- ازامات ٶمٸرزاقۇلى, قازاقستانداعى قورعانىس ٶنەركەسٸبٸ, ونىڭ جۇمىسىنىڭ تٷيٸتكٸلدەرٸ مەن تەتٸكتەرٸ تۋرالى, سونداي-اق وسى كٷردەلٸ سالاداعى قازٸرگٸ احۋال جايلى جالپى جۇرتشىلىق اراسىندا جالپى تٷسٸنٸك بار. بٸزدٸڭ ەسكەري ٶنەركەسٸپ سالاسى قانشالىقتى مىقتى جەنە قورعانىس-ٶنەركەسٸپ كەشەنٸ ارمييانىڭ قاجەتتٸلٸكتەرٸن, ياعني مەملەكەتتٸڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸن قانشالىقتى قامتاماسىز ەتە الادى?
قازاقستاننىڭ قورعانىس-ٶنەركەسٸپ كەشەنٸ – جىل سايىن 200 ملرد تەڭگەگە ٶنٸم ٶندٸرەتٸن 47 مەملەكەتتٸك جەنە جەكە كەسٸپورىننان تۇرادى. قارۋلى كٷشتەردٸڭ, ۇلتتىق ۇلاننىڭ, ۇقك شەكارا قىزمەتٸنٸڭ جەنە مەملەكەتتٸك كٷزەت قىزمەتٸنٸڭ مٷددەسٸ ٷشٸن ولار پاتروننان باستاپ راديولوكاتسييالىق ستانتسييالارعا دەيٸن ەسكەري ماقساتتاعى ٶنٸمدەردٸڭ كەڭ سپەكترٸن جٶندەۋدٸ, جاڭعىرتۋدى جەنە ٶندٸرۋدٸ جٷزەگە اسىرادى. بٷگٸنگٸ تاڭدا وتاندىق قورعانىس-ٶنەركەسٸپ كەشەنٸ – مەملەكەتتٸك قورعانىس تاپسىرىسىنىڭ شامامەن 50%-ىن قۇرايدى. جالپى وتاندىق قورعانىس-ٶنەركەسٸپ كەشەنٸ تەك ٸشكٸ نارىقتا عانا ەمەس, سىرتقى ەكسپورتتا دا تابىستى جۇمىس اتقارىپ جٷر.
- 2016 جىلى قورعانىس-ٶنەركەسٸپ كەشەنٸن دامىتۋ مەسەلەلەرٸ قورعانىس مينيسترلٸگٸ قۇزىرىنان قورعانىس جەنە اەروعارىش ٶنەركەسٸبٸ مينيسترلٸگٸنە بەرٸلدٸ. بۇل نە ٷشٸن قاجەت بولدى?
- بٸرٸنشٸ كەزەكتە, بۇل «تەجەۋ جەنە تەپە-تەڭدٸك» قاعيداتىن ساقتاۋدى قامتاماسىز ەتۋ, ساتىپ الۋدى ۇيىمداستىرۋ مەن قاجەتتٸلٸكتەردٸ انىقتاۋ بويىنشا فۋنكتسييالاردى بٶلٸسۋگە مٷمكٸندٸك بەردٸ. ياعني, كٷشتٸك قۇرىلىمدار, ونىڭ ٸشٸندە قورعانىس مينيسترلٸگٸ مەملەكەتتٸك قورعانىس تاپسىرىسى اياسىندا ساتىپ الىناتىن تاۋارلار, جۇمىستار مەن كٶرسەتٸلەتٸن قىزمەتتەردٸڭ تٸزبەسٸن, تەحنيكالىق ەرەكشەلٸكتەرٸن قالىپتاستىرادى. ال قورعانىس جەنە اەروعارىش ٶنەركەسٸبٸ مينيسترلٸگٸ مەملەكەتتٸك قورعانىس تاپسىرىسىن قالىپتاستىرۋ, ورنالاستىرۋ جەنە ورىنداۋ قاعيدالارىنا سەيكەس ساتىپ الۋدى ۇيىمداستىرادى. مۇنداي تەسٸل بٸرٸنشٸ كەزەكتە سىبايلاس جەمقورلىق قاۋپٸنٸڭ الدىن الۋعا باعىتتالعان شارا.
ەكٸنشٸدەن, بۇنداي شەشٸم ەسكەري قىزمەتشٸلەردٸ ارتىق فۋنكتسييالاردان بوساتۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. ٶيتكەنٸ, قورعانىس تاپسىرىسى تەك تەحنيكالىق ساتىپ الۋ عانا ەمەس, سونىمەن قاتار وتاندىق قورعانىس ٶنەركەسٸبٸن دامىتۋدىڭ, باسقا ەلدەرمەن ەسكەري-تەحنيكالىق بايلانىس ورناتۋدىڭ تيٸمدٸ قۇرالى. وسىلايشا فۋنكتسييالاردىڭ قيسىندى بٶلٸنٸسٸ ەلدٸڭ قورعانىس قابٸلەتٸنٸڭ قۇرامداس بٶلٸگٸ رەتٸندە قورعانىس-ٶنەركەسٸپ كەشەنٸن دامىتۋعا ايتارلىقتاي سەرپٸن بەردٸ دەپ سەنٸممەن ايتۋعا بولادى.
2019 جىلى قورعانىس ٶنەركەسٸبٸ, ەسكەري-تەحنيكالىق ساياسات جەنە ىنتىماقتاستىق, مەملەكەتتٸك قورعانىس تاپسىرىسىن قالىپتاستىرۋ, ورنالاستىرۋ جەنە ورىنداۋ سالاسىنداعى فۋنكتسييالار مەن ٶكٸلەتتٸكتەر يندۋسترييا جەنە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلٸگٸنە بەرٸلدٸ. قازٸرگٸ ۋاقىتتا مەملەكەتتٸك قورعانىس تاپسىرىسىن قالىپتاستىرۋ, ورنالاستىرۋ جەنە ورىنداۋدىڭ قالىپتى جٷيەسٸ قۇرىلىپ, تيٸمدٸ جۇمىس ٸستەي باستادى.
اتاپ ايتقاندا, كٷشتٸك ورگاندار ٶزدەرٸنە جٷكتەلگەن مٸندەتتەيەلەردٸ نەگٸزگە الا وتىرىپ, قاجەتتٸ قارۋ-جاراق, ەسكەري تەحنيكا مەن وق-دەرٸلەردٸ جٶندەۋ, جاڭعىرتۋ جەنە ساتىپ الۋ بويىنشا ناقتى تەحنيكالىق ەرەكشەلٸكتەرمەن بٸزگە تاپسىرىس جٸبەرەدٸ.
ال يندۋسترييا جەنە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلٸگٸ ٶز كەزەگٸندە, كەلٸپ تٷسكەن تەحنيكالىق ەرەكشەلٸكتەردٸ نەگٸزگە الا وتىرىپ, تاپسىرىستى وتاندىق قورعانىس كەسٸپورىندارىنا جٸبەرەدٸ. وتاندىق قورعانىس كەسٸپورىندارىندا ٶندٸرٸلمەيتٸن پوزيتسييالار عانا كٷشتٸك قۇرىلىمدارىنىڭ مٷددەسٸ ٷشٸن قارۋ-جاراق, ەسكەري تەحنيكا مەن وق-دەرٸلەردٸ شەتتەن يمپورتتايتىن «قازسپەتسەكسپورت» رمك-عا ورىنداۋ ٷشٸن بەرٸلەدٸ. «قازسپەتسەكسپورت» رمك كٷش قۇرىلىمدارى ٷشٸن ەسكەري جاراقتاردى يمپورتتاۋمەن عانا اينالىسپايدى. كەسٸپورىن «قازاقستان ينجينيرينگ» ۇلتتىق كومپانيياسىمەن بٸرلەسٸپ وتاندىق قورعانىس كەسٸپورىندارىنىڭ ٶنٸمدەرٸن سىرتقى نارىقتا, سونىڭ ٸشٸندە حالىقارالىق كٶرمەلەر ستەندتەرٸ مەن پاۆيلوندار ۇيىمداستىرۋ ارقىلى تانىستىرۋدى جٷزەگە اسىرادى.
فۋنكتسييالار بەرٸلگەن سەتتەن باستاپ وسى سالانىڭ دامۋ پەرسپەكتيۆالارىن انىقتايتىن جەنە وعان قاتىسۋشىلاردىڭ مەملەكەتتٸك قورعانىس تاپسىرىسىن قالىپتاستىرۋ, ورنالاستىرۋ جەنە ورىنداۋ پروتسەسٸندەگٸ قارىم-قاتىناسىن رەتتەيتٸن نورماتيۆتٸك-قۇقىقتىق بازا قالىپتاسقان بولاتىن.
مىسالى, 2018 جىلى مامىر ايىندا قورعانىس ٶنەركەسٸبٸن دامىتۋدىڭ 2030 جىلعا دەيٸنگٸ پەرسپەكتيۆالارىن ايقىندايتىن تۇجىرىمداما قابىلداندى. 2019 جىلعى ناۋرىزدا – «قورعانىس ٶنەركەسٸبٸ جەنە مەملەكەتتٸك قورعانىس تاپسىرىسى تۋرالى» زاڭ قابىلداندى, سول جىلدىڭ قازان ايىندا مەملەكەتتٸك قورعانىس تاپسىرىسىن قالىپتاستىرۋ, ورنالاستىرۋ جەنە ورىنداۋ قاعيدالارى جەنە ٶزگە دە زاڭدارعا تيٸستٸ اكتٸلەر بەكٸتٸلدٸ. دەگەنمەن, ۋاقىت بٸر ورىندا تۇرمايدى. ٶمٸر تالاپتارى ٶزگەرٸپ جاتىر. سوندىقتان كەزٸندە قالىپتاسقان نورماتيۆتٸك-قۇقىقتىق بازا سول ٶتپەلٸ كەزەڭگە قويىلعان مٸندەتتەردٸ شەشتٸ. قازٸر بٸز الدىمىزا تۇرعان جاڭادامۋ جوسپارلارى مەن سىن-تەگەۋرٸندەرگە سٷيەنە وتىرىپ, قازٸر نورماتيۆتٸك-قۇقىقتىق بازانى, ونىڭ ٸشٸندە ليتسەنزييالاۋ, مەملەكەتتٸك قورعانىس تاپسىرىسىن قالىپتاستىرۋ, ورنالاستىرۋ جەنە ورىنداۋ, مەملەكەتتٸك قورعانىس تاپسىرىسىن جەتكٸزۋشٸلەرٸنٸڭ تٸزٸمٸن قۇرۋ مەسەلەلەرٸن جەتٸلدٸرۋ بويىنشا جۇمىستى باستادىق.
- ازامات ٶمٸرزاقۇلى, قوعامدا مەزگٸل-مەزگٸل مەملەكەتتٸڭ اتىنا سىن دا از ەمەس. اتاپ ايتقاندا, يندۋسترييا جەنە يننوۆاتسييالىق دامۋ مينيسترلٸگٸ وتاندىق ٶندٸرۋشٸنٸ تيٸستٸ دەرەجەدە قولدامايتىنى ايتىلادى…
- جوعارىدا ايتتىم عوي. مەملەكەتتٸك قورعانىس تاپسىرىسىن قالىپتاستىرۋ وتاندىق قورعانىس كەسٸپورىندارىنىڭ مٷمكٸندٸكتەرٸن انىقتاۋدان باستالادى, سودان كەيٸن عانا يمپورتتىق كەلٸسٸمشارتتار جاسالادى. بۇل جەردە, قازاقستاننىڭ كٷشتٸك ورگاندارىنىڭ ٸشكٸ قاجەتتٸلٸكتەرٸ شەكتەۋلٸ ەكەنٸن ەسكەرۋ قاجەت. بٸز تالاپ ەتٸلمەگەن نەمەسە بەكٸتٸلگەن تەحنيكالىق ەرەكشەلٸكتەرگە سەيكەس كەلمەيتٸن ٶنٸمدەردٸ ساتىپ الىڭدار دەپ ولاردى مەجبٷرلەي المايمىز. دەگەنمەن, باسقا ەلدەرمەن ەسكەري-تەحنيكالىق ىنتىماقتاستىق اياسىندا بٸزدٸڭ كەسٸپورىنداردىڭ ٶنٸمدەرٸ بەلسەندٸ تٷردە ناسيحاتتالادى. قازاقستان اۋماعىندا بولسىن, شەتەلدە بولسىن بارلىق ەسكەري-تەحنيكالىق كوميسسييالار قازاقستاننىڭ قورعانىس كەسٸپورىندارىنىڭ قاتىسۋىمەن ٶتكٸزٸلەدٸ. بۇل ەسكەري جەنە باسقا ماقساتتاعى ٶنٸمدەردٸ تانىمال قىلۋدىڭ ٶتە تيٸمدٸ مەحانيزمٸ.
قورعانىس كەسٸپورىندارىندا ۇزاق ۋاقىت بويى ٶز شەشٸمٸن تاپپاعان بٸر مەسەلە بار, ول – ەكٸنشٸ دەڭگەيلٸ بانكتەر مەن قارجى ينستيتۋتتارىنان قاراجات تارتۋ مٷمكٸندٸگٸ. سەبەبٸ, ولارعا قارۋ-جاراق پەن ەسكەري تەحنيكانى ٶندٸرۋ جوبالارىن قارجىلاندىرۋعا تىيىم سالاتىن حالىقارالىق مٸندەتتەمە جٷكتەلگەن. وسىعان وراي, مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا بٸز عىلىمي-زەرتتەۋ جەنە تەجٸريبەلٸك-كونسترۋكتورلىق جۇمىستاردى جٷرگٸزۋگە, ٶندٸرٸستٸك قورلاردى جاڭارتۋعا جەنە قارۋلى كٷشتەر مەن باسقا دا ەسكەري قۇرالىمداردىڭ مٷددەسٸ ٷشٸن جاڭا ٶندٸرٸستەردٸ يگەرۋگە ارزان نەسيەلەر بەرۋگە مٷمكٸندٸك بەرەتٸن قورعانىس-ٶنەركەسٸپ كەشەنٸن دامىتۋ قورىن قۇرۋ بويىنشا جۇمىس جٷرگٸزٸپ جاتىرمىز.
قور قۇرۋ مەسەلەسٸ پرەمەر-مينيستردٸڭ تٶراعالىعىمەن ەكونوميكانى جاڭعىرتۋ جٶنٸندەگٸ كوميسسييانىڭ وتىرىسىندا قارالدى, ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلٸگٸندە ساراپتامادان ٶتەتٸن قارجىلىق-ەكونوميكالىق نەگٸزدەمە جەنە ٶزگە دە قۇجاتتار ەزٸرلەندٸ. سوندىقتان وسى ايتىلعان نەرسەلەر, ياعني, نورماتيۆتٸك-قۇقىقتىق بازانى جەتٸلدٸرۋ, ونىڭ ٸشٸندە مەملەكەتتٸك قورعانىس تاپسىرىسىن قالىپتاستىرۋ جەنە ورنالاستىرۋ مەرزٸمدەرٸن 2,5 جىلدان 1 جىلعا دەيٸن قىسقارتۋ, پروتسەستەردٸ تسيفرلاندىرۋ سيياقتى جاڭاشىلدىقتار ەنگٸزٸلسە جاڭاعى سٸز ايتقان مينيسترلٸكتٸڭ اتىنا كەلٸپ تٷسكەن ايىپتار دا كٷن تەرتٸبٸنەن ٶزدٸگٸنەن تٷسەدٸ دەپ سەنەمٸن.
- ەندٸ سٸزگە ناقتى سۇراق قويايىن. كەيبٸر ەسكەري تەحنيكا ٶندٸرۋشٸلەر يندۋسترييا جەنە يننوۆاتسييالىق دامۋ مينيسترلٸگٸ «وتاندىق ٶندٸرٸستٸڭ انالوگتارى بار بولا تۇرا, شەتەلدەن بروندى ماشينالاردى زاڭسىز ساتىپ الدى جەنە ەربٸر ماشينا ٷشٸن 200 ملن تەڭگە ارتىق قارجى جۇمسادى» دەپ ايىپ تاققانى بەلگٸلٸ. جالپى بۇل سۇراق كٶپتەن بەرٸ ايتىلىپ كەلەدٸ, مٷمكٸن مەسەلەنٸڭ مەن-جايىن اشۋدىڭ ۋاقىتى كەلدٸ مە?
- اشىعىن ايتايىق. ەگەر سٸز «ەكونوميكالىق ۇلتشىلدىق» دەپ اتالاتىن توپ ٶكٸلدەرٸنٸڭ, ناقتى ايتقاندا بارىسوۆ مىرزانىڭ ايىپتاۋلارىن مەڭزەپ وتىرعان بولساڭىز, بەرٸ تٷسٸنٸكتٸ. ايبەك بارىسوۆتىڭ يەلٸگٸندەگٸ «Kazakhstan Paramount Engineering» كومپانيياسى بروندى دوڭعالاقتى تەحنيكا شىعارادى. بۇل 2014 جىلى قۇرىلعان جاقسى زاۋىت بولاتىن. بۇل نىساندى قۇرۋعا جۇمسالعان قاراجاتتىڭ نەگٸزگٸ كٶلەمٸ – مەملەكەت بيۋدجەتٸ ەسەبٸنەن تٶلەنگەن. زاۋىت قۇرىلعان كەزدە «قازاقستان ينجينيرينگ» ۇلتتىق كومپانيياسى ونىڭ اكتسيونەرلەرٸنٸڭ بٸرٸ بولدى جەنە 40 ملن اقش دوللارى سوماسىنا قارىز ۇسىنادى. 2020 جىلى قاراشادا ۇلتتىق كومپانييانىڭ قاتىسۋ ٷلەسٸ – جۇمىس ٸستەپ تۇرعان كەسٸپورىننىڭ 50%-ىن ايبەك بارىسوۆ 16 ملن تەڭگەگە عانا ساتىپ الدى.
جالپى 2016 جىلدان باستاپ مەملەكەت زاۋىتتان 90 ملرد تەڭگەگە 196 بروندى دوڭعالاقتى ماشينا ساتىپ العانىن ەسكەرٸڭٸز. الايدا بۇل ٶنٸمدەردٸ ٶتكٸزۋ نارىعى قازاقستاننىڭ كٷش قۇرىلىمدارى شەڭبەرٸندە عانا شەكتەلدٸ. ياعني, وسى جىلدار ٸشٸندە بٸردە-بٸر ەكسپورتتىق كەلٸسٸمشارت ٸسكە اسىرىلمادى.
ال ايبەك بارىسوۆ يندۋسترييا جەنە يننوۆاتسييالىق دامۋ مينيسترلٸگٸن سىناپ جٷرگەندە, مينيسترلٸك ەسكەري-تەحنيكالىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ ماقستىندا شەت ەلدەردٸڭ كٷشتٸك قۇرىلىمدارىنىڭ ٶكٸلدەرٸ قاتارىنان ىقتيمال ساتىپ الۋشىلاردى ەرتٸپ اتالعان كەسٸپورىنعا بٸرنەشە رەت بارعان بولاتىن. قازٸر مەنٸڭ بٸلۋٸمشە, تيٸستٸ كەلٸسٸمشارتتار جاسالىپ, قاجەتتٸ سىناقتار ٶتكٸزۋ جوسپارلانۋدا. سوندىقتان كەيبٸر جالدامالى بلوگەرلەر مەن قوعامدىق پٸكٸر كٶشباسشىلارىن تارتا وتىرىپ, مەملەكەتكە قارسى اقپاراتتىق ناۋقان باستاپ جٷرگەن بارىسوۆ مىرزانىڭ قىلىعى – مەملەكەت مىسالىنداعى ساتىپ الۋشىعا قىسىم كٶرسەتۋ, ٶز ٶنٸمدەرٸن ەركٸنەن تىس تاڭۋدان باسقا ەشتەڭە ەمەس. سوندىقتان بارىسوۆ كەسٸپكەر رەتٸندە ٶز ٶنٸمدەرٸن جارنامالاپ, ولاردى حالىقارالىق نارىققا شىعارۋ ٸسٸنە نازار اۋدارعانى ابزال بولار ەدٸ.
سەبەبٸ بيزنەستٸ سولاي جاسايدى. سوندىقتان شىعارعان ٶنٸمٸڭدٸ 90 ملرد تەڭگەگە ساتىپ العان مەملەكەتتٸ سىناۋعا ەمەس, باسقا كٸرٸس كٶزدەرٸن ٸزدەۋگە كٷش جۇمساسا سول ناعىز تابىس جولى بولماق. ەندٸ تٷرٸك كومپانييالارى ٶندٸرەتٸن ٶنٸمدٸ ساتىپ الۋعا قاتىستى. جوعارىدا اتاپ ٶتكەنٸمدەي, مينيسترلٸك قارۋ-جاراق پەن ەسكەري تەحنيكانى كٷشتٸك قۇرىلىمداردىڭ تەحنيكالىق سيپاتتامالارىنا سەيكەس ساتىپ الادى. ال ولار ٶز كەزەگٸندە جاۋىنگەرلٸك قولدانۋ ەرەكشەلٸكتەرٸنە سٷيەنە وتىرىپ قالىپتاسادى. بۇل جاعدايدا بٸز ولاردى اشىق كٶرسەتە المايمىز, ٶيتكەنٸ ولاي ٸستەۋ ەلدٸڭ قورعانىس قابٸلەتٸ مەن ساربازداردىڭ ٶمٸرٸ قاۋٸپ تٶندٸرەدٸ.
سونىمەن قاتار, «الان» بروندى دوڭعالاقتى ماشينالاردىڭ سىناقتان ٶتە الماعانى, سوندىقتان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قارۋلى كٷشتەرٸ ونى قابىلداماعانىن ەسكەرۋ قاجەت. جالپى, قارۋ-جاراق پەن ەسكەري تەحنيكا تۋرالى مەلٸمەتتەر, سونداي-اق ولاردىڭ ساندىق, ساپالىق سيپاتتامالارى مەملەكەتتٸك قۇپييالار ەكەنٸن ەسكە سالعىم كەلەدٸ. سوندىقتان, ۋەكٸلەتتٸ ورگاندار مۇنداي اقپاراتتى ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردە سالۋعا, ونىڭ ٸشٸندە وسى اقپاراتتى ٷشٸنشٸ تۇلعالارعا بەرۋگە جول بەرگەن لاۋازىمدى تۇلعالارعا قاتىستى جارييا ەتۋ فاكتٸلەرٸ بويىنشا تەكسەرۋ جٷرگٸزۋٸ تيٸس. ەندٸ «زاڭسىز ساتىپ الدى» دەگەن ايىپقا كەلەيٸك. بۇل ٶتە اۋىر ايىپ. الايدا, بارىسوۆ ٶزٸنٸڭ قولىندا ٶزٸ ايتىپ وتىرعان ساتىپ الۋلاردى زاڭسىز دەپ تانۋدان باس تارتۋ تۋرالى جەنە مەملەكەتتٸك قورعانىس تاپسىرىسىن ورىنداۋشىنى تاڭداۋ قۇقى جٶنٸندەگٸ كوميسسييانىڭ شەشٸمٸنٸڭ كٷشٸن جويۋ تۋرالى سوت شەشٸمٸ بار ەكەنٸ تۋرالى ٷندەمەيدٸ.
- سونداي-اق, قورعانىس سالاسىنداعى وتاندىق كەسٸپورىندارعا باعا بەلگٸلەۋ ەلٸ دە قولمەن جاسالىپ جاتىر جەنە شەتەلدٸك جەتكٸزۋشٸلەر ٷشٸن جوق كٶپتەگەن كەدەرگٸلەر تۋعىزادى دەگەن ايىپتاۋلار ايتىلدى?
باعا بەلگٸلەۋ تۋرالى ايتپاس بۇرىن, قولدانىستاعى زاڭناما مەملەكەتتٸك قورعانىس تاپسىرىسىن ورىنداۋ قىزمەتٸن جٷزەگە اسىرۋدا بازاعا ەنگەن وتاندىق كەسٸپورىندارعا باسىمدىق بەرەتٸنٸن ەسكە سالعىم كەلەدٸ. وسىنداي تەسٸل, سونداي-اق مەملەكەتتٸك كەسٸپورىندار سانىنىڭ شەكتەۋلٸ ەكەنٸن ەسكەرسەك مەملەكەت باعا بەلگٸلەۋ ەرەجەلەرٸن بەكٸتۋگە قۇقىلى. بۇل باقىلاناتىن بيۋدجەت قارجىسى. باعا بەلگٸلەۋ ەرەجەلەرٸ قورعانىس تاپسىرىسى ٶنٸمدەرٸنٸڭ قۇنىن قالىپتاستىرۋ كەزٸندە ەسكەرٸلەدٸ, بيۋدجەت ەسەبٸنەن ٶتەلۋگە جاتاتىن شىعىنداردىڭ قۇرامىن, اتاپ ايتقاندا مەملەكەتتٸك قورعانىس تاپسىرىسىن ورىنداۋعا تٸكەلەي بايلانىستى شىعىنداردى رەتتەيدٸ. سونىمەن قاتار, حقەس – بۇل بۋحگالتەرلٸك ەسەپ پرينتسيپتەرٸ مەن ەرەجەلەرٸنٸڭ جيىنتىعى, ول مەملەكەتتٸك قورعانىس تاپسىرىس ٶنٸمدەرٸن ٶندٸرۋگە بايلانىستى ەمەس شىعىنداردى دا نازارعا الادى.
- ولاي بولسا مەملەكەتتٸك قورعانىس تاپسىرىسىن ورىنداۋدا كونسورتسيۋمدارعا نەگە تىيىم سالىنادى?
كونسورتسيۋمداردى قورعانىس تاپسىرىسىن ورىنداۋعا جٸبەرۋ جٶنٸندە رۇقسات بەرٸلمەۋدٸڭ بٸر سەبەبٸ – كونسورتسيۋم زاڭدى تۇلعا ەمەس. كونسورتسيۋم ۋاقىتشا, ەرٸكتٸ, تەڭ قۇقىلى وداق (بٸرلەستٸك) بولىپ قۇرىلادى جەنە ونىڭ قۇرامىنان كەز-كەلگەن زاڭدى تۇلعا شىققان كەزدە, بٸرلەستٸكتٸڭ ماقساتتارىنا قول جەتكٸزگەن كەزدە نەمەسە باسقا سەبەپتەر بويىنشا قورعانىس تاپسىرىسىنىڭ ورىندالماي قالۋ قاۋپٸ بار. ال قولدانىستاعى تەرتٸپ اقشالاي قاراجاتتى پايدالانعانى, مەملەكەتتٸك قورعانىس تاپسىرىسىن ۋاقتىلى ورىنداماعانى نەمەسە جاۋىنگەرلٸك ەزٸرلٸككە نۇقسان كەلتٸرگەنٸ ٷشٸن جاۋاپكەرشٸلٸك ناقتى زاڭدى تۇلعاعا جٷكتەلەتٸنٸن كٶزدەيدٸ.
بٸز «جاسامپاز» بٸرلەستٸگٸنٸڭ 2017-2019 جىلدارداعى ٸسٸنە كۋە بولدىق. ٸس جٷزٸندە ۇيىمعا 19 ملرد تەڭگەگە كيٸم-كەشەك مٷلكٸ سالاسىنداعى قورعانىس تاپسىرىسىن ورىنداۋ فۋنكتسيياسى بەرٸلدٸ. سونىمەن بٸرگە, جەتكٸزٸلەتٸن بارلىق ٶنٸم قىرعىزستاننان ەكەلٸنگەنٸ انىقتالدى. سول كەزدە كيٸم-كەشەك مٷلكٸن جەتكٸزۋگە 30-عا جۋىق كەسٸپورىن جۇمىلدىرىلعان. بٷگٸندە مەملەكەتتٸك قورعانىس تاپسىرىسىن ورىنداۋشىلار تٸزٸمٸندە 47 جەڭٸل ٶنەركەسٸپ كەسٸپورنى بار. فۋنكتسييانى مەملەكەتتٸك قورعانىس تاپسىرىسى كوميتەتٸنە بەرۋ – بيۋدجەت قاراجاتىن ايتارلىقتاي ٷنەمدەۋگە مٷمكٸندٸك بەردٸ. 2020 جىلى كيٸم-كەشەك مٷلكٸن ساتىپ الۋعا 16,1 ملرد تەڭگە بٶلٸندٸ. سونىمەن قاتار, وسى قاراجاتتىڭ 3,8 ملرد تەڭگەسٸن ٷنەمدەۋگە قول جەتكٸزگەن.
بۇل بٸرلەستٸكتٸڭ جىل سايىن شامامەن 4 ملرد تەڭگە تابىس تاپقانىن كٶرسەتەدٸ. ولاي بولسا, وراسان زور كٸرٸس ەسەبٸنەن قۇرىلعان جاڭا ٶندٸرٸستەر قايدا? پارلامەنت مەجٸلٸسٸنٸڭ مٷددەلٸ كوميتەتٸنٸڭ دەپۋتاتتار توبى ارقىلى «جاسامپاز» بٸرلەستٸگٸنٸڭ لوببيٸ ۇيىمداستىرىلعانى ەسٸمٸزدە. وسىلايشا قورعانىس تاپسىرىسىن بٸرلەستٸككە بەرۋ تۋرالى شەشٸمگە ۋەكٸلەتتٸ ورگانعا قىسىم جاساۋ ارقىلى قول جەتكٸزٸلدٸ. باسقاشا ايتقاندا, يندۋسترييا جەنە يننوۆاتسييالىق دامۋ مينيسترلٸگٸ مەملەكەتتٸك قورعانىس تاپسىرىسىن مٷمكٸندٸگٸنشە اشىق ەتەدٸ. ال ول ٶز كەزەگٸندە ەسكٸ ٷلگٸدە جۇمىس ٸستەۋگە جەنە ىقپالدى ساياسي لوببي ارقىلى ٶز ٶنٸمدەرٸ مەن قىزمەتتەرٸن مەملەكەتكە تاڭۋعا داعدىلانعان كەيبٸر ٸشكٸ نارىق ويىنشىلارىنا ۇنامايدى.
قىزىقتى ەڭگٸمەڭٸز ٷشٸن راحمەت.
