قازاقستاندا اۆتوكولىكتەردىڭ مەملەكەتتىك نومىرىنە قاراي قوزعالىسىن شەكتەۋ تۋرالى باستاما قوعامدا قىزۋ تالقىلانىپ جاتىر. ۇسىنىسقا سايكەس، كولىكتەر تاق جانە جۇپ كۇندەرى كەزەكپەن جولعا شىعۋى مۇمكىن. بيلىك بۇل قادام ارقىلى ءىرى قالالارداعى اۋا ساپاسىن جاقسارتىپ، جول جۇكتەمەسىن ازايتۋدى كوزدەيدى. الايدا ساراپشىلار مۇنداي ءتاسىلدىڭ ۇزاق مەرزىمدى تيىمدىلىگىنە كۇمانمەن قارايدى. “Q88 اۋماقتاردىڭ تۇراقتى دامۋ قاۋىمداستىعى” وكىلى، كولىك سالاسىنىڭ ساراپشىسى ەلەنا ەرزاكوۆيچ پەن ەكونوميست راسۋل رىسمامبەتوۆ Dalanews.kz تىلشىسىنە وسى باستاماعا قاتىستى پىكىر ءبىلدىردى.
ۋاقىتشا اسەر بەرەتىن ءادىس
ەلەنا ەرزاكوۆيچتىڭ ايتۋىنشا، تاق-جۇپ جۇيەسى الەمدىك تاجىريبەدە قولدانىلعانىمەن، ونىڭ تۇراقتى ءارى ۇزاق مەرزىمدى ناتيجە بەرگەن مىسالدارى از.
“اتالعان ءادىستىڭ قانشالىقتى ءتيىمدى ەكەنىن ناقتى ايتۋ قيىن. سەبەبى ونى ەنگىزگەن قالالاردىڭ ءوزى بۇل شارا تەك قىسقا مەرزىمدە ناتيجە بەرگەنىن مويىنداعان. ەگەر جۇيە ۇزاق قولدانىلسا، تۇرعىندار شەكتەۋدى اينالىپ ءوتۋدىڭ جولىن تابادى”، - دەيدى ول.
الەمدىك تاجىريبە نە كورسەتتى؟
ساراپشى زەرتتەگەن بوگوتا قالاسىنىڭ تاجىريبەسى دە وسى ءۇردىستى راستاعان. باستاپقىدا وڭ ناتيجە كۇتىلگەنىمەن، كەيىن كوپتەگەن تۇرعىن ەكىنشى اۆتوكولىك ساتىپ الا باستاعان. سالدارىنان شەكتەۋدىڭ تيىمدىلىگى تومەندەگەن.
ەرزاكوۆيچتىڭ پايىمىنشا، كەپتەلىسپەن كۇرەستە باستى نازار جەكە شەكتەۋلەرگە ەمەس، قوعامدىق كولىككە اۋدارىلۋى ءتيىس.
“ادامدار جەكە كولىكتىڭ ورنىنا قوعامدىق كولىكتى شىن مانىندە قولايلى بالاما رەتىندە كورگەندە عانا وزگەرىس بولادى”، - دەپ قوستى ول.
ساراپشى تاق-جۇپ جۇيەسىن تەك توتەنشە جاعدايلاردا، مىسالى اۋا ساپاسى كۇرت ناشارلاعان كەزدە ۋاقىتشا قۇرال رەتىندە قولدانۋعا بولاتىنىن ايتتى. سونىمەن قاتار مۇنداي تەتىكتى ەنگىزۋ ءۇشىن قۇقىقتىق ءارى رەتتەۋشى بازا الدىن الا مۇقيات دايىندالۋى قاجەت ەكەنىن ەسكەرتتى. ياعني قاجەت كەزدە بۇل شارانى جەدەل ىسكە قوساتىن ناقتى مەحانيزم بولۋى ءتيىس.
دەرەكسىز شەشىم قابىلداۋ ءقاۋپى
ەلەنا ەرزاكوۆيچتى الاڭداتاتىن تاعى ءبىر ماسەلە - دەرەكتەردىڭ جەتكىلىكسىزدىگى.
ونىڭ ايتۋىنشا، قازاقستاندا مۇنداي باستامالار كوبىنە كولىك قۇرىلىمى تولىق زەرتتەلمەي ۇسىنىلادى. ماسەلەن، ءار قالاداعى تاق جانە جۇپ ءنومىرلى كولىكتەردىڭ ۇلەسى نەمەسە كولىك اعىندارىنىڭ ناقتى قۇرىلىمى جونىندە تولىق تالداۋ جوق.
“كوپ جاعدايدا ماسەلە كەشەندى تۇردە قاراستىرىلماي جاتادى”، - دەيدى ول.
ساراپشى قوعامدىق كولىك تولىق دايىن بولعانىن كۇتۋدىڭ ءوزى قاتە ءتاسىل ەكەنىن ايتادى. ونىڭ پىكىرىنشە، ءىرى قالالاردا جۇيە بار، ءبىراق ونى ءارى قاراي جەتىلدىرۋ قاجەت.
“قىزمەت ساپاسىن ارتتىرۋ، قوزعالىس كەستەسىنىڭ دالدىگىن قامتاماسىز ەتۋ، ارنايى اۆتوبۋس جولاقتارىن كوبەيتۋ قاجەت. مەنىڭشە، قالا اكىمدىكتەرى ەڭ الدىمەن وسى باعىتقا كۇش سالۋى كەرەك. ياعني جولاۋشىلار مەن تۇرعىنداردىڭ كۇتۋ دەڭگەيىن ناقتى كورسەتكىشتەر ارقىلى ايقىنداپ، قالا ءۇشىن قانداي قوعامدىق كولىك ءتۇرى لايىق ەكەنىن انىقتاپ، سونى جۇيەلى تۇردە دامىتۋ ماڭىزدى. ال وزگە قالالاردىڭ تاجىريبەسىنەن جەكەلەگەن ءبىر عانا تەتىكتى كوشىرىپ الۋ ازىرگە كوشەدەگى كەپتەلەستى جەڭىلدەتپەيدى”، - دەدى ول.
ساراپشىنىڭ پىكىرىنشە، ءدال ءقازىر تاق-جۇپ جۇيەسىن ەنگىزۋگە ءالى ەرتە. ول الماتىدا اۋا ساپاسىن جاقسارتۋعا ارنالعان ەرەجەلەر پاكەتى ازىرلەنىپ قويعانىن ەسكە سالدى. قۇجاتتا اتموسفەرالىق اۋانى قورعاۋ جانە اۆتوكولىك شىعارىندىلارىن ازايتۋعا باعىتتالعان ءبىرقاتار جۇيەلى شەشىمدەر ۇسىنىلعان.
“سوندىقتان ەڭ الدىمەن ەسكى كولىكتەردى ۋتيليزاسيالاۋ باعدارلامالارىن جەدەل ىسكە قوسۋ، وتىن ساپاسىن جاقسارتۋ، جاڭا ەكولوگيالىق ستاندارتتارعا كەزەڭ-كەزەڭىمەن كوشۋ قاجەت. سونداي-اق كولىكتەردى جولعا جىبەرۋ تالاپتارىن كۇشەيتۋ ماڭىزدى”، - دەيدى ول.
ساراپشى بۇل باعىتتا قۇقىقتىق رەتتەۋ، پيلوتتىق جوبالار جانە ناقتى ەنگىزۋدى قاجەت ەتەتىن كەشەندى مىندەتتەر جەتكىلىكتى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
“سول سەبەپتى ۇزاق مەرزىمدى اسەرى دالەلدەنبەگەن تاسىلدەرمەن تاجىريبە جاساعاننان گورى، وسى جۇيەلى شارالارعا باسىمدىق بەرگەن ءجون”، - دەيدى ول.
ەكونوميكاعا سالدارى قانداي؟
ەكونوميست راسۋل رىسمامبەتوۆ بۇل باستاما قىسقا مەرزىمدە ەكونوميكاعا قىسىمدى كۇشەيتۋى مۇمكىن ەكەنىن العا تارتتى.
“ەڭ باستى ماقسات - ەسكى ءارى ەكولوگيالىق تالاپتارعا ساي كەلمەيتىن كولىكتەردى ازايتىپ، اۋانىڭ لاستانۋىن تومەندەتۋ. بۇل - ءبىر. الايدا قىسقا مەرزىمدە مۇنداي شەشىم قالا ەكونوميكاسىنىڭ شىعىندارىن ارتتىرۋى مۇمكىن. سەبەبى الماتى سياقتى مەگاپوليس ءۇشىن ەڭ ماڭىزدى فاكتور - موبيلدىك. ول ساۋدا ءۇشىن دە، قىزمەت كورسەتۋ سالاسى ءۇشىن دە وتە قاجەت”، - دەيدى ساراپشى.
قاي سالالار ءبىرىنشى سوققى الادى؟
رىسمامبەتوۆتىڭ باعالاۋىنشا، بۇل شەشىم ەڭ الدىمەن تاكسي قىزمەتى، كۋرەرلىك جەتكىزۋ، ەلەكتروندى كوممەرسيا جانە شاعىن وفلاين بيزنەستەرگە اسەر ەتۋى مۇمكىن. ەگەر اتالعان سالالارعا ارنايى جەڭىلدىكتەر قاراستىرىلماسا، وپەراسيالىق شىعىندار ءوسىپ، جەتكىزۋ مەرزىمدەرى مەن قىزمەت تاريفتەرى قىمباتتايدى. بۇعان قوسا، شەكتەۋ ەنگىزىلگەن جاعدايدا قوعامدىق كولىككە تۇسەتىن جۇكتەمە دە ايتارلىقتاي ارتادى.
ەكونوميست حالىقارالىق تاجىريبە تاعى ءبىر تاۋەكەلدى كورسەتەتىنىن ايتادى. ونىڭ پىكىرىنشە، ادامدار شەكتەۋگە بەيىمدەلىپ، ونى اينالىپ ءوتۋدىڭ جولىن ىزدەيدى.
“ماسەلەن، كەيبىر ازاماتتار ەكىنشى كولىك ساتىپ الۋعا ۇمتىلۋى مۇمكىن. نەگىزى ءقازىردىڭ وزىندە كوپتەگەن وتباسىندا ەكى كولىك بار. سوندىقتان ارزان، شاعىن اۆتوكولىكتەرگە سۇرانىس ارتىپ، باعاعا دا بەلگىلى ءبىر قىسىم ءتۇسۋى عاجاپ ەمەس”، - دەدى ول.
ايتۋىنشا، ەگەر تاكسي قىزمەتى رەسمي تۇردە جەڭىلدىك ساناتىنا ەنگىزىلمەسە، وندا تاريفتەردىڭ ءوسۋى ءسوزسىز. سونىمەن بىرگە جولدا ءجۇرۋ ۋاقىتى ۇزارىپ، قوعامدىق كولىككە تۇسەتىن سالماق تا كوبەيەدى.
ساراپشى ءدال ءقازىر تاق-جۇپ جۇيەسىن جاپپاي ەنگىزۋگە اسىقپاۋ كەرەگىن ايتادى. ونىڭ پىكىرىنشە، مۇنداي شەشىمنىڭ تۇپكى ماقساتى دۇرىس بولعانىمەن، ول جالعىز قۇرال رەتىندە جەتكىلىكسىز. سوندىقتان ماسەلە قالالىق موبيلدىكتى كەشەندى تۇردە جاڭعىرتۋ ارقىلى شەشىلۋى ءتيىس.
“ياعني قوعامدىق كولىكتى دامىتۋ، ترافيكتى زاماناۋي باسقارۋ، ەكولوگيالىق ىنتالاندىرۋ تەتىكتەرىن ىسكە قوسۋ قاجەت. سونداي-اق قالاعا كىرەبەرىستەردە ۇستاپ قالۋشى اۆتوتۇراقتار سالۋ سياقتى شارالار قاتار جۇرمەيىنشە، تاق-جۇپ شەكتەۋىنەن ۇلكەن ناتيجە كۇتۋ قيىن”، — دەپ تۇيىندەدى ول.
