مەملەكەت مەنشٸگٸنە قايتارىلعان جەرلەر قايتادان جوسىقسىز جەر پايدالانۋشىلاردىڭ قولىنا تٷسۋ قاۋپٸ بار. بۇل تۋرالى ساراپشى ەرنۇر ەبجان ايتتى, - دەپ حابارلايدى Dalanews.kz "اتامەكەن" كەسٸپكەرلەر پالاتاسىنا سٸلتەپ.
سوڭعى جىلدارى قازاقستاندا پايدالانىلماعان نە زاڭسىز بەرٸلگەن جەرلەردٸ قايتارۋ بويىنشا بەلسەندٸ ناۋقان جٷرٸپ جاتىر. وسى ماقساتتا 2022 جىلى قۇرىلعان رەسپۋبليكالىق كوميسسييا رەكوردتىق 10 ملن گا اۋىلشارۋاشىلىق جەرلەرٸن قايتاردى. وسى قىركٷيەكتە كوميسسييا قايتا فورماتتالىپ, قايتارىلعان جەرلەردٸ فەرمەرلەر مەن اگروٶنەركەسٸپتٸك كەشەندەرگە ەدٸلەتتٸ تٷردە بٶلۋ جەنە ولاردى تيٸمدٸ پايدالانۋدى قامتاماسىز ەتۋ باعىتىندا ماقسات قويدى.
بٷگٸندە وسى 10 ملن گەكتاردىڭ 4,3 ملن اينالىمعا قايتا شىعارىلاتىن بولدى, الايدا بۇل پروتسەسكە سەنٸمسٸزدٸك تۋىپ جاتقانى جاسىرىن ەمەس. قايتا بٶلۋ بويىنشا جٷيەنٸڭ اشىقتىعى مەن ەدٸلدٸگٸنە قاتىستى سۇراقتار كٶبەيٸپ كەلەدٸ. تٶرتٸنشٸ جىل قاتارىنان ۇكپ-نە كەسٸپكەرلەردەن شاعىمدار تٷسۋٸ توقتاماۋدا.
ەستەرٸڭٸزگە سالا كەتەيٸك, جاڭا جەنە بۇرىن قايتارىلعان اۋىل شارۋاشىلىعى جەر ۋچاسكەلەرٸن بەرۋ اۋدان ەكٸمدٸكتەرٸ ٶتكٸزەتٸن كونكۋرستار ارقىلى جٷزەگە اسىرىلادى. كونكۋرستاردى ٶتكٸزۋدٸڭ نەگٸزگٸ شارتتارى مەن تەرتٸبٸ قر جەر كودەكسٸنٸڭ جەكە بابىندا, اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلٸگٸنٸڭ بۇيرىعىمەن بەكٸتٸلگەن ەرەجەلەردە دە ايقىندالعان.
«اتامەكەن» ۇكپ قۇرىلىس جەنە جەر قاتىناستارى دەپارتامەنتٸ ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى ەرنۇر ەبجان اتالعان مەسەلەگە قاتىستى ٶز ويىن بٸلدٸردٸ:
اشم ٶز ەرەجەلەرٸن تىم جەڭٸلدەتە وتىرىپ, قاتىسۋشىلاردىڭ كونكۋرستىق ۇسىنىستارىن باعالاۋدى كەسٸپكەرلٸك قىزمەتكە بايلانىستى جالعىز كريتەرييمەن – جوسپارلانعان ينۆەستيتسييالاردىڭ مٶلشەرٸن باعالاۋمەن شەكتەدٸ. بۇل نەگٸزٸنەن, بولاشاقتا دامۋعا ينۆەستيتسييا سالۋ تۋرالى «ۋەدەلەرٸن» باعالاۋدى بٸلدٸرەدٸ. ولاردى راستاۋ قاجەت بولمايدى ەرٸ وسى ۋەدەلەردٸڭ ورىندالۋىن باقىلاۋ جەتكٸلٸكسٸز.
بۇل رەتتە, جەر كودەكسٸ اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرٸن بەرۋ كەزٸندە قاتىسۋشىلاردىڭ نەعۇرلىم ماڭىزدى جەنە شىن مەنٸندە قاجەتتٸ ٶلشەمدەرٸن, اتاپ ايتقاندا, اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلدارىن ٶسٸرۋ الاڭدارىن, قولدا بار مال باسىن, قولدانىلاتىن اگروتەحنولوگييالاردى, اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسى مەن تەحنولوگييالىق جابدىقتاردىڭ, بٸلٸكتٸ مامانداردىڭ بولۋىن, قۇرىلاتىن جۇمىس ورىندارىنىڭ سانىن جەنە ت. ب. باعالاۋدى تالاپ ەتەدٸ.
الايدا, بۇل كريتەرييلەر ەرەجەلەردە مٷلدەم جوق.
«بٸز ۇكپ اتىنان 2020 جىلدىڭ ماۋسىم ايىنان باستاپ اشم-نٸڭ الدىنا جەر كودەكسٸنٸڭ تالاپتارىنا سەيكەس كەلەتٸن ەرەجەلەردٸ جەتٸلدٸرۋ قاجەتتٸلٸگٸ تۋرالى مەسەلە قويىپ كەلەمٸز. جەردٸ ماقساتىنا ساي پايدالاناتىن فەرمەرلەر ٷشٸن باسىمدىقتىڭ بولعانىن قالايمىز. سونداي-اق, بٸز ٸرٸ اگروحولدينگتەرمەن بەسەكەلەسپەۋ ٷشٸن جاڭادان باستاعان كەسٸپكەرلەر ٷشٸن جەكە كونكۋرستار قۇرۋدى ۇسىنامىز. مۇنداي كونكۋرستاردا اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىنىڭ بولماۋى سيياقتى جەڭٸلدەتٸلگەن تالاپتاردى كٶزدەۋگە بولادى. جايىلىمدار ٷشٸن 300 گا دەيٸن جەنە ەگٸستٸك جەرلەر ٷشٸن 50 گا دەيٸن اۋدانى بويىنشا شەكتەۋگە بولادى», - دەپ اتاپ ٶتتٸ سپيكەر.
ۆەدومستۆونىڭ قولدانىستاعى ەرەجەلەرٸنٸڭ ەلەۋلٸ كەمشٸلٸكتەرٸ بار: ولار بيۋروكراتييالىق كەدەرگٸلەردٸ ارتتىرىپ قانا قويمايدى, سونىمەن قاتار قازاقستاننىڭ اگرارلىق سەكتورىنىڭ دامۋىن بەسەڭدەتە وتىرىپ, فەرمەرلەردٸ جەردٸ ەدٸل الۋ جەنە ودان ەرٸ ارتتىرۋ ٷشٸن ناقتى مٷمكٸندٸكتەردەن ايىرادى. اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرٸن جالعا الۋ قۇقىعىنا ارنالعان كونكۋرستاردى اۋدان ەكٸمدٸكتەرٸ ٶتكٸزەدٸ. وندا جەڭٸسكە جەتۋدٸڭ نەگٸزگٸ كريتەرييٸ گەكتارىنا مەلٸمدەلگەن ينۆەستيتسييالاردىڭ كٶلەمٸ. قاتىسۋشىلار كٶبٸرەك ۇپاي جيناۋ ٷشٸن ماكسيمالدى سومالاردى كٶرسەتەدٸ. ۇپايلار تەڭ بولعان كەزدە جەڭٸمپازدى جەر كوميسسيياسىنىڭ مٷشەلەرٸ داۋىس بەرۋ ارقىلى انىقتايدى. بۇل ٶز كەزەگٸندە سىبايلاس جەمقورلىققا جول اشىپ, بەزبٸرەۋلەردٸڭ جەكە قالاۋى مەن ۇسىنىستارى نەگٸزٸندە ٸسكە اسادى.
«كونكۋرس جەڭٸمپازدارى كەسٸپكەر جايلى وڭ پٸكٸر بٸلدٸرەتٸن اۋىلدىق وكرۋگ ەكٸمدەرٸنٸڭ ۇستانىمىن نەگٸزگە الا وتىرىپ, ياعني سۋبەكتيۆتٸ باعالاۋ نەگٸزٸندە انىقتالاتىن فاكتٸلەر كەزدەسەدٸ. كٶبٸنەسە ەكٸ ٷمٸتكەردٸڭ بٸرٸن تاڭداعاندا, ولاردىڭ بٸرەۋٸندە جەكە مال باسى بار ەرٸ جايىلىمعا مۇقتاج بولا تۇرا, كوميسسييا مٷلدەم مالى جوق باسقا بٸرەۋدٸ جەڭٸمپاز دەپ تانىعان فاكتٸلەر ورىن العان», - دەيدٸ ساراپشى.
بۇل پروتسەسكە دەگەن سەنٸمدٸ تٶمەندەتەدٸ جەنە ونى دامىتۋعا شىنىمەن قىزىعۋشىلىق تانىتاتىن ازاماتتارعا مٷمكٸندٸك بەرمەيدٸ. سونىمەن قاتار, كونكۋرس جەڭٸمپازى ونى دامىتامىن, ينۆەستيتسييا قۇيامىن دەپ جەر الىپ, كەيٸن ٶز مٸندەتتەمەلەرٸن ورىندامايدى.
«اعىمداعى ەرەجەلەر كونكۋرستاردىڭ نەتيجەلەرٸن ٸس جٷزٸندە قۇنسىزداندىرادى», - دەپ اتاپ ٶتتٸ ەرنۇر ەبجان.
ۇلتتىق كەسٸپكەرلەر پالاتاسى عىلىمي قاۋىمداستىق پەن سالالىق ساراپشىلاردى تارتا وتىرىپ, كونكۋرستىق قاعيدالاردى جەنە كونكۋرستىق ۇسىنىستاردى باعالاۋ جٷيەسٸن قايتا قاراۋ قاجەتتٸگٸنە كٶپتەن بەرٸ نازار اۋدارىپ كەلەدٸ. ۇكپ بٸرنەشە رەت اشم-گە بٸرقاتار ۇسىنىستار جٸبەرسە دە, كونكۋرستارعا ٶتٸنٸمدەردٸ باعالاۋ جٷيەسٸ جەتٸلمەگەن كٷيٸندە قالىپ وتىر. جەردٸ پايدالانۋ تيٸمدٸلٸگٸنٸڭ كريتەرييلەرٸن ەنگٸزۋدٸڭ ورنىنا اشم ەرەجەگە ۋچاسكە ورنالاسقان اۋىلدىق جەردە, اۋداندا نەمەسە قالادا تۇرعانى ٷشٸن, سونداي-اق ٶتٸنٸش بەرۋشٸنٸڭ كووپەراتيۆكە تيەسٸلٸگٸ ٷشٸن ەڭ تيٸمدٸ جەر پايدالانۋشىلاردى تاڭداۋعا ەسەر ەتپەيتٸن فاكتورلار ٷشٸن بالل قوسقان.
ٶكٸنٸشكە قاراي, وسى مەحانيزم ارقىلى ميلليونداعان گەكتار جەر بٶلٸندٸ. اشم رەسمي دەرەكتەرٸنە سەيكەس, 2017-2023 جىلدارى اۋىل شارۋاشىلىعى اينالىمىنا 13 ملن گا تارتىلعان, ولاردىڭ باسىم كٶپشٸلٸگٸ تالقىلانىپ جاتقان ەرەجە شەڭبەرٸندە ٸسكە اسقان.
مەسەلەگە نازار اۋدارۋ ماقساتىندا ۇكپ مەسەلەنٸ ٷكٸمەتتٸك دەڭگەيدە كٶتەردٸ. ساراپتامالىق كەڭەس, جۇمىس توبى قۇرىلىپ, مينيسترلٸككە ەرەجە اياسىندا باعالاۋ جٷيەسٸن قايتا قاراۋ بويىنشا تيٸستٸ تاپسىرمالارى بار جول كارتاسى بەكٸتٸلدٸ. دەگەنمەن, جاعداي ٶزگەرٸسسٸز. «اتامەكەن» ٶكٸلٸنٸڭ پٸكٸرٸنشە, بۇل جاعدايدا جەردٸ تيٸمسٸز قايتا بٶلۋدٸڭ سالدارىن تٷسٸنۋ قاجەت.
ۇكپ جەنە بيزنەس-قاۋىمداستىق اتالعان مەسەلە كٶتەرٸلگەن كەزدە, اشم ەرەجەلەرٸنە ۇسىنىستار ەزٸرلەگەن. باعالاۋعا بٸرقاتار فاكتورلاردى مٸندەتتٸ تٷردە قوسۋ قاجەتتٸن جەتكٸزگەن, اتاپ ايتقاندا, ٶتٸنٸش بەرۋشٸنٸڭ تەجٸريبەسٸ, رەسۋرستار, پەرسونالدىڭ بٸلٸكتٸلٸگٸ, بيزنەس-جوسپار, تەحنيكا, مال باسى, جالپى جەر كودەكسٸندە بار, بٸراق ەرەجەلەردە جوق كريتەرييلەر. ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, بۇل كونكۋرستاردا تيٸمدٸ جۇمىس ٸستەۋگە دايىن جەر پايدالانۋشىلارىن تاڭداۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
كەلەسٸ تارماق جەڭٸمپازداردىڭ كونكۋرستىق ۇسىنىستار بويىنشا مٸندەتتەمەلەرٸن ساقتاۋىنا تۇراقتى باقىلاۋ مەن ەسەپتٸلٸكتٸ ەنگٸزۋدٸ قامتۋى تيٸس. سونىمەن قاتار, جەكە قالاۋى مەن سىبايلاس جەمقورلىق فاكتورلارىنىڭ ەسەرٸن بولدىرمايتىن تەتٸكتەردٸ ەنگٸزۋ ماڭىزدى. اعىمداعى جاعدايدا قايتارىلعان ۋچاسكەلەر جوسىقسىز جەر پايدالانۋشىلارعا قايتا تٷسۋٸ مٷمكٸن, بۇل رەسپۋبليكالىق كوميسسييا جۇمىسىنىڭ تيٸمدٸلٸگٸنە نۇقسان كەلتٸرەدٸ.
«پايدالانىلمايتىن جەرلەردٸ انىقتاۋ جەنە قايتارۋ بويىنشا جۇمىس ايتارلىقتاي كٷش - جٸگەردٸ, ۋاقىت پەن رەسۋرستاردى تالاپ ەتەدٸ جەنە مۇنداي جەرلەردٸ تيٸمسٸز جەر پايدالانۋشىلارعا قايتا بەرۋ وسى كوميسسييا جۇمىسىنىڭ تٶمەن نەتيجەلٸلٸگٸنە ەكەپ سوقتىرادى», - دەپ قورىتىندىلادى ەرنۇر ەبجان.
