بٷگٸندە ەلٸمٸزدٸڭ اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىن قولداۋعا باعىتتالعان بٸرنەشە باعدارلامالار جٷزەگە استى. ەربٸر باعدارلامانىڭ ٶزٸندٸك ورىنى بار. بەرٸ دە اۋىل حالقىنىڭ جاعدايىن جاقسارتۋعا باعىتتالعانىن بٸلەمٸز. سونداي ماڭىزدى جوبالاردىڭ بٸرٸ ھەم بٸرەگەيٸ «كەڭ دالا» باعدارلاماسى. اتالىمىش باعدارلاما ەلٸمٸزدەگٸ اۋىل شارۋاشىلىعى ەڭبەككەرلەرٸنە ەلەۋلٸ ىقپال ەتكەنٸ سٶزسٸز.
2020 جىلى قولعا الىنعان باعدارلاما اۋىل شارۋاشىلىعىن قولداۋ مەن دامىتۋعا باعىتتالىپ, تالاي جەر ەمگەن شارۋانىڭ جۇمىسىن جانداندىردى دەپ نىق سەنٸممەن ايتۋعا بولادى. جوبانىڭ نەگٸزگٸ ماقساتى – اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىن قارجىلاي قولداپ, ينفراقۇرىلىمىن جاڭارتۋدى كٶزدەگەن-دٸ.
وسىعان دەيٸن اقپارات قۇرالدارى ەلٸمٸزدە اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكالارىنىڭ ەبدەن ەسكٸرگەنٸ جايىندا كٶپ ايتىلدى. ەسكٸ تەحنيكا ەلٸمٸزدٸڭ اگرارلىق سەكتوردا ٶنٸمدٸلٸكتٸڭ ارتتىرۋعا قولبايلاۋ بولىپ كەلگەنٸ دە جاسىرىن ەمەس. كەڭەس زامانىندا شىققان ەسكٸ تراكتورلار مەن كومبايىنداردى جاماپ-جاسقاۋدان شارۋالاپ ەبدەن شارشادى دەسەك بولادى.
قازٸر زامان تالابىنا ساي اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكالارىنىڭ باعاسى ٶتە قىمبات. ونى الۋعا كەز كەلگەن شارۋانىڭ قولى جەتە بەرمەيتٸنٸ انىق. وسى رەتتە «كەڭ دالا» باعدارلاماسى ارقىلى فەرمەرلەرگە جەڭٸلدەتٸلگەن نەسيەلەر بەرٸلٸپ, شاعىن جەنە ورتا اۋىل شارۋالاردىڭ جاڭا تەحنيكا, تٷرلٸ تەحنولوگييالارعا ارنالعان جابدىقتاردى ساتىپ الۋ جول اشىلدى. جاڭا جوبانىڭ ارقاسىندا شارۋا قوجالىقتارى جاڭا تەحنيكاعا قول جەتكٸزٸپ, ٶندٸرٸس كٶلەمٸن ۇلعايتتى.
بٷگٸندە ەلٸمٸزدٸڭ اگرو سەكتورىنا اسا قاجەت تەحنيكالارعا – دەن سەپكٸشتەر, كومبايندار, تراكتورلار, سۋارۋ جەنە تىڭايتقىش شاشاتىن جابدىقتار ەكەنٸن سالا ماماندارى سان مەرتە ايتقان ەدٸ. شارۋالار ٶزٸنٸڭ ەگٸستٸك جەرلەرٸنٸڭ اۋماعىن كەڭەيتٸپ, ٶنٸمدٸلٸكتٸ ارتتىرۋ ٷشٸن بٸرٸنشٸ كەزەكتە تەحنيكالارىن جاڭارتۋى كەرەك ەدٸ. «كەڭ دالا» باعدارلاماسى بۇل مەسەلەردٸ تولىقتاي بولماسا دا بٸراز شەشۋگە ىقپال ەتكەنٸن ايتۋعا تيٸسپٸز.
بٷگٸندە ەلٸمٸزدە ەگٸن جيناۋ ناۋقانى كەزٸندە دەندٸ-داقىلدارى شاشپاي-تٶكپەي جيناپ الۋ ٷشٸن ساپالى كومبايندار قاجەت. سول سەبەپتٸ شارۋالار اراسىندا استىق پەن دەندٸ داقىلداردى جيناۋعا ارنالعان كومبايندارعا سۇرانىس ٶتە جوعارى. سوڭعى جىلدارى ٷكٸمەت اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنا قوماقتى قاراجات بٶلٸپ, جەر ەمگەن شارۋالاردىڭ تەحنيكالاردى الۋىنا قولداۋ كٶرسەتتٸ.
ەگەر مامانداردىڭ وي-پايىمىنا قۇلاق اساتىن بولساق, ەلٸمٸزدەگٸ شارۋالارعا تەك قانا كومبايىن عانا ەمەس, ەلٸمٸزدٸڭ تٷرلٸ كليماتتىق جاعدايلارىنا بەيٸم, قۋاتتى ەرٸ كٶپ فۋنكتسييالى تراكتورلار دا قاجەت. تراكتورلار جەر جىرتۋ, دەن سەبۋ, تٸپتٸ تاسىمالداۋ جۇمىستارى ٷشٸن تاپتىرمايتىن تەحنيكا.
بۇدان باسقا توپىراق قۇنارلىلىعىن ساقتاپ, ٶسٸمدٸكتەردٸڭ جاقسى ٶسۋٸنە قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن تىڭايتقىش شاشاتىن ارنايى جابدىقتار دا شارۋالارعا اسا قاجەت. سول سيياقتى زاماناۋي, جوعارى دەلدٸكتٸ دەن سەپكٸشتەر ەگٸس جۇمىستارىنىڭ تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرىپ, اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنىڭ ٶرٸسٸن كەڭەيتەتٸنٸن ەستەن شىعارماۋىمىز كەرەك.
قازٸرگٸ دامىعان اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى جۇمىستاردى اتقاراتىن تٷرلٸ تەحنيكالار بار. ەدەتتە اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسى دەگەندە بٸرٸنشٸ كەزەكتە كٶز الدىمىزعا كومباين مەن تراكتور ەلەستەيتٸنٸ بەلگٸلٸ. شىندىعىندا اگروٶنەركەسٸپ سالاسىنىڭ تابىستىلىعىن ارتتىراتىن تەحنيكالار ٶتە كٶپ. سولاردىڭ بٸرٸ سۋ رەسۋرستارى تاپشى ٶڭٸرلەردە سۋدى ٷنەمدەيتٸن تەحنيكالار.
بٷگٸندە زاماناۋي سۋارۋ جٷيەلەرٸ سۋدى ٷنەمدەۋگە مٷمكٸندٸك بەرسە, جاڭبىرلاتۋ مەن تامشىلاتىپ سۋاراتىن جابدىقتار دەندٸ داقىلداردىڭ ٶنٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋعا مٷمكٸندٸك تۋعىزىپ وتىرعانىن بەرٸمٸز بٸلەمٸز. «كەڭ دالا» باعدارلاماسى اياسىندا ەلٸمٸزدەگٸ بٸراز شارۋالار ٶزدەرٸنٸڭ شارۋاشىلىقتارىندا سۋدى ٷنەمدەيتٸن تەحنولوگييالاردى ەنگٸزٸپ, قازٸر ونىڭ راحاتىن كٶرٸپ وتىر.
ٷكٸمەتٸ فەرمەرلەردٸ وسى تەحنيكالارمەن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا سۋبسيدييالار جەنە ليزينگتٸك باعدارلامالار ارقىلى قولداۋ كٶرسەتٸپ, اۋىل شارۋاشىلىعى سەكتورىنداعى تەحنيكالىق بازانى جاڭارتۋعا باعىتتالعان بٸرنەشە باعدارلامانى جٷزەگە اسىرىپ كەلەدٸ.
وسى باعدارلامانىڭ ارقاسىندا ەلٸمٸزدەگٸ اۋىل شارۋاشىلىعى ينفراقۇرىلىمى بٸرشاما جاقسارا تٷسكەنٸ انىق. ايتالىق, اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرٸنە جولدار سالۋ, سۋارمالى جەرلەردٸ دامىتۋ جەنە قويما ورىندارىن كەڭەيتۋ ارقىلى ٶنٸمدەردٸ تاسىمالداۋ مەن ساقتاۋ پروتسەسٸ بٸرشاما دامىدى. بۇل باعىتتا اتقارىلعان جۇمىستار اۋىل شارۋاشىلىعى ەڭبەككەرلەرٸنٸڭ جۇمىسىن جەڭٸلدەتٸپ, ۋاقىت پەن شىعىندى ٷنەمدەۋگە مٷمكٸندٸك بەردٸ.
«كەڭ دالا» باعدارلاماسىنىڭ ارقاسىندا اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا جاڭا جۇمىس ورىندارى پايدا بولىپ, اۋىل تۇرعىندارىنىڭ تۇرمىسى جاقسارۋىنا ايتارلىقتاي سەپتٸگٸن تيگٸزگەنٸ انىق.
«كەڭ دالا» باعدارلاماسىنا ەلٸمٸز بويىنشا مىڭنان استام شارۋا قوجالىقتارى قارجىلاندىرىلدى. ال بيىلدان باستاپ باعدارلامانىڭ ەكٸنشٸ كەزەڭٸ ٸسكە قوسىلىپ, اۋىل شارۋاشىلىعىمەن اينالىساتىن 1,6 مىڭنان استام فەرمەرگە جەڭٸلدەتٸلگەن نەسيەلەر ۇسىنىلعان. بۇل جالپى فەرمەرلەردٸڭ شامامەن 5%-ىن قۇرايدى.
اتالمىش باعدارلاما فەرمەرلەرگە جىلدىق پايىزدىڭ مٶلشەرلەمەسٸ 5% بولاتىن جەڭٸلدەتٸلگەن نەسيە الۋ مٷمكٸندٸگٸن ۇسىندى. سونىمەن قاتار, كەپٸلدٸكپەن قامتاماسىز ەتٸلمەگەن فەرمەرلەرگە «دامۋ» كەسٸپكەرلٸكتٸ قولداۋ قورى تاراپىنان قارىزدىڭ 85%-ىنا كەپٸلدٸك بەرٸلٸپ, قوسىمشا قولداۋ شاراسى رەتٸندە شارۋالاردىڭ موينىنداعى جٷكتەمەسٸن بٸرشاما ازايتتى.
و باستا «كەڭ دالا» باعدارلاماسى ارقىلى جىل سايىن 70-140 ميلليارد تەڭگە قاراجات كٶكتەمگٸ ەگٸس جەنە كٷزگٸ جيىن-تەرٸم جۇمىستارىن جٷرگٸزۋگە بٶلٸنٸپ كەلگەن بولاتىن. مەسەلەن, 2023 جىلى باعدارلاماعا جالپى سوماسى 140 ميلليارد تەڭگە بٶلٸنسە, ال 2024 جىلى بۇل كٶرسەتكٸش 150,4 ميلليارد تەڭگەگە جەتتٸ. اتالعان قارجىلار اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋار ٶندٸرۋشٸلەرٸنە جەڭٸلدەتٸلگەن نەسيە بەرۋ مەن قاجەتتٸ ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ ماقساتىندا پايدالانىلاندى. تاعى دا ايتا تٷسسەك, 2023 جىلى وسى باعدارلامانىڭ اياسىندا شارۋالار 1,6 مىڭنان استام اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىن ساتىپ العان. تەحنيكالاردىڭ كٶپشٸلٸگٸن تراكتورلار مەن كومبايندار جەنە ەگٸس جۇمىستارىنا قاجەتتٸ جابدىقتار قۇرادى. ال اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكالارىن ساتىپ الۋعا باعىتتالعان قارجىنىڭ كٶلەمٸ شامامەن 67,4 ملرد تەڭگەگە جەتتٸ. وسىلايشا «كەڭ دالا» باعدارلاماسىنىڭ ارقاسىندا شارۋالاردىڭ ٶندٸرٸستٸك ەلەۋەتٸ ارتتىپ, جۇمىسى ايتارلىقتاي جەڭٸلدەگەن.
