸنٸڭ بەلگٸلٸ بٸر دەڭگەيٸنە جەتتٸ مە?
– جەتتٸ عوي. جەتكەندە قانداي! بۇدان ەرٸ سوزا بەرۋدٸڭ مەنٸسٸ جوق. ٶمٸر بويى ابىلاي حاندى, التىباقاندى سالىپ ٶتپەيسٸڭ عوي. ونى بەرٸ سالىنعان, ەبدەن جازىلعان. مەنٸڭ شە, ەندٸ جاڭا اعىمدار پايدا بولادى. مەسەلەن, ەۋروپانى الساق, ول جاقتا قازٸر نەشە تٷرلٸ جاڭا اعىمدار, باعىتتار بار. ولار ەلەمدٸ, ادامزاتتى تولعانتقان تاقىرىپتاردى سالىپ جاتىر.
– قازاقى رەاليزم باعىتى بەرەرٸن بەرٸپ بولدى دەدٸڭٸز. باتىستاعى جاڭا باعىتتاردى دا ايتىپ قالدىڭىز. قازٸرگٸ قازاق ٶمٸرٸ, قالالىق قازاق سۋرەتشٸلەردٸڭ تاقىرىبىنا كٸرٸپ جاتىر ما?
– كٸرۋٸ كەرەك. مٸندەتتٸ تٷردە! سۋرەتشٸ ٶز زامانىن, ٶزٸ ٶمٸر سٷرگەن قوعامنىڭ پسيحولوگيياسىن, تىنىسىن, بەينەسٸن ٶز ستيلٸندە جازىپ كەتۋٸ تيٸس. بولاشاقتا سول كارتينالار باعالانادى. ٶكٸنٸشكە قاراي, بۇل تاقىرىپقا سالىناتىن دٷنيەلەرگە سۇرانىس جوق. كەرٸسٸنشە, سول باياعى 19 عاسىر بەينەلەنگەن تۋىندىلار ٶتٸمدٸ.
[caption id="attachment_15048" align="alignright" width="666"]
– قازٸرگٸ زامان تاقىرىبىنا سالىنعان كارتينالارعا سۇرانىس جوق دەيسٸز. دەمەك, ونىڭ ناسيحاتتالۋى كەمشٸن بە?
– ناسيحات مەسەلەسٸ قازٸرگٸ سۋرەت ٶنەرٸنٸڭ ەڭ ٷلكەن پروبلەمالارىنىڭ بٸرٸ. سۋرەتشٸلەر مەن ٶنەرتانۋشىلاردىڭ اراسىندا ەشقانداي بايلانىس جوق. ولار سۋرەتشٸلەردٸ كٸتاپ شىعاراتىن كەزدە عانا ٸزدەيدٸ. ال, سوۆەت ٶكٸمەتٸ تۇسىندا يدەولوگييا بولدى. ٶنەردٸڭ بارلىق تٷرٸ سول يدەولوگييا شەڭبەرٸندە جۇمىس ٸستەدٸ. ەر سۋرەتشٸنٸڭ سوڭىندا بٸر ٶنەرتانۋشى جٷرەتٸن ەدٸ. سودان دا سۋرەتشٸنٸڭ ناسيحاتى كٷشتٸ بولدى. قازٸر سۋرەتشٸلەردٸ قويىپ, جالپى تۇتاس ەلدە قانداي دا بٸر يدەولوگييا بار ما ٶزٸ?! كەرەك دەسەڭٸز, بەينەلەۋ ٶنەرٸندەگٸ پروتسەستەردٸ, سۋرەتشٸلەردٸڭ شىعارماشىلىق تىنىس-تٸرشٸلٸگٸن جازاتىن, ناسيحاتتايتىن بٸردە بٸر باسپاسٶز قۇرالى جوق.
بەينەلەۋ ٶنەرٸن ينتەرنەتتە ناسيحاتتاۋدى قولعا العان دۇرىس. كٶرمەگە 20-30 ادام كەلەدٸ. سايتتان مىڭداعان ادامدار كٶرەدٸ.
ناسيحات مەسەلەسٸنە كەلگەندە بٸزدٸڭ بەينەلەۋ ٶنەرٸ سالاسىندا ارت-مەنەدجمەنت مٷلدەم دامىماعان. بۇل دا تۇساۋ بولىپ تۇرعان پروبلەمانىڭ بٸرٸ.
بٷگٸنگٸ قوعام شىن ٶنەردٸ كٶڭٸل كٶتەرەتٸن, ويىن-ساۋىق شوۋلارمەن شاتاستىرىپ الدى. مەسەلەن, سىقاقشىنى ٶنەر ادامى دەپ قابىلدايتىن دەرەجەگە جەتتٸ. باسقا ەلدەردە مۇنداي ٷردٸس جوق. رەسەيدٸڭ ٶزٸندە ونداي ادامدار ٶزدەرٸن «ساحنا شەبەرٸمٸن» دەپ تانىستىرادى. بٸزدە قالاي, تەلەۆيزوردى قوسىپ قالساڭ, «ٶنەردە جٷرگەنٸمە بەس جىل بولدى» دەپ تۇرادى ەلدەكٸم. ٶنەردە ادام بەس-ون جىل جٷرمەيدٸ, ٶنەرگە ٶمٸرٸڭدٸ ارناپ, سونىڭ ٶزٸندە تانىلماي كەتە بارۋىڭ مٷمكٸن. ٶنەر ول - ادامنىڭ جٷرٸپ ٶتكەن ٶمٸر جولى, جان-دٷنيەڭمەن تولعاتىپ, جارىققا شىعارعان تۋىندىڭ, ٶزٸڭنەن كەيٸن دە ٶمٸر سٷرەتٸن شىعارماڭ.
[caption id="attachment_15056" align="alignright" width="228"]
سوۆەت ٶكٸمەتٸ تاراعان سوڭ, سول تۇستاعى يدەولوگييانىڭ ينەرتسيياسى كٶپتەگەن سۋرەتشٸلەردٸ توقسانىنشى جىلداردىڭ ورتاسىنا دەيٸن الىپ كەلدٸ. وعان دەيٸن دە, ودان كەيٸندە ٶنەردەگٸ قيىندىققا شىداس بەرمەي كٶپتەگەن سۋرەتشٸلەر باسقا كەسٸپپەن اينالىسىپ كەتتٸ. قيىنشىلىققا قاراماستان شىعارماشىلىق جۇمىسىن ٶلتٸرمەي, بٸردٸ بٸرگە ەرەڭ جالعاپ جٷرٸپ ٶنەرٸن ساقتاپ قالعاندار دا بار.
– سونداي ەل سانسىراپ, جۇرت شاي-تۇزىن ەرەڭ ايىرعان زاماندا سٸزدٸ ٶنەردە الىپ قالعان قانداي كٷش?
– مەن ەش جەردە بٸر كٷن دە جۇمىس ٸستەمەگەن جانمىن. سۋرەتشٸلٸكتٸ تاستاپ, باسقا كەسٸپكە كەتەمٸن دەگەن وي مەن دە بولعان ەمەس. ٸشكٸ سەنٸمٸمە سٷيەندٸم. ەر جىلعا ٷمٸت ارتىپ, ٶزٸڭدٸ جۇباتاسىڭ. قانشا قيىن بولسا دا كٶندٸك. قازٸر دە قوعامنىڭ دەڭگەيٸن, تالعامىن كٶرەسٸڭ. ودان تٷڭٸلمەيسٸڭ, كەرٸسٸنشە, قايرايدى, قامشىلايدى.
– سول جىلداردا دا سۋرەتشٸلەرگە دەم بەرەتٸن, قاراجات تابۋعا مٷمكٸن تۋدىراتىن كٶرمەلەر ٶتٸپ تۇرعان شىعار?
– «جٸگەر» دەگەن فەستيۆال بولدى. 1995-2000 جىلدارى ارالىعىندا ٶتٸپ تۇردى. سوعان جىل سايىن قاتىسىپ تۇردىم. ال, قازٸر سۋرەتشٸنٸڭ ٶز جۇمىستارىن كٶرسەتەتٸن كٶرمە دە جوق. كٶرمە تەك اتاۋلى مەرەكە, تويلارعا ارنالىپ قانا ۇيىمداستىرىلادى. كٶرمەنٸڭ ٶزٸ ناۋقانشىلدىققا اينالعان. ول جەردە ٶنەردٸڭ يسٸ دە جوق.
سۋرەتشٸلەردٸڭ ٸشٸندە كٶرمە ٷشٸن جۇمىس ٸستەيتٸندەر دە بار. الايدا, كەز كەلگەن سۋرەتشٸنٸ بٸر-ەكٸ كارتيناسىنا قاراپ, ونىڭ سۋرەتشٸلٸك بولمىسىن انىقتاي المايسىڭ. ونى كٶرۋ ٷشٸن ونداعان كارتينالارىن كٶرٸپ بارىپ, سۋرەتشٸنٸڭ ماشىعىن, ستيلٸن, ٸزدەنٸسٸن, باعىتىن اڭداپ, بايقاۋعا بولادى.
ٷكٸمەت تاراپىنان جىلىنا ەكٸ رەت, كٶكتەمدە جەنە كٷزدە ارنايى سۋرەتشٸلەردٸڭ تازا شىعارماشالىق جۇمىستارى شىعارىلاتىن كٶرمە ٶتكٸزٸپ تۇرسا. وسىنىڭ ٶزٸ بەينەلەۋ ٶنەرٸنە ٷلكەن سەرپٸلٸس الىپ كەلەر ەدٸ. سۋرەتشٸلەرگە دەم بەرٸپ, ٸزدەنٸسكە جول اشار ەدٸ.
– جەكە كٶرمە ٶتكٸزۋدٸڭ جايى قالاي?
– دەمەۋشٸ تاۋىپ, ٶتكٸزسەڭ ەڭ دۇرىسى سول – جەكە كٶرمە. سۋرەتشٸلەردٸ, ٶنەرتانۋشىلاردى شاقىراسىڭ. ول تٸپتٸ پايدا ەكەلمەسە دە, ستيمۋل بەرەدٸ. سەنٸڭ شىعارماشىلىق پروتسەسٸڭنەن حاباردار ەتەدٸ: قانداي كەزەڭدە, نەندەي ٸزدەنٸستەرگە بارعان, قانشالىقتى ٶسۋ بار دەگەن ساۋالدارعا جاۋاپ الاسىڭ. مۇنداي كٶرمەگە بٸرەن-ساران بولماسا, قاراپايىم جۇرت كەلمەيدٸ. بۇل – جٷيەسٸزدٸكتەن. بار جٷيەنٸڭ ٶزٸ قۇرىپ كەتتٸ. ٶنەردٸ ىنتالاندىرۋشى كٷش جوق. ونداي كٷش سۋرەتشٸلەردٸڭ بويىندا دا از, حالىقتا ەكٸ باستان جوق. سەبەبٸ, سانانى تۇرمىس بيلەپ كەتتٸ.قوعامنىڭ كٷيٸ, قازٸرگٸ بەينەلەۋ ٶنەرٸنٸڭ جاعداي سولاي بولدى ەكەن دەپ توقتاپ قالۋعا بولمايدى. جازا بەرۋ كەرەك. شىن ٶنەر تٷپتٸڭ تٷبٸندە جارقىراپ شىعادى. ٶيتكەنٸ, زامان بٸر ورنىندا تۇرمايدى. بٸزدٸڭحالىقتىڭ ٶنەردٸڭ اسىلىن كەش ٸزدەيتٸن مٸنەزٸ بار عوي.
[caption id="attachment_15049" align="alignright" width="336"]
– سوندا بەينەلەۋ ٶنەرٸن ٶلتٸرمەي ۇستاپ تۇرعان قانداي كٷش? جارايدى, ٷمٸت دەلٸك.
– سۋرەتشٸنٸڭ بويىنداعى قانمەن كەلەتٸن تۋابٸتتٸ قاسيەتٸ شىعار. جەنە ونىڭ ەنەرگيياسى ٶتە كٶپ. ونى بالتالاپ الىپ تاستاي المايسىڭ. سۋرەتشٸ ٶز ٶنەرٸمەن تۇتاسىپ كەتەدٸ دە, بٸر بٷتٸن ەلەمگە اينالادى. ودان ەشقاشان كەتە المايسىڭ. تالاي جىل وقىپ, كەيٸن سۋرەتشٸلٸكتٸ تاستاپ باسقا سالاعا كەتكەندەردٸڭ ٶزٸ بۇل ٶنەردٸ جاقسى كٶرەدٸ. «ەندٸ جازام, جازايىن دەپ جٷرمٸن» دەيدٸ. بٸراق, ەندٸ قايتىپ جازا المايدى عوي. ٶيتكەنٸ, ٶنەردەن الىستاپ كەتتٸ. سەن ٶنەردەن بٸر قادام الىستاساڭ, ٶنەر سەنەن ەكٸ قادام الشاقتايدى. تاڭنىڭ اتىسى, كٷننٸڭ باتىسى, جاتساڭ دا تۇرساڭ دا ٶنەرمەن ٶمٸر سٷرمەسەڭ, بەرٸ بەكەر بولادى. تيٸپ-قاشۋ – ٶنەر ەمەس. ورىستىڭ كرىلوۆ دەگەن سۋرەتشٸ «ٶنەردٸ جارتى كٷشپەن كٶتەرە المايسىڭ, وعان بار كٷشٸڭدٸ سالۋىڭ كەرەك» دەپ ايتقان ەكەن. وسى شىن سٶز. ٶنەرگە بار كٷشٸڭدٸ, ۋاقىتىڭدى بەرٸپ, ٶمٸرٸڭدٸ ارناماساڭ, ول ساعان اشىلماي كەتۋٸ عاجاپ ەمەس. ٶنەر كٷندەلٸكتٸ پروتسەستەن تۇرادى. ال, ودان كەتٸپ قالىپ, قايتا كەلٸپ جالعايمىن دەۋ – جالعان.
– سىرت قاراعاندا, سۋرەتشٸ ٶز ەلەمٸ مەن تٸرشٸلٸكتٸڭ ورتاسىنداعى جان. وسى ەكٸ ورتادا جٷرۋ قانشالىقتى قيىن, قانشالىقتى اۋىر?
– تۇرمىستىق دٷنيە سۋرەتشٸنٸڭ شاشىن اعارتادى. مىسالى, تۋعان-تۋىسپەن, ارالاس-قۇرالاس ادامدارمەن دە جٶندٸ ەڭگٸمەلەسە المايسىڭ, سٶزٸڭ جاراسپايدى. ولاردىڭ ايتايتىنى: كٸم قانداي كٶلٸك الدى, كٸم قايتا ٸستەيدٸ, كٸم اقشانى جاقسى تابادى – سول. ونداي دا مۇڭايىپ قايتاسىڭ.
ەيتەۋٸر ٶنەردٸڭ قاي سالاسى بولماسىن, مەيلٸ اقىن, مەيلٸ مۋزىكانت, مەيلٸ كومپوزيتور سولارمەن ارالاسساڭ, ەڭگٸمەلەسٸپ, سەرپٸلٸپ قالاسىڭ. ەڭگٸمەڭ جاراسادى. قايتكەن دە ٶنەرگە قاتىسى بار, حابارى بار. ٶنەردٸ جاقسى كٶرەدٸ.
– ەڭگٸمەڭ جاراسادى دەگەننەن شىعادى. سوۆەت زامانىندا ٶنەردٸڭ ەر سالاسى ماماندارىنىڭ ٶزارا ادامي, شىعارماشىلىق بايلانىسى كٷشتٸ بولدى. سول ورتا ٶنەرگە دەم بەرٸپ, ۇلى تۋىندىلار شىقتى. ال, قازٸر ٶنەر ورتاسى قانداي?
– ول كەزدە ن.تٸلەنديەۆ, ا.ەشٸموۆ تاعى باسقا ٶنەر ادامدارى, اكتەرلەر, كومپوزيتورلار سۋرەتشٸلەردٸڭ كٶرمەسٸنەن قالمايتىن. اقىندار سۋرەتشٸلەردٸڭ شەبەرحاناسىنا جيٸ كەلەتٸن. رۋحاني جاقىندىق ٶتە جاقسى بولدى.قازٸر ونداي بايلانىس جوق, نەگە ەكەنٸن بٸلمەيمٸن, ۋاقىتتىڭ اعىمى سونداي ما, ەلدە ەر ادام باسىمەن قايعى بولىپ كەتتٸ مە?!
– ونىڭ ٷستٸنە بٷگٸنگٸ ٶنەردە جٷرگەندەردٸڭ ٶزدەرٸنٸڭ ٶنەرگە دەگەن شىن ماحابباتتارى سولعىنداۋ بولۋىنىڭ دا ەسەرٸ بار شىعار.
– ول دا بار. شىن ٶنەرگە دەگەن ٸشكٸ تالپىنىس الاسارىپ كەتكەندەي. ٶنەرگە ماحاببات شىنايى ەمەس. بەرٸن اقشامەن ٶلشەيتٸن, بازارداعىداي جاعداي بەلەڭ الدى. بۇل دا ٶز كەزەگٸندە تٷرلٸ ٶنەردٸڭ ٸشكٸ بايلانىسىن بۇزدى, ورتاسىن قوجىراتىپ جٸبەردٸ. ادامدى ەلەۋمەتتٸك دەڭگەيٸنە, اتاق-داڭقىنا قاراي باعالاۋ ٷردٸسكە اينالدى.
ٶنەرگە شىن بەرٸلگەن سۋرەتشٸلەر دە بولعان. ولار اشتان ٶلسە دە, ٶنەردٸ كوممەرتسيياعا سالماعان. نەگٸزٸندە, ٶنەر ادامعا ەمەس, ادام ٶنەر قىزمەت ەتەدٸ.
[caption id="attachment_15050" align="alignright" width="686"]
– ال, ەگەر حالىقتىڭ ەلەۋمەتتٸك جاعداي جاقسارىپ, تۇرمىسى تەۋٸرلەسە, ٶنەرگە دەگەن كٶزاقاراسى ٶزگەرەدٸ دەپ ويلايسىز با?
– ٶزگەرەدٸ. ناعىز ٶنەرگە دەگەن سۇرانىس پايدا بولادى. مەسەلەن, ەۋروپا حالقىنىڭ تۇرمىسى جاقسى. سەيكەسٸنشە, ولاردىڭ ٶنەردٸ باعالاۋى, تٷسٸنۋٸ ەرەكشە. لوندونعا بارعان ساپارىمدا مىناداي جاعدايعا كۋە بولدىم: بٸز بارعان كٶرمە زالدارىنىڭ بٸرٸندە باستاۋىش مەكتەپ وقۋشىلارىن مۇعالٸمدەرٸ ەرتٸپ ەكەلٸپ, سول جەردە تٷسٸندٸرٸپ, ساباق ٶتٸپ جاتتى. بالالار پرەزيدەنتٸن, پرەمەر مينيسترٸن بٸلمەسە دە, ٶز ەلٸنٸڭ سۋرەتشٸلەرٸن جاتقا بٸلەدٸ ەكەن. بيلٸك اۋىسپالى: كەلەدٸ, كەتەدٸ. ال, ٶنەر مەڭگٸ. سولايشا, ٶز ۇلتتىق قۇندىلىقتارىن مەكتەپ قابىرعاسىنان بالالارىنىڭ ميىنا قۇيىپ ٶسٸرەدٸ. بٸزدە مەكتەپ بٸتٸرگەن بالانىڭ ٶزٸ بەينەلەۋ ٶنەرٸ دەگەننٸڭ نە ەكەنٸن بٸلمەيدٸ. مٸنە, بٸلٸم جٷيەسٸنٸڭ سيقى.
– كارتينالارىڭىز شەبەرحانانىڭ بٸر بۇرىشىندا جينالىپ تۇر ەكەن. سۋرەتشٸلەر وداعىدا سۋرەتشٸلەردٸڭ جۇمىستارىن جينايتىن قور جوق پا?
– ونداي قور جوق قازٸر. 2000-شى جىلدارى بٸرلٸ-جارىم جەكە ادامدار بولعان. ولاردىڭ ٶزٸ قۇر ماقتان ٷشٸن عانا جينادى-اۋ دەيمٸن. بٸر كەزدەرٸ مەملەكەتتٸك تاپسىرىس شەڭبەرٸندە سۋرەتشٸلەردٸڭتٸزٸمٸن جاساپ وتىرىپ, جينايتىن. كەيٸن ول دا توقتادى. مۋزەيگە سىيعا تارساڭ عانا الىپ, ساقتايدى. سوندىقتان دا ەر سۋرەتشٸ كارتينالارىن شەبەرحاناسىندا ساقتاپ وتىر.
– قابىرعاعا ٸلٸنگەن كارتينالارىڭىزدان شىعارماشىلىق كەزەڭدەرٸڭٸزدٸڭ تابى بايقالادى.
– 90-شى جىلدارى باسقاشا جازدىم. العاشقى ٸزدەنٸستەرٸم ەدٸ. نەگٸزٸنەن ۇلتتىق تاقىرىپتارعا باردىم. ادام ٶزٸن ٸزدەيدٸ. قان, توپارىق تارتادى. ول كەزدەگٸ جۇمىستارىم بٷگٸنگٸ كٷننەن قاراعاندا, ٶزٸمە ولقى سوعىپ تۇرادى. ودان كەيٸن دە ٸزدەنٸستەرگە تولى جىلدار بولدى. ەرتٷرلٸ تاقىرىپتا جازدىم. قانداي تاقىرىپتارعا بارساڭ دا, قازاق سۋرەتشٸسٸ بولىپ قالاسىڭ. ەر جۇمىسىڭنان ۇلتتىق بوياۋ بەرٸبٸر قىلاڭ بەرەدٸ.
– ەڭگٸمەڭٸزگە راحمەت!
سۇحباتتاسقان ٶمٸرجان ەبدٸحالىق.
