جاۋاپ: كٶلٸك سالىعىن جەكە يەلٸگٸندە كٶلٸگٸ بار جەكە تۇلعالار, زاڭدى تۇلعالار مەن ولاردىڭ قۇرىلىمدىق بٶلٸمشەلەرٸ جەنە سالىق تٶلەۋ وبەكتٸسٸ نەگٸزٸندە قارجىلىق كەلٸسٸم بويىنشا ليزينگ الۋشىلار تٶلەۋگە مٸندەتتٸ. ال كٶلٸكتٸ سەنٸمحاتپەن نەمەسە ساقتاندىرۋ پوليسٸ بويىنشا جٷرگٸزٸپ جٷرگەندەر كٶلٸكتٸڭ تەحنيكالىق تٶلقۇجاتى كٸمنٸڭ اتىنا رەسٸمدەلگەن بولسا, سول ادامنىڭ اتىنان تٶلەۋٸ قاجەت.
قازٸرگٸ ۋاقىتتا كٶلٸكتٸ سەنٸمحاتپەن نەمەسە ساقتاندىرۋ پوليسٸمەن جٷرگٸزٸپ جٷرگەن جٷرگٸزۋشٸلەردٸڭ ٸشٸندە كٶلٸك سالىعىن جىلداپ تٶلەمەي جٷرگەن ازاماتتار از ەمەس.
ولاردىڭ كەيبٸرەۋٸ كٶلٸكتٸ سەنٸمحات ارقىلى باسىبايلى ساتىپ السا دا, ٶز اتىنا رەسٸمدەۋگە اسىقپايدى. سونىمەن قاتار قالا ٸشٸندە جول جٷرۋ ەرەجەسٸن بۇزعان جاعدايدا دا ايىپپۇل كٶلٸك يەسٸنٸڭ اتىنا كەلەدٸ.
سوندىقتان دا كٶلٸگٸن ساتۋشى ازاماتتار كٶلٸكتٸ باسقا بٸرەۋگە ساتقان جاعدايدا, ونى بٸردەن ساتىپ الۋشى سۋبەكتٸنٸڭ اتىنا رەسٸمدەپ بەرگەنٸ ابزال. سوندا عانا جوعارىدا ايتىپ ٶتكەن پروبلەمالاردان بويدى اۋلاق ۇستاۋعا بولادى.
ەكٸنشٸ سۇراق: كٶلٸكتٸڭ قانداي تٷرلەرٸ سالىقتان بوساتىلادى?
جاۋاپ: جٷك كٶتەرۋ سالماعى 40 توننا جەنە ودان اساتىن كارەرلٸك ساموسۆالدار, ارنايى جابدىقتالعان مەديتسينالىق كٶلٸك قۇرالدارى جەنە قازاقستاننىڭ حالىقارالىق رەەسترٸندە تٸركەلگەن تەڭٸز كەمەلەرٸ سالىق تٶلەۋدەن بوساتىلادى.
ٷشٸنشٸ سۇراق: كٶلٸكتٸك سالىقتى تٶلەۋ مەرزٸمٸ قانداي?
جاۋاپ: جەكە تۇلعالار كٶلٸك سالىعىن اعىمداعى جىلدىڭ 31 جەلتوقسانىنان كەشٸكتٸرمەي تٶلەۋلەرٸ قاجەت. سونىمەن قاتار كٶلٸكتٸ تٸركەۋ, قايتا تٸركەۋ جەنە تەحنيكالىق بايقاۋدان ٶتكٸزۋ كەزٸندە سالىقتى الدىن الا تٶلەۋٸ تيٸس.
تٶلەمەگەن جاعدايدا كٶلٸك تٸركەۋگە الىنبايدى جەنە تەحنيكالىق بايقاۋدان ٶتكٸزٸلمەيدٸ.
ال ەندٸ زاڭدى تۇلعالار بولسا كٶلٸكتٸڭ تٸركەلگەن جەرٸنە بايلانىستى سول جىلدىڭ 5 شٸلدەسٸنە دەيٸن تٶلەۋگە مٸندەتتٸ. ال ەندٸ 1 شٸلدەدەن كەيٸن ساتىپ العان جاعدايدا, دەكلاراتسييا تاپسىرۋدىڭ ۋاقىتى كەلگەننەن كەيٸن ەسەپتەگٸ ايدىڭ 10-نا دەيٸن كەشٸكتٸرمەۋٸ تيٸس. سالىقتىق مٸندەتتەمەلەردٸ ورىنداماعان جاعدايدا, كەشٸكتٸرٸلگەن ەر كٷن ٷشٸن پەنيا جٷرٸپ وتىرادى.
تٶرتٸنشٸ سۇراق: قانداي سۋبەكتٸلەر كٶلٸكتٸك سالىقتان بوساتىلادى?
جاۋاپ: بۇل سۇراقتىڭ جاۋابى سالىق كودەكسٸنٸڭ 365-بابىندا ناقتىلانعان. وعان جان-جاقتى جاۋاپ بەرۋ ٷشٸن گازەتتٸڭ بٸر بەتٸ كٶتەرمەيدٸ. سوندىقتان دا قىسقاشا توقتالىپ ٶتەيٸن. اتاپ ايتساق, اۋىل شارۋاشىلىعى ٶنٸمٸن (بالىق اۋلاۋ, ت.ب.) شىعاراتىن زاڭدى تۇلعالار, فەرمەرلٸك جەنە شارۋا قوجالىقتارىنىڭ باسشىلارى, تيٸستٸ نورماتيۆ بويىنشا قاجەتتٸلٸككە بايلانىستى پايدالاناتىن ارنايى تەحنيكالار سالىقتان بوساتىلادى.
سونىمەن قاتار مٷگەدەكتەردٸڭ قوعامدىق ۇيىمدارىنىڭ قاراۋىنداعى قوزعالتقىش كٶلەمٸ 3000 كۋبتان اسپايتىن بٸر جەڭٸل كٶلٸك پەن بٸر اۆتوبۋس بوساتىلادى.
بۇعان قوسا ۇلى وتان سوعىسىنا قاتىسۋشىلار مەن ولارعا تەڭەستٸرٸلگەندەر, سوعىس جىلدارى تىلدا جانقييارلىق ەڭبەك ەتۋ نەتيجەسٸندە كسرو-نىڭ وردەندەرٸ مەن مەدالدارىمەن ماراپاتتالعاندار, 1941 جىلدىڭ 22 شٸلدەسٸنەن باستاپ 1945 جىلدىڭ 9 مامىرىنا دەيٸن كەمٸندە التى ەسكەر قاتارىندا قىزمەت ەتكەندەر جەنە تىلدا جانقييارلىقپەن ەڭبەك ەتسە دە, كسرو-نىڭ وردەندەرٸ مەن مەدالدارىمەن ماراپاتتالماعاندار, ۇلى وتان سوعىسىنىڭ باتىرلارى مەن سوتسياليستٸك ەڭبەك ەرلەرٸ, «حالىق قاھارمانى», «قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرٸ» اتاعىنا يە بولعاندار, داڭق وردەنٸنٸڭ ٷش دەرەجەسٸنٸڭ جەنە وتان وردەنٸنٸڭ يەگەرلەرٸ, كٶپبالالى «باتىر انالار», «التىن القا» جەنە «كٷمٸس القا» يەلەرٸ بوساتىلادى. بۇل تٸزٸم قر ٷكٸمەتٸنٸڭ ارنايى قاۋلىسىمەن بەكٸتٸلگەن جەنە ٷستٸمٸزدەگٸ جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ كٷشٸنە ەندٸ.
بەسٸنشٸ سۇراق: كٶلٸكتٸك سالىقتىڭ ستاۆكالارى قانداي مٶلشەردە?
جاۋاپ: كٶلٸكتٸك سالىق كٶلٸكتٸڭ ماركاسى مەن تارتىمدىلىق كٷشٸنە بايلانىستى ايلىق ەسەپتٸك كٶرسەتكٸشپەن ەسەپتەلەدٸ. قازٸرگٸ ۋاقىتتا بٸر ايلىق ەسەپتٸك كٶرسەتكٸش 2121 تەڭگە كٶلەمٸندە بەلگٸلەنگەن. جەنە دە كٶلٸكتٸك سالىق مٸندەتتٸ تٷردە كٶلٸك يەسٸنٸڭ اتىنان تٶلەنەدٸ.
مىسالى, جەڭٸل كٶلٸكتەردٸڭ ستاۆكاسى 1 ايلىق ەسەپتٸك كٶرسەتكٸشتەن 117 ەسەپتٸك كٶرسەتكٸش ارالىعىن قۇرايدى. اتاپ ايتساق, وتالدىرعىش كٶلەمٸ 1100 كۋبقا دەيٸن 1 ايلىق ەسەپتٸك كٶرسەتكٸش, 1100-دەن 1500 كۋبقا دەيٸن 2 ايلىق ەسەپتٸك كٶرسەتكٸش, 1500-دەن 2000 كۋبقا دەيٸن 3 ايلىق ەسەپتٸك كٶرسەتكٸش بولىپ كەتە بەرەدٸ. كٶلٸكتٸك سالىقتىڭ ستاۆكالارى تەك جەڭٸل كٶلٸكتەر عانا ەمەس, جٷك كٶلٸكتەرٸنە دە بايلانىستى سالىق كودەكسٸنٸڭ 367-بابىندا ناقتى كٶرسەتٸلگەن.
بەكەن نۇراحمەتوۆ, الماتى قالالىق مەملەكەتتٸك كٸرٸستەر دەپارتامەنتٸ تٷسٸندٸرۋ جۇمىستارى باسقارماسىنىڭ بٶلٸم باسشىسى
