Halyk Finance ساراپشىلارىنىڭ قازاقستانداعى كەدەيشٸلٸك تۋرالى كەزەكتٸ ەسەپتٸ جارييالاندى. ونداعى ستاتيستيكاعا سەيكەس, كەدەيشٸلٸك, كٶبٸنە كٶپبالالى وتباسىلاردى جەنە اۋىل-ايماقتاردى ماڭايلايدى. ياعني, بالا سانى ارتقان سايىن شىعىن كٶبەيٸپ, وتباسى جۇتاڭداي تٷسەدٸ. سوندىقتان قارجى ينستيتۋتى وسى باعىتتاعى ەلەۋمەتتٸك قولداۋ مەحانيزمدەرٸنٸڭ تيٸمدٸلٸگٸن زەردەلەۋ ماڭىزدى مەسەلە دەپ سانايدى. ٶڭٸرلٸك بٶلٸنٸستە كەدەيشٸلٸك شەگٸ, ەسٸرەسە تٷركٸستان جەنە ماڭعىستاۋ وبلىستارىن قامتيدى, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
"قازاقستاندا كەدەيلٸك دەڭگەيٸ تٶمەندەپ كەلە جاتقانى رەسمي دەرەكتەردە جيٸ ايتىلعانىمەن, بۇل رەتتەگٸ كٶرسەتكٸشتەردٸڭ استارىنا ٷڭٸلسەك, ەلەۋمەتتٸك كارتينا جاعدايدىڭ ەلدەقايدا كٷردەلٸ ەكەنٸن اڭعارتادى. 2024 جىلدىڭ IV-توقسانىندا ەلدەگٸ كەدەيلٸك دەڭگەيٸ 4,8%-دى قۇراپ, III-توقسانداعى 5,1%-دان ازداپ تٶمەندەگەن. ەدەتتە, جىل سوڭىندا ەلەۋمەتتٸك تٶلەمدەر مەن جالاقىعا قوسىمشا سىياقىلاردىڭ تاعايىندالاتىنى بەلگٸلٸ. سوندىقتان كەدەيلٸك ستاتيستيكاسىندا ماۋسىمدىق وڭ كٶرٸنٸس بايقالادى, الايدا ونىڭ ۋاقىتشا قۇبىلىس ەكەنٸن دۇرىس تٷسٸنۋٸمٸز قاجەت. قازٸرگٸ ۋاقىتتا ەلدەگٸ كەدەيلٸكتٸڭ ەڭ اۋىر زاردابىن تارتىپ وتىرعان سانات – كٶپبالالى وتباسىلار. وتباسىنداعى ادامدار سانىنىڭ ارتۋى كٸرٸستٸڭ جان باسىنا شاققانداعى مٶلشەرٸن ازايتىپ, ٶمٸر سٷرۋ ساپاسىن تٶمەندەتەدٸ. بٸر ادامنان تۇراتىن ٷي شارۋاشىلىعىندا كەدەيلٸك دەڭگەيٸ بار بولعانى 0,12% بولسا, بەس نەمەسە ودان كٶپ مٷشەسٸ بار وتباسىلاردا بۇل كٶرسەتكٸش بٸردەن 8,92%-عا جەتەدٸ. بۇل كٶرسەتكٸش - تەك تسيفر عانا ەمەس, ەلٸمٸزدەگٸ كٶپبالالى وتباسىلاردىڭ شىنايى ەلەۋمەتتٸك بەينەسٸن اشاتىن اششى شىندىق. وتباسىلاردىڭ بالا سانى كٶبەيگەن سايىن كەدەيلٸك شەگٸ دە ارتا تٷسەدٸ", - دەيدٸ Halyk Finance اناليتيكالىق ورتالىعىنىڭ باسشىسى مەدينا قابجالالوۆا.
كەدەيلٸكتٸڭ گەوگرافييالىق كارتيناسى ەلٸمٸزدەگٸ ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق احۋالدىڭ بٸركەلكٸ ەمەس ەكەنٸن ايقىن اڭعارتادى. مەسەلەن, استانا مەن الماتى سيياقتى ٸرٸ قالالاردا كەدەيلٸك دەڭگەيٸ سالىستىرمالى تٷردە تٶمەن: استانادا - 2,1%, الماتىدا - 3,5%. دەگەنمەن, وسى ٸرٸ قالالاردا ەلەۋمەتتٸك توپتار اراسىنداعى تابىس الشاقتىعىنىڭ رەكوردتىق دەڭگەيگە جەتٸپ وتىرعانى دا جاسىرىن ەمەس.
مىسالى, الماتىدا ەڭ باي تۇرعىنداردىڭ 10 پايىزى ەڭ كەدەي 10 پايىزعا قاراعاندا ورتاشا ەسەپپەن 7,31 ەسە كٶپ تابىس تابادى ەكەن. بۇل كٶرسەتكٸش استانادا 5,98 ەسەنٸ قۇرايدى.
"ياعني, قالالاردا كەدەيلٸك رەسمي تٷردە تٶمەن بولعانىمەن, ەلەۋمەتتٸك تەپە-تەڭدٸك تۇرعىسىنان العاندا, جاعداي سونشالىقتى تۇراقتى ەمەس. قالالاردىڭ تابىس قۇرىلىمىنداعى مۇنداي تەڭگەرٸمسٸزدٸك ەلەۋمەتتٸك شيەلەنٸستەرگە الىپ كەلۋٸ مٷمكٸن ەكەنٸن ۇمىتپاۋ قاجەت", - دەيدٸ ساراپشى.
ٶڭٸرلەردەگٸ جاعداي بۇدان دا كٷردەلٸ. تٷركٸستان وبلىسىندا حالىقتىڭ 8,4%-ى, ال ماڭعىستاۋ وبلىسىندا 7,9%-ى كەدەيلٸك شەگٸنەن تٶمەن ٶمٸر سٷرەدٸ. بۇل ٶڭٸرلەردە ورتاشا تابىستىڭ ٶمٸر سٷرۋ مينيمۋمىنان سەل عانا جوعارى ەكەندٸگٸ انىقتالىپ وتىر
تابىستىڭ ساتىپ الۋ قابٸلەتٸ ەرتٷرلٸ: قاراعاندى وبلىسىندا تابىس ەڭ تٶمەنگٸ كٷنكٶرٸس دەڭگەيٸنەن 2,7 ەسە جوعارى بولسا, تٷركٸستان وبلىسىندا 1,4 ەسە عانا جوعارى.
قالالىق جەرلەردە كەدەيلٸك دەڭگەيٸ (3,6%) اۋىلدىق جەرلەرگە (6,8%) قاراعاندا ەكٸ ەسە دەرلٸك تٶمەن. سونىمەن قاتار, ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ اۋىلدىق جەرلەرٸندە رەسپۋبليكاداعى ەڭ جوعارى كەدەيلٸك دەڭگەيٸ – 11,9%, بۇل سول ٶڭٸردەگٸ قالا تۇرعىندارىنىڭ كەدەيلٸك دەڭگەيٸنەن – 3,2% تىم الشاق. جالپى, قالالىق جەرلەردەگٸ ورتاشا تابىس (116 455 تەڭگە) اۋىلدىق جەرلەرگە (84 437 تەڭگە) قاراعاندا 1,4 ەسە دەرلٸك جوعارى.
قازاقستاندىقتاردىڭ ەڭ اۋقاتتى 10%-ى بارلىق تابىستىڭ 25%-ىن الادى, بۇل ەڭ كەدەي 10%-دان 6,4 ەسە كٶپ. 20% حالىق بارلىق تابىستىڭ 40%-ىن الادى, بۇل ەڭ كەدەي 20% -دان 4,5 ەسە دەرلٸك كٶپ.
كەدەيلٸك دەڭگەيٸ ٸرٸ قالالاردا دەستٷرلٸ تٷردە تٶمەن بولعانىمەن, وندا تابىس تەڭسٸزدٸگٸ ۋربانيزاتسييالانباعان ايماقتارعا قاراعاندا ەلدەقايدا جوعارى. تابىستىڭ ەڭ جوعارى الشاقتىعى الماتى قالاسىندا (كوەففيتسيەنتٸ – 7,31), استانا قالاسىندا (5,98), ال ەڭ تٶمەنٸ – ماڭعىستاۋ, اتىراۋ, تٷركٸستان وبلىستارىندا (تيٸسٸنشە 2,68; 3,41; 3,36) بايقالادى.
تۇتىنۋ مەن شىعىندى كٸرٸس توپتارى بويىنشا قاراستىراتىن بولساق, ەڭ از قامتىلعان حالىقتىڭ 10%-ى اقشالاي شىعىندارىنىڭ 59%-عا جۋىعىن ازىق-تٷلٸككە جۇمسايتىنىن كٶرەمٸز, ال ەڭ باي 10% حالىق تابىستىڭ 42,5%-ىن عانا تاماققا جۇمسايدى. سونىمەن قاتار, سوڭعىسى ازىق-تٷلٸككە جاتپايتىن تاۋارلارعا ەلدەقايدا كٶپ اقشا جۇمسايدى, شامامەن 26,5%, ەڭ كەدەي 10%-دا بۇل كٶرسەتكٸش - 19,8%.
ال اتالعان پروبلەمالاردى شەشۋ ٷشٸن ەلٸمٸز كەشەندٸ ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق ساياساتتى جٷرگٸزۋٸ قاجەت. بٸرٸنشٸدەن, كٶپبالالى وتباسىلار مەن اۋىل تۇرعىندارىنا ناقتى قولداۋ كٶرسەتۋ باعدارلامالارىن تيٸمدٸرەك ەتۋ كەرەك. ەكٸنشٸدەن, ٶڭٸرلەردٸڭ ەكونوميكالىق پوتەنتسيالىن ارتتىراتىن ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردى قارجىلاندىرۋدى ۇلعايتىپ, بيزنەستٸ قولداۋ شارالارىن اۋىلدىق جەرلەرگە باعىتتاۋ قاجەت. ٷشٸنشٸدەن, تابىس تەڭسٸزدٸگٸن ازايتۋ ٷشٸن ەڭبەك نارىعىنداعى ەدٸلەتتٸ جالاقى ساياساتى مەن سالىقتىق ىنتالاندىرۋ مەحانيزمدەرٸن قايتا قاراستىرۋ ماڭىزدى دەپ ويلايمىز.
