بٸز بٸلەتٸن كينگ كٶپ جىلدار بويى جارقىندىلىقتىڭ جارشىسى رەتٸندە كٶرٸندٸ, سىنشىلاردىڭ ايتقاندارىنا پىسقىرىپ تا قارامايتىن. وقيعالاردى ەدەمٸلەپ جەتكٸزۋ جولىندا ونى ەشتەڭە دە مازالاي المادى. كينگ «كەسٸبي جازۋشى» دەگەن ۇعىم تۋرالى بەلسەندٸ ويلاندى جەنە سوعان جەتتٸ.
بۇل جىل ول ٷشٸن ٶتە قاۋىرت ٶتكەن سيياقتى. شٸلدە ايىندا ٶزٸنٸڭ كەزەكتٸ تۋىندىسى «كٸم تاپسا, سول الادى» (Finders Keepers) كٸتابىن شىعاردى جەنە قاراشا ايىندا قىسقا ەڭگٸمەلەرٸنٸڭ جاڭا جيناعى جارىق كٶرمەكشٸ. جۋىردا پرەزيدەنت باراك وبامانىڭ قولىنان ٶنەردٸڭ ۇلتتىق مەدالٸ (National Medal of Arts)سىيلىعىن الدى.
– تانىمال ماركەتتەر قالاي ىقپالدى بولا الادى جەنە ٶزدەرٸنٸڭ يميدجٸن قالاي قالىپتاستىرادى, «كٸم تاپسا, سول الادى» سيياقتى «برەند اتتى» قالاي جاسايدى دەگەنگە قاتىستى سٸز تاماشا ٷلگٸ جاسادىڭىز. اۆتورلىق قوجالىق پەن ەدەبي مەنشٸك تۋرالى سۇراق بٸزدٸ قىزىقتىرادى: جىلدار بويعى سٸزدٸڭ جۇمىسىڭىزعا قاتىستى ٶزٸڭٸز ٷشٸن تابىستى دەپ سانايتىن يميدج قالىپتاستى ما?
ستيۆەن كينگ: – جوق. مەن وسى نەگٸزگٸ جولىمدا ٶزٸمنٸڭ بەلگٸلٸ تۇلعاعا اينالعانىمدى اڭعاردىم. بۇل – جازۋشىلار ٷشٸن ەرەكشە دٷنيە. بٸراق بۇل, ەرينە, مەنٸڭ شىعارماشىلىعىمنىڭ قالىپتاسىپ قالعان باعىتتى جالعاستىرۋعا نيەتسٸزدٸگٸمنٸڭ جەمٸسٸ دەپ تٷسٸنەمٸن. شىندىعىندا, جازۋشىلار قۇپييا اگەنت بولۋدى ويلايدى جەنە بٸزدەر ٷزدٸكسٸز العا جىلجىپ وتىرعاندىقتان بەرٸن كٶرەمٸز, سوسىن ولاردى مٷمكٸندٸگٸنشە سىرتقا شىعارامىز. كەيدە باياعى نەرسەلەرگە قايتا ورالعان كەزدە مەنٸڭ ويىم ٶزگەرە باستايدى, مەنٸڭ كٶرگەندەرٸمنٸڭ بەرٸ تٷرٸن ٶزگەرتكەن دٷنيەلەر ەكەن, ايتپاقشى, حالىق تا مەنٸ سولاي كٶرەدٸ. مەن ەلٸ كٷنگە دەيٸن بۇنى ەرٸ قاراي تەرەڭ زەرتتەۋگە تىرىسقان جوقپىن, الايدا, سولاي, بۇل ٶزگەرٸستەر كٷننەن كٷنگە جالعاسا بەردٸ.
مىسالى, كەشكٸسٸن سەرۋەندەۋگە شىققاندا سىرتتا جٷرگەن حالىق كٸتاپتارىنا قولتاڭبا سۇرايدى, تٸپتٸ قوناق ٷيدٸڭ سىرتىنا شىقساڭ دا ولار تاعى قولتاڭبا سۇراپ كەلٸپ جاتادى. بٸراق ولار بۇل ەركەتتەرٸن ٶزدەرٸنٸڭ ٷلكەن ەجەسٸ ٷشٸن نەمەسە سوقىر ۇلدارى ٷشٸن جاساپ جاتقانىن ايتادى, بٸراق شىندىعىنا كەلگەندە بۇنىڭ بارلىعى eBay نەمەسە كرەيگسليست, نە وسىعان ۇقساس ينتەرنەت دٷكەندەرٸنٸڭ پايداسى ٷشٸن عانا بولاتىن. بۇل ماركەتينگتٸڭ ەرەكشە مٸنەزٸنٸڭ بٸر تٷرٸ عانا, سەن بۇنداي ەرتٷرلٸ ەدٸستەرمەن اينالاڭداعى كينو, تۆ, روك جۇلدىزدارىن بٸرٸكتٸرە الاسىڭ.
بۇل ٶمٸر تەرمينولوگيياسىندا ەرتٷرلٸلٸكتٸ قۇرايدى. بٸردە مەن جازۋعا تيٸستٸ ەڭگٸمەمەن وتىرعانمىن, مەندە بەرٸ جوعالىپ كەتتٸ. مەدەني ارالاسۋلار, جانر تۋرالى نەمەسە سىنشىلاردىڭ كٶركەمدٸك تۋرالى بولاشاق پٸكٸرلەرٸ جايىندا دا ەشتەڭە ويلامايمىن. بەرٸ جوعالىپ كەتەدٸ. بٸراق ولار تەك العاشقى جوبادا عانا عايىپ بولا تۇراتىن. سوسىن بٸراز ۋاقىتتان كەيٸن سٸز جازۋعا قايتا ورالعاندا ولاردىڭ شىندىعىندا ماڭىزدى ەكەنٸن تٷسٸنەسٸز. بۇل – مەن ٷشٸن جارقىن ارپالىس.
– بٸرٸنشٸدەن, بۇلاردىڭ كٶبٸ نەگٸزٸنەن «وق ٷستٸندە اتپەن شابۋ» شىعارماسىمەن بٸرگە جاسالدى, ەلەكتروندى كٸتاپ, سوسىن سەرييالى روماندار, بٸراق بۇنىڭ بارلىعى «81 ميليا» مەن «ۋر» جاساۋ تۋرالى جوسپاردان تۋعان بولاتىن. باسقاشا ايتقاندا, بۇل مەن جۇمىس باستاعاندا جەنە كٶرسەتكەندە ٸشٸندە بولماۋ تەحنولوگيياسىنىڭ بٸر بٶلٸگٸ عانا ەدٸ. سولاي, بۇل جەردە تاباندى تەجٸريبە جەنە ەگەر مەن بۇعان تىرىسسام نە بولادى? بۇل نەگە ۇقسايدى? بۇل جاڭا گٷلگە ۇقسايتىن شىعار.
جەنە ەگەر ساعان وتباسىڭ قولداۋ كٶرسەتسە ەرٸ تابىستى بولساڭ – بۇل ٶتە جاقسى نەرسە. بانككە بٸراز اقشا قويساڭ, كٷننەن كٷنگە فينانس جاعىنان بەرٸ دۇرىس بولا باستايدى. ەگەر سەن بٸر جاڭا دٷنيەنٸ قالاساڭ, سەن وعان قول سوزا الاسىڭ.
سٸرە, كينو مەن تەلەۆيدەنيەنٸڭ ٸستەپ جاتقانى دۇرىس ەمەس. ولار مەنٸ الدىن الا جاساپ قويادى جەنە ٷلكەن كەڭٸستٸككە قۇرىپ تاستايدى. مەنٸڭ العاشقى رەداكتورىم بيلل تومسون «كەرري», «سالەمنٸڭ جەرەبەسٸ», «نۇر», «تٷنگٸ كەزەك» جۇمىستارىنا رەداكتور بولدى. ونىڭ «كەرري» تۋرالى بىلاي دەگەنٸ بار: «بۇل جازۋشى – ٶز ميىنىڭ جوبالاۋشىسى».
وسى شىعارمالاردىڭ كٶبٸ نەگٸزٸنەن كينو يندۋستريياسىنا ساتىلدى, سەبەبٸ ولارداعى سيتۋاتسييالار قاراپايىم جەنە ۆيزۋالدٸ كەڭٸستٸككە جاقىن بولدى. مەن كينومەن ٶستٸم, بۇل ٶنەر مەنٸڭ بٷكٸل بولمىسىمدى قالىپتاستىردى. مەن كينو كٶرٸپ وتىرىپ ونى وقيتىنمىن دا. مەن ەر نەرسەنٸ كٶرۋ جٷيەسٸمەن (ۆيزۋالدٸ تٷردە) قابىلدايتىنمىن. بۇل سەزٸنۋ مەن كوللەدج وقىپ جٷرگەندە كٷشەيە تٷستٸ. ول ۋاقىتتا كٶپتەگەن پوەتيكالىق كۋرستارعا قاتىساتىنمىن. دەل سول كەزدە حالىق تٷسٸنٸگٸندە ەلەستەتۋ نەمەسە كٶرۋ يدەياسى تۋىپ جاتقان, ياعني ايتۋعا تيٸستٸ دٷنيەلەردٸڭ بەرٸن الدىمەن كٶرۋ كەرەك. دەمەك كەيٸپكەردٸڭ كٶڭٸل-كٷيٸ ناشار ەكەنٸن سٶزبەن ايتۋدىڭ قاجەتٸ جوق, ونى كٶرسەتۋ كەرەك, تٷسٸنٸكتٸ بولارداي بٸرنەرسە كٶرسەت, مٸنە, كەرەگٸ. جەنە بۇل ماعان ٶتە تابيعي كٶرٸنەدٸ. كٶپ فيلمدەردٸڭ سەتسٸز شىعاتىنى دا سوندىقتان, ياعني ۆيزۋالدٸ كەڭٸستٸك جەتپەي جاتادى. «ماردىمسىزدىق» جەنە «شوۋشەنكادان قاشۋ» سيياقتى قىسقا شىعارمالار, مەنٸڭشە, ۆيزۋالدٸ مٷمكٸندٸكتەردٸ دۇرىس پايدالانا بٸلدٸ دەپ ويلايمىن.
تەلەۆيدەنيەدەگٸ مينيسەريالدار مەن ەپيزودتاردىڭ بارلىعىنىڭ ەدەبي نۇسقاسى بار. مەن ٶزٸمدٸ الدىعا قاراي اسىعا تارتامىن, «سىندىرار سالماقتىلىق»,«جٷرەتٸن ٶلٸك», بۇلاردىڭ بارلىعى ٶتە كەرەمەت تۋىندى دەگەن باعاسىن الدى, سەبەبٸ ولاردا قىزىقتىرعىش تارتىلىس پەن تەرەڭدٸك قاتار توعىسقان بولاتىن.
– سٸزدٸڭ كٶپتەگەن شىعارمالارىڭىز ەدەتتەگٸ جانر شەكاراسىندا ەرتٷرلٸ وي تۋعىزادى. جانر مەسەلەسٸنە بايلانىستى ٶزٸڭٸز قالاي ويلايسىز?
– بۇل بٸر مازانى كەتٸرەتٸن سۇراق. سەبەبٸ, مەن ٶزٸمدٸ بەلگٸلٸ بٸر جانردىڭ جازۋشىسىمىن دەپ ويلامايمىن, بٸراق مەنٸ حالىق حوررور, فانتاستيكالىق نەمەسە عىلىمي كٶركەم ەدەبيەتتٸڭ ٶكٸلٸ دەپ ەسەپتەيدٸ. بۇل – سەن جەڭە المايتىن كٷرەس. تازا ەدەبيەت پەن كوممەرتسييالىق ەدەبيەت اراسىنداعى قارسىلىق نەمەسە امەريكاندىق ەدەبيەت پەن جانرلىق ەدەبيەتتەگٸ قارسىلىق, بۇل – قالاي بولسا دا سەن شىن مەنٸندە قالامايتىن كٷرەس.
جانر كٸتاپتار تٸزٸمٸن جاسايدى, بۇل ماعان دا قاتىستى. كەزدەيسوق وقىرماندار بىلاي دەيدٸ: «مەن رومانتيكا وقىعىم كەلەدٸ». يە, بۇل قازٸر ٶتە قولجەتٸمدٸ, قالاعان رومانتيكالىق شىعارمانى كەز كەلگەن Harlequin سيياقتى سايتتاردان وڭاي تابۋعا بولادى. «كٷڭگٸرتتٸكتٸڭ ەلۋ كٶلەڭكەسٸن» تابا الاتىن شىعارسىز نەمەسە جاڭا سەرييالداردى, تٸپتٸ ەروتيكالىق رومانتيكانى دا تابا الاسىز. بٸراق سٸز نە ٷشٸن بۇلاردىڭ اراسىنان «رەبەككا» نەمەسە «ۋاقىت ساياحاتشىسىنىڭ ەيەلٸ», بولماسا «جٷزجىلدىق جالعىزدىق» سيياقتى رومانداردى كٶرە المايسىز. ولاردىڭ بارلىعىندا جانرلىق ەدەبيەتتٸڭ ەلەمەنتتەرٸ بار جەنە بۇل مەنٸڭ شىعارمالارىما دا قاتىستى. مەن حوررور جانرىنداعى تۋىندىلاردى وقىپ ٶستٸم. روبەرت بلوح, ريچارد مەتيسون, گوۆارد فيلليپس لاۆكرافت, اۆگۋست دەرلەت – وسى اۆتورلاردىڭ بارلىعىن وقۋدان جالىققان ەمەسپٸن. مەن ەلٸ كٷنگە دەيٸن وسى جانردى سٷيٸپ وقيمىن, بٸراق شىنىندا تاماشا دٷنيەلەر تابۋ ٶتە قيىن. مەن بلوگتاردان جەنە ينتەرنەت ماگازيندەردەن بارىق جانردى قاراۋعا تىرىسامىن, بٸراق بەرٸن بٸردەي وقىمايمىن.
مەن ٶز باسىمدا وسى تاقىرىپتا تالاس تۋعاندا, مەرسەدەس مىرزانىڭ يدەياسى ويىما ورالادى, سوسىن تەلەديدار كٶرەمٸن. مەن فلوريدادان وسى مەنگە كەلٸپ وڭتٷستٸك كاروليناعا توقتاعان كەزدە تەلەديداردان بٸر وقيعا تۋرالى ايتىپ جاتقاندارىن كٶردٸم. ەڭگٸمە قىز بەن جٸگٸتتٸڭ اراسىنداعى كٸشكەنتاي نەرسەدەن باستالىپ, ٷلكەن قىلمىستىق قاندى وقيعاعا اينالادى. سوندا مەن ٶزٸمە «بۇل – ناعىز دەتەكتيۆتٸ شىعارمانىڭ جەلٸسٸنە ارقاۋ بولار دٷنيە, بٸراق بۇل مەنٸڭ قولىمنان كەلمەيدٸ, مەن جازاتىن وقيعا ەمەس» دەدٸم. بٸراز جىلدار ٶتكەننەن كەيٸن سەن ارتىڭا قاراعاندا ٶزٸڭ شىندىعىندا قالاعان, بٸراق جازا الماعان شىعارمالار بولادى. سەبەبٸ, ول سەنٸڭ جانرىڭا سەيكەس كەلمەگەن ەدٸ. ەرينە, مەن سٸزگە جانر ماڭىزدى ەمەس دەپ ايتا الامىن, بٸراق بۇل سەنٸڭ ەدەبيەتتەگٸ دەرەجەڭدٸ انىقتايدى عوي, سوندىقتان بۇل ماڭىزدى ەكەنٸ انىق. قايتكەن كٷندە دە مەن العا قاراي جىلجي بەرەمٸن جەنە جازا بەرەمٸن.
– نەگٸزٸنەن جانر تۋرالى كٶپ ادام بىلاي تٷسٸندٸرەدٸ, «جانر دەگەنٸمٸز – بۇل فورمالاردى بٸرٸكتٸرۋ, ياعني شىعارمانىڭ قۇرىلىمدار ارقىلى بٸر پٸشٸنگە كەلۋٸ». ال بٸراق سٸزدٸڭ «قاراڭعى مۇنارانىڭ ٸشٸندە» اتتى سەريالىڭىزدا سٸزدٸڭ جاساعان حاراكتەرلەرٸڭٸز شىندىعىندا ەشقانداي فورماعا بٸرٸكپەيدٸ. بۇل جەردە سوندا تەك يدەيانى ويناتۋ عانا جٷزەگە اسىپ تۇر عوي, سولاي ما?
– بۇل سۇراعىڭىز تاعى جانر مەسەلەسٸنە تٸرەلٸپ تۇر ما? جاقسى, سٸز ايتقان سول كٶپ حالىقتىڭ ويى تاپ بٸر كٸشكەنتاي بالانىڭ ەڭگٸمەسٸنە ۇقسايدى. «مەن مىنا تاماقتى جەگٸم كەلمەيدٸ, سەبەبٸ, بۇعان مەن جاقسى كٶرمەيتٸن باسقا بٸردەمەلەر ارالاسىپ كەتكەن».
– دۇرىس. ماعان «كاللانىڭ قاتىگەزدٸگٸ» اتتى تاراۋى قاتتى ۇنايدى.
– «قاراڭعى مۇنارا» كٸتاپتارى تٷگەلدەي دەرلٸك تٶبەلەس. بۇل جەردە ۆەستەرن باعىتىنداعى سيۋجەت نەگٸزگٸ رول اتقارادى. سونداي-اق, فانتاستيكالىق جەنە عىلىمي كٶركەم ەدەبيەتتٸڭ دە ەلەمەنتتەرٸ دە جەتەرلٸك. مەن كوللەدج وقىپ جٷرگەندە بۇل نەرسەلەردەن ونشا حابارىم بولماعان ەدٸ, كەيٸن ميفتٸك ارحەتيپپەن جۇمىس جاساۋدى ٷيرەنگەننەن كەيٸن مەندەگٸ قىزىعۋشىلىق ودان دا كٷشەيە تٷستٸ. ەگەر مەنٸڭ قولىمنان بٸر نەرسە كەلسە, قاشاندا مەن ونى جاساپ قالۋعا تىرىساتىنمىن.
– سٸز جاقىندا نيۋ-يورك تايمسقا جازۋشىلار جەنە ٶنٸمدٸ تابىس تۋرالى ەسسە جازدىڭىز. بۇل جەردە سٸز ەڭبەك ەتۋ فورماسى تۋرالى جازدىڭىز با? ٶزٸڭٸز قالاي ويلايسىز, جالپى جازۋشىلىق كەسٸپتٸڭ باسقا جۇمىستاردان قانداي ايىرماشىلىعى بار?
– جاقسى, بۇل – مەن ٷشٸن ٶتە تاماشا جۇمىس. سەبەبٸ, مەن كٷنٸنە نەبەرٸ 4 ساعات قانا جۇمىس ٸستەيمٸن. جازۋشىلار قانداي ۋاقىتتا بولماسىن ەرتٷرلٸ بولعان. ەنتوني تروللوپ ەدەتتە تاڭعى ساعات تٶرتتە ورنىنان تۇرىپ, كەشكٸ جەتٸگە دەيٸن جازۋمەن اينالىساتىن بولعان. ال, دجون يرۆينگ كٷنٸ بويى جازۋمەن وتىرعان. بٸراق مەن ولار بۇلاي قالاي ٶمٸر سٷرگەنٸن ەش تٷسٸنە المايمىن.
– مەنٸڭ ەستۋٸمشە, بالزاك تٷنٸ بويى جازۋمەن اينالىسقان.
– دۇرىس. توماس ۆۋلف تا تٷنٸ بويى جازۋمەن وتىرعان. بٸراق مەن ٷشٸن قايتا ورالۋدى جەنە قايتا جازۋدى بارىنشا ازايتۋ كەرەك. سونىمەن قاتار, قازٸر مەنٸڭ دە جاسىم كەلٸپ قالدى. بۇرىن جاس كەزٸمدە كٶپ جازاتىن ەدٸم, تٸپتٸ ەرتٷرلٸ ەكٸ جوبادا قاتار جۇمىس جاساي بەرەتٸنمٸن. مەن جاڭا دٷنيەلەرٸمدٸ كەيدە تاڭەرتەڭ, كەيدە تٷندە جازامىن. بٸراق ولار باستاپقىدا ەشقانداي تابىس ەكەلمەيتٸن. كەيٸن كٶپ كەشٸكپەي ەكرانيزاتسييالاناتىن بولدى. سودان كەيٸن عانا ولار جاقسى بٸردەمەگە اينالا باستايدى.
مەنٸڭ نوۆەلليست ەكٸ ۇلىم بار – دجوە حيلل جەنە وۆين كينگ. دجوە بالام ماعان كٶبٸرەك ۇقسايدى. ال, ولۆين – ازداپ جالقاۋلاۋ, ەلسٸزدەۋ جەنە ەسەرشٸل. دجوە قازٸر پوپكورننان باس تارتۋعا تىرىسىپ جٷر. ول ماعان ٶزٸمنٸڭ 30 جاستاعى كەزٸمدٸ ەسٸمە تٷسٸرە بەرەدٸ.
– ماعان حالىقتىڭ اشىنىپ جازعان حاتتارى جيٸ كەلٸپ تۇرادى. ولاردىڭ ايتقاندارى شىندىققا جاناساتىن. يە, مەن بٷكٸل ٶمٸرٸمدٸ بٸر نٷكتەگە ارنادىم. ەرينە, تٷگەلدەي دەمەي-اق قويايىن. ەيەلٸم سٸزگە بولاشاقتا مەنٸڭ 1968 جىلعى سايلاۋدا ريچارد نيكسونعا داۋىس بەرگەنٸمدٸ ايتاتىن بولادى. سەبەبٸ, ول ٶز جوسپارىندا بٸزدٸڭ ەسكەردٸ ۆەتنام تەرريتوريياسىنان شىعارۋعا كٷش سالاتىنى تۋرالى باياندادى. يە, مەن ونىڭ بۇل ۋەدەسٸنە سەندٸم. كەيٸن ول ماعان بىلاي دەدٸ: «يە, مەندە ونداي جوسپار بولعانى راس بولاتىن, بٸراق بۇل سايلاۋدان بۇرىن ايتىلمادى». مەن وعان داۋىس بەردٸم, ونىڭ جوسپارى بولاشاقتاعى كٶپ نەرسەلەردٸ شيەلەنٸستٸرۋگە ەكەلدٸ.
مەن – راديكالدى كٶزقاراستاعى تۇلعامىن. مەنٸڭ ساياسي ۇستانىمىم – قاشاندا جاسالىپ جاتقان ەرەكەتتەردٸڭ تەك شىنايى جاعىندا بولۋ. مەن شتاتىندا ٶستٸم جەنە مەنٸڭ بٷكٸل تۋىستارىم رەسپۋبليكاشىلدار ەدٸ. ولار رەسپۋبليكالىق پارتيياعا جەنە دەموكراتيياعا سەرت بەرگەندەر بولاتىن. مەن ۆەتنام تاقىرىبىندا راديكالدى جاقتامىن. جەنە بۇل ساياسي ويىندا كٶپ بالالار دا راديكالدى كٶزقاراستا بولدى. مەن ەلٸ كٷنگە دەيٸن وڭ قاناتتاردىڭ جاساپ جاتقاندارىن تٷسٸنە المايمىن, اقىلىما سىيمايدى. بەرٸبٸر دە بۇل حالىق ٶزٸنٸڭ حريستيان ٶكٸلٸ ەكەنٸن بٸلدٸرەدٸ. شىنىمدى ايتسام, مەن ەلٸ كٷنگە دەيٸن وسى ەكٸ ساياسي ستاندارتتى تٷسٸنە الماي-اق قويدىم.
مەن رەسپۋبليكالىق كانديداتتاردى كٶرگەندە ەرەكشە جٷيكەم توزادى جەنە بەن كارسون ٶتە ناشار. ول بٸزدٸڭ ۇلتتىق قارىزىمىز جەنە بولاشاقتاعى ۇرپاعىمىزعا سول قارىزدى قالاي مۇرا ەتەتٸنٸمٸز تۋرالى ايتادى. ولاردىڭ باسىم كٶپشٸلٸگٸ وسى بٸتپەيتٸن قارىزدار تۋرالى جەنە سوعان يە بولار بالالارىمىزدىڭ بولاشاعى تۋرالى عانا ايتا بەرەدٸ. بٸراق ولاردىڭ ەشقايسىسى قورشاعان ورتانىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸ نەمەسە بٸزدٸڭ بالالارىمىز قورعانىش بەت پەردەسٸن قالاي كييۋٸ قاجەت سيياقتى دٷنيەلەردٸ ايتپايدى. بۇل مەنٸ قاتتى مازالايدى.
مەن جازۋعا وتىرعان كەزدە كەيٸپكەرلەرٸمە بايلانىستى ەكٸجاقتى كٶزقاراستى دا اشىپ كٶرسەتۋگە تىرىسامىن. ەر سيۋجەت كەيٸپكەر حاراكتەرٸنەن ٶربيدٸ. بٸراق مەن دەرەكتٸ ەدەبيەتكە كٸرٸسكەندە, بۇل ماڭىزدىراق بولعاندىقتان ەدەتتەگٸدەي بىلاي ايتۋعا بولمايدى: «مەنٸ بٸرەۋلەردٸڭ مازالاعانىن قالامايمىن نەمەسە ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەرگە كٸرمەيمٸن». مەن حالىقتى قورقىتقىم كەلمەيدٸ, بۇلار جاي عانا مەنٸڭ كٶزقاراستارىم. يە, جوعارىدا ايتىلعان سۋىق قارۋلاردى باقىلاۋعا قاتىستى نەرسە دە وسى مەنٸڭ جەكە كٶزقاراسىمنىڭ قاتارىنا كٸرەدٸ. مەن دجون لەننوندى ٶتە جاقسى كٶرەمٸن, ول: «بٸز قولىمىزدان كەلگەننٸڭ بەرٸن جاسايمىز» دەيدٸ.
– جاقىندا سٸز باراك وبامانىڭ قولىنان ٶنەردەگٸ ۇلتتىق مەدالدٸ الدىڭىز. بۇل قۇرمەت سوڭعى جىلدارى جازىلعان جۇمىستارىڭىزعا بەرٸلدٸ جەنە ەدەبيەتتەگٸ دەرەجەڭٸزدٸ تاعى دا كٶتەرە تٷستٸ. ٶزٸڭٸز بۇل تۋرالى نە ايتاسىز?
– مەن ساحنادا تۇرعاندا ٶزٸمنٸڭ شىندىعىندا جانرلىق جەنە حالىقتىق جازۋشى ەكەنٸمدٸ كٶردٸم. مەن بۇل تۋرالى ەشقاشان ايتقان ەمەسپٸن جەنە ەشقاشان تٷسٸندٸرۋگە باعىتتالعان نەمەسە اشۋعا تولى حاتتار جازعان ەمەسپٸن. قازٸر مەن ٶزٸمدٸ بارىنشا سابىرلىلىققا شاقىرىپ, ەرٸ قاراي جۇمىس ٸستەۋگە تىرىسۋدامىن. ەرينە, ٸشتەگٸنٸ سىرتقا شىعارىپ تۇرۋ ماڭىزدى عوي, بٸراق سىني تۇرعىدان كەلگەندە, تىنىشتىق ساقتاپ ەرٸ قاراي جۇمىس جاساعان ەلدەقايدا دۇرىس دەپ ەسەپتەلٸنەدٸ.
ەدەبيەت سىنىندا ەگەر سەنٸڭ جازعان دٷنيەڭە ادامدار بٸردەي كٶزقاراس بٸلدٸرسە وندا بۇل جەردە بٸر شيكٸلٸك بار دەگەن سٶز, دەمەك سەنٸڭ جۇمىسىڭدا بٸر ٷلكەن قاتەلٸك جاتىر. سەن قاتە بٸردەمە جاساپ تۇرىپ جەنە جٷيكەڭ توزىپ بىلاي دەيسٸڭ: «مەنٸكٸ دۇرىس, ال قالعاندارىنٸكٸ قاتە». بٸراق ەدەتتە قايتا قاراعاننان كەيٸن نە بولادى, بەرٸ باسقاشا ايتىپ شىعا كەلەدٸ. مەن العاش رەت «ەرتٷرلٸ مەزگٸلدەردٸ» جارىققا شىعاردىم, بۇل تٶرت نوۆەللادان تۇردى. جەنە ەربٸر شىققان سايىن مەن مىنانى ەستٸدٸم: «بۇل ٶتە جاقسى كٸتاپ, تەك مىنا بٸر جۇمىستى قوسپاعاندا». بٸراق بۇلار ەشقاشان ۇقساس وقيعالار بولعان ەمەس.
كٶپ سىنشىلاردىڭ كٶزقاراسىندا ەسٸرەسە ەسكٸ كٶزقاراستاعى كٸسٸلەردٸڭ ويىندا مەن بۇزۋشىلاردىڭ قاتارىندامىن. حوررور جانرداعى جازۋشىمىن جەنە سىنشىلار مەنەن رەال ٸزدەپ ەۋرە بولادى. جەنە كٶپ سىنشىلاردىڭ جۇمىستارى شىنايى سىن دەرەجەسٸنە جەتپەي قالادى, سودان كەيٸن جوق بولادى. دەل قازٸرگٸ سىنشىلاردىڭ بٸرازى مەنٸمەن بٸرگە ٶستٸ جەنە ولار مەنٸڭ شىعارماشىلىعىممەن ٶتە ەرتە كەزدەن تانىس بولدى. ولاردىڭ بارلىق جۇمىستارى مەن ەڭبەكتەرٸندە اشىق ويلاۋ تەندەنتسيياسى بار. بۇل – نەگٸزٸندە ٶتە ماڭىزدى نەرسە.
حارولد بلۋم سيياقتى ەسكٸ مەكتەپتٸڭ سىنشىلارىنىڭ كٶزقاراستارى مەنٸڭ جٷيكەمە تيەدٸ. ولار قازٸرگٸ امەريكا مەدەنيەتٸن جاقسى تٷسٸنە المايتىنداي كٶرٸنەدٸ. ولار ەدەبيەتتەگٸ ەۆوليۋتسييا شەرۆۋد اندەرسون كەزەڭٸمەن توقتاپ قالعانداي قابىلدايدى. يە, ودان ەرٸ 1953 جىلعا دەيٸنگٸ شىققان فولكنەر جەنە حەمينگۋەيدٸ دە مويىندايدى. كەزٸندە دجون ستەينبەك تە تاماشا كٸتاپتارىمەن سىنشىلاردىڭ ٷمٸتٸن اقتاي الماعان. تەودور درايزەر, امەريكان تراگەديياسى تۋرالى ايتسا ولار تەك بىلاي دەيدٸ: «ول پروزا ستيلٸن لاستاۋشى». يە, ول سونداي بولعان! ونىڭ كەرري ەپكەسٸن نەمەسە امەريكا تراگەديياسىن ەشكٸم تاريحتان الىپ تاستاي المادى. بۇلار امەريكا ەدەبيەتٸنٸڭ ناعىز جاۋھارلارى بولىپ قالا بەردٸ. نەمەسە فرەنك نورريس تۋرالى ەشكٸم ايتپايدى, بٸراق ارتىندا قانشاما تاماشا كٸتاپتار قالدى. ستيۆەن كرەيننىڭ دا جاعدايى دەل سولاي بولعان, ەشبٸر سىنشىنىڭ ىقىلاسىنا بٶلەنبەگەن, سەبەبٸ ول پرولەتاريات جازۋشى بولعان.
مەنٸڭ تٷسٸم كٶك. مەن كٶك تٷستٸلەردٸڭ ٸشٸنەن شىقتىم. مەن رەستورانعا بارمادىم, ول جەردە مەيٸلٸنشە ساق بولۋ كەرەك عوي. مەن كيٸم سيياقتى باسقا زاتتاردى دا المادىم. مەنٸڭ قولىمنان وقۋ كەلدٸ. مەن امەريكا ەدەبيەتٸندە جۇمىس جاساپ جاتقان ەربٸر تۇلعانى قاتتى قۇرمەتتەيمٸن. فيليپ روت پەن بەرنارد مالامۋد – مەن شىندىعىندا باس يەتٸن تاماشا جاندار. حارولد بلۋم سيياقتى سىنشىلارمەن كەلٸسە المايمىن, سەبەبٸ ولار دجيم تومپسوندى نەمەسە روسس ماكدونالدتى ٶز دەرەجەلەرٸندە باعالاي المادى.
[caption id="attachment_15641" align="alignright" width="214"]
بۇل بٸر بينگو ويىنى سيياقتى. ەرينە, قالايدا بولماسىن مەن بۇل قۇرمەتتٸ سىيلىققا يە بولعانىما ٶتە قۋانىشتىمىن. ەدەبيەتتەگٸ سىيلىقتار جازۋشىلارعا ەرٸ قاراي جٷرۋٸنە ٷلكەن جٸگەر بەرەدٸ. حارولد بلۋم سيياقتىلار بۇعان دا قارسى. بٸراق بەرٸ ٶز جالعاسىن تابا بەرەدٸ. بۇل – ٷلكەن ديسكۋسسييا تۋدىراتىن مەسەلە.
سۇقباتتاسقان اندجەلا اللان,
گارۆارد ۋنيۆەرسيتەتٸ ەدەبيەت تاريحىنىڭ وقىتۋشىسى
25.10.2015 LARB/The Los Angeles Review of Books
اۋدارعان مەرەي قوسىن
