قازاقستان ٷشٸن سىرتقى ساۋدا جاي عانا ەكونوميكالىق قارىم-قاتىناس ەمەس, ول – ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸك, تەۋەلسٸزدٸك پەن ەلدٸڭ ستراتەگييالىق ورنىقتى دامۋىنىڭ مەسەلەسٸ.
وسى تاقىرىپ تٶڭٸرەگٸندە مەۋلەن ەشٸمباەۆ تەرەڭ دە جان-جاقتى پٸكٸر بٸلدٸرٸپ, ساۋدا ساياساتىنداعى جاڭا كٶزقاراستاردى ورتاعا سالدى. سەنات تٶراعاسى ەلدٸڭ ەكونوميكالىق ەلەۋەتٸن ارتتىرۋ ٷشٸن, ەڭ الدىمەن, ەلەمدٸك نارىققا اشىق بولۋمەن قاتار, ٶز مٷددەمٸزدٸ دە مىقتاپ قورعاۋعا باسا مەن بەرۋٸمٸز كەرەك دەگەندٸ العا تارتتى دەپ جازادى Dalanews.kz.
«قازاقستان ەكونوميكاسىن سىرتقى نارىقتان بٶلٸپ قاراۋعا بولمايدى, بٸراق بۇل بٸزدٸڭ ٶز مٷددەمٸزدٸ ۇمىتۋ دەگەن سٶز ەمەس. بٸز ەكسپورتتى دامىتۋ, شەتەلدٸك ينۆەستيتسييا تارتۋ, وتاندىق تاۋارلارىمىزدى ەلەمدٸك نارىقتارعا شىعارۋعا كٷش سالۋىمىز كەرەك. سونىمەن قاتار, سىرتقى ەكونوميكالىق بايلانىستاردى ۇلتتىق مٷددە تۇرعىسىنان قايتا قاراستىراتىن ۋاقىت جەتتٸ», – دەيدٸ مەۋلەن ەشٸمباەۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, سوڭعى كەزدە ەلەمدٸك ەكونوميكادا «ەكونوميكالىق ۇلتشىلدىق» كٷشەيٸپ كەلەدٸ. بۇل تۇرعىدا قازاقستان ەشكٸمنٸڭ مٷددەسٸنە جىعىلماي, تەۋەلسٸز ەرٸ باتىل ساياسات جٷرگٸزۋٸ كەرەك.
«قازٸر بٸز ٷشٸن ەكونوميكالىق تەۋەلسٸزدٸكتٸ قامتاماسىز ەتۋ ٶتە ماڭىزدى. ەكونوميكالىق ۇلتشىلدىق دەگەندە, بٸز ٶز نارىعىمىزدى قورعاپ, وتاندىق كەسٸپكەرلەردٸ قولداۋدى ايتىپ وتىرمىز. بۇل ەلەمدٸك ترەند. باتىس تا, شىعىس تا وسىنى تٷسٸنٸپ وتىر. ەندەشە, بٸزگە دە ٶز جولىمىزدى ايقىنداپ الۋ قاجەت», – دەدٸ ول.
سەنات تٶراعاسى اتاپ ٶتكەندەي, سىرتقى ساۋدانىڭ بٸر ماڭىزدى تۇسى – تاريفتٸك ساياسات. ول قازٸر قازاقستاننىڭ تاريفتٸك جٷيەسٸن قايتا قاراپ, ونى شەتەلدٸك سەرٸكتەستەرمەن اراداعى ساۋدا بالانسىن جاقسارتۋعا باعىتتاۋ كەرەك دەپ ەسەپتەيدٸ.
«بٸز كٶبٸنە تاريفتەردٸ تٶمەندەتۋدٸ جاقسى نەرسە دەپ ويلايمىز. بٸراق كەز كەلگەن تاريفتٸك ساياسات الدىمەن ٶز ٶندٸرۋشٸلەرٸمٸزدٸڭ مٷددەسٸن قورعايتىن بولۋى كەرەك. ەلەمنٸڭ كەز كەلگەن ەلٸ, مەيلٸ ول اقش, قىتاي نەمەسە رەسەي بولسىن, ٶز نارىعىن قىزعىشتاي قورعايدى. سوندىقتان تاريف ساياساتىن جاي ەكونوميكالىق قۇرال ەمەس, ۇلتتىق مٷددەنٸڭ باستى تەتٸگٸ رەتٸندە قاراستىرۋىمىز كەرەك», – دەپ تٷسٸندٸردٸ ەشٸمباەۆ.
ول سۇحبات بارىسىندا سىرتقى ساۋدا ساياساتىن ٸسكە اسىرۋدا ەكونوميكالىق ديپلوماتييانىڭ رٶلٸ ارتىپ كەلە جاتقانىن تٸلگە تيەك ەتتٸ. وسى تۇرعىدا ەشٸمباەۆتىڭ پٸكٸرٸنشە, ەلشٸلەر مەن ديپلوماتييالىق قىزمەتتٸڭ نەگٸزگٸ ميسسيياسى – ساۋدا قارىم-قاتىناستارىن نىعايتۋ, وتاندىق ەكسپورتتى ٸلگەرٸلەتۋ بولۋى تيٸس.
«قازاقستان ەلشٸلەرٸنٸڭ جۇمىسى تەك ساياسي ەمەس, ەكونوميكالىق سيپاتتا دا بولۋى كەرەك. ولار وتىرعان ەلدەردە قازاقستاننىڭ ٶنٸمدەرٸن تانىستىرۋ, وتاندىق ەكسپورتشىلارعا قولداۋ كٶرسەتۋ, جاڭا نارىقتارعا جول اشۋعا كٶمەكتەسۋ – ديپلوماتييانىڭ نەگٸزگٸ باعىتىنا اينالۋى قاجەت. ەكونوميكالىق ديپلوماتييا – بٸزدٸڭ سىرتقى ساياساتىمىزدىڭ باستى بٸر باعىتى», – دەيدٸ ول.
سەنات تٶراعاسى ەلەمدٸك نارىقتا قازاقستاندىق ٶنٸمدەردٸ بەسەكەگە قابٸلەتتٸ ەتۋ ٷشٸن ساپا مەسەلەسٸن بٸرٸنشٸ ورىنعا قويۋ قاجەتتٸگٸن دە ەرەكشە اتاپ ٶتتٸ.
«شەتەلدٸك تۇتىنۋشىلاردىڭ تالابى ٶتە جوعارى. بٸزدٸڭ ٶنٸمدەرٸمٸز ساپالى بولماسا, قانشا ناسيحاتتاساق تا نەتيجە بولمايدى. سوندىقتان ەكسپورتقا باعىتتالعان ٶنٸمنٸڭ ساپاسى – بٸزدٸڭ باستى مٸندەتٸمٸز. بۇل باعىتتا وتاندىق ٶندٸرۋشٸلەردٸ ساپا ستاندارتتارىنا بەيٸمدەۋ, سەرتيفيكاتتاۋ, قولداۋ كٶرسەتۋ مەحانيزمدەرٸن كٷشەيتۋٸمٸز كەرەك», – دەدٸ مەۋلەن ەشٸمباەۆ.
سۇحبات بارىسىندا ەشٸمباەۆ قازاقستاندىق ەكسپورتتى قولداۋ ٷشٸن مەملەكەت تاراپىنان ناقتى قادامدار جاسالۋى كەرەكتٸگٸن ايتتى. ەسٸرەسە, اۋىل شارۋاشىلىعى, تاماق ٶنەركەسٸبٸ جەنە ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸ سالالارىندا ەلەۋەتتٸڭ جوعارى ەكەنٸن تٸلگە تيەك ەتتٸ.
«اۋىل شارۋاشىلىعى ٶنٸمدەرٸ – بٸزدٸڭ ەكسپورتتىق پوتەنتسيالىمىزدىڭ ماڭىزدى بٶلٸگٸ. بٸراق بٸز شيكٸزات كٷيٸندە عانا ەكسپورتقا شىعارۋمەن شەكتەلٸپ وتىرمىز. ونىڭ ورنىنا دايىن ٶنٸمدٸ ەكسپورتتاۋعا كٶشسەك, قوسىلعان قۇن ٶزٸمٸزدە قالادى. بۇل باعىتتا مەملەكەت تاراپىنان ناقتى قولداۋ شارالارى قاجەت. بٸزدٸڭ ماقساتىمىز – وتاندىق كەسٸپكەرلەردٸڭ ەلەمدٸك نارىققا دايىن ٶنٸممەن شىعۋىنا جاعداي جاساۋ», – دەدٸ سەنات تٶراعاسى.
مەۋلەن ەشٸمباەۆ سٶز سوڭىندا سىرتقى ساۋدا ساياساتىن جاڭاشا قۇرىپ, قازاقستاننىڭ ٶز جولىن تابۋى كەرەكتٸگٸن تاعى بٸر مەرتە اتاپ ٶتتٸ.
«بٸز ەشكٸمنٸڭ جولىن كٶشٸرمەيمٸز. ٶزٸمٸزدٸڭ ۇلتتىق ەرەكشەلٸگٸمٸز بەن ەكونوميكالىق ەلەۋەتٸمٸزگە نەگٸزدەلگەن دەربەس سىرتقى ساۋدا ستراتەگيياسىن قۇرۋىمىز كەرەك. تەك سوندا عانا قازاقستاننىڭ ەكونوميكاسى كٷشەيٸپ, تەۋەلسٸزدٸگٸ نىعايا تٷسەدٸ», – دەپ تٷيٸندەدٸ مەۋلەن ەشٸمباەۆ.
