ەڭ العاشقى اياتتارى «وقى!» دەپ باستالاتىن اللا تاعالا تاراپىنان جٸبەرٸلگەن ەڭ سوڭعى كٸتاپ – قاسيەتتٸ قۇران-كەرٸمنەن-اق يسلام دٸنٸندەگٸ بٸلٸم-عىلىمنىڭ ماڭىزى مەن ورنىن بايقايمىز.
مۇحاممەد پايعامبارىمىزدىڭ (س.ع.س.): «بٸلٸم ٸزدەۋ مۇسىلمان ەيەلگە دە, ەرگە دە پارىز», «بٸلٸم مەن حيكمەت – مۇسىلماننىڭ جوعالتقان مالى, قاي جەردەن تاپسا سول جەردەن السىن», – دەپ كەلەتٸن حاديستەرٸن كٶكەيگە تٷيگەن مۇسىلماندار ەرقاشان ٸلٸمگە ۇمتىلعان. پايعامبارىمىز ٶز زامانىندا ون مۇسىلمانعا وقۋ-جازۋ ٷيرەتكەن تۇتقىنداردى بوساتىپ, ساحابالارىن مەشٸتكە جيناپ, ٸلٸمگە ٷندەگەن. بٸلە بٸلسەك, العاشقى ٸلٸم وشاعى وسىلايشا پايعامبار مەشٸتٸنەن باستاۋ العان.
بٸلٸمدٸ, ساۋاتتى بولۋ – يسلام دٸنٸنٸڭ تالابى. سول سەبەپتٸ دٸنٸمٸز ەڭ ەۋەلٸ ادامزاتتى بٸلٸمگە شاقىرادى. قاسيەتتٸ قۇرانداعى «بٸلەتٸندەر مەن بٸلمەيتٸندەر تەڭ بە?» («زٷمەر» سٷرەسٸ, 9-ايات); «بۇلاردىڭ ٸشٸندەگٸ عىلىمعا بويلاعاندارعا زور سىي بەرەمٸز» («نيسا» سٷرەسٸ, 162-ايات); «سونداي-اق, قۇلدارىنان (ەڭ الدىمەن) عالىمدار اللادان قورقادى» («فاتىر» سٷرەسٸ, 28-ايات); «راببىم, بٸلٸمٸمدٸ ارتتىرا گٶر!» («تاھا» سٷرەسٸ, 11-ايات) سىندى اياتتار – سٶزٸمٸزدٸڭ ايعاعىنداي.
تاريحقا زەر سالساق, مۇسىلماندار دٸن ٸلٸمٸمەن عانا سۋسىنداپ قويعان جوق, بۇل دٷنيەلٸك عىلىمدى دا يگەرٸپ, ونى ادامزات يگٸلٸگٸنە اينالدىرعان. اتاپ ايتقاندا, مەديتسينا, ماتەماتيكا, استرونومييا, حيمييا, فيلوسوفييا, تاريح, گەوگرافييا سەكٸلدٸ عىلىمداردى دامىتقان. ەسٸرەسە, حاليفا حارۇن راشيد پەن مەمۋن كەزەڭدەرٸندە مۇسىلماندار بٸلٸمدە ەشكٸمگە ات وزدىرماعان.
يسلام دٸنٸ عىلىمعا ەرەكشە قۇرمەتپەن قارايدى. مۇسىلماندار قاي عاسىردا دا عالىم سٶزٸنە ٸلتيپات بٸلدٸرگەن. شەكٸرتتەرٸ ۇستازدارىنا ەكٸنشٸ ەكە رەتٸندە قارادى. ٶمٸردە العان ٸلٸمٸنٸڭ پايداسى مەن بەرەكەسٸن كٶرۋ ٷشٸن ۇستازدارىنىڭ اق باتاسىن الۋعا تىرىسقان.
تٶرت حاليفانىڭ بٸرٸ حازٸرەتٸ ەلي (ر.ا.): «كٸم ماعان بٸر ەرٸپ ٷيرەتسە, سونىڭ قىرىق جىل قىزمەتشٸسٸ بولۋعا بارمىن», – دەسە, مەزھابىمىزدىڭ نەگٸزٸن قالاعان يمام اعزام ەبۋ حانيفا: «ارامىزدا جەتٸ كٶشە بولعانىنا قاراماستان ۇستازىم حاممادتىڭ ٷي جاعىنا ەدەپسٸزدٸك بولماسىن دەپ ەشقاشان اياعىمدى سوزىپ جاتىپ كٶرگەن ەمەسپٸن. قانشا جىلدان بەرٸ ەر نامازدارىمنان كەيٸن اتا-اناممەن قوسا ۇستازىمدى دا قايىرلى دۇعاما قوسىپ كەلەمٸن», – دەپ ۇستازعا, عالىمعا قانشالىقتى قۇرمەتپەن قاراۋ كەرەكتٸگٸن بٸلدٸرگەن.
بٷگٸنگٸ ححٸ عاسىر – عىلىم مەن جاڭا تەحنولوگييالار دامىعان زامان. «وقۋسىز بٸلٸم جوق, بٸلٸمسٸز كٷنٸڭ جوق» دەگەن دانالىق سٶز دەل قازٸرگٸ بٸزدٸڭ دەۋٸرٸمٸزگە ارنالىپ ايتىلعانداي. نەگٸزٸندە ٶنەر, عىلىم-بٸلٸمگە قۇمارلىق مۇسىلماندارعا تەن سيپات. دٸنٸمٸز بٸزدەن وسى نەرسەلەردٸ قالايدى. ارداقتى پايعامبارىمىز (س.ع.س.): «عيباداتتىڭ ەڭ ارتىعى – عىلىم ٸزدەۋ», – دەسە, ەندٸ بٸر حاديسٸندە: «قاراڭعى بٸلٸمسٸزدەر مەن بٸلٸم تالابىنداعىنىڭ پارقى – ٶلٸ مەن تٸرٸدەي», – دەپ ٸلٸم يەسٸنٸڭ ەردايىم جوعارى تۇراتىندىعىن بٸلدٸرگەن.
يە, عىلىم-بٸلٸمسٸز ٶمٸر جوق. وسى اقيقاتتى بٷگٸنگٸ عاسىرىمىز دەلەلدەۋدە. ٶنەر-بٸلٸمٸ بار, مەدەنيەتٸ جوعارى ەلدەر مەن تەرەزەمٸز تەڭ تٷسۋ ٷشٸن بٸز دە بٸلٸمگە كٶڭٸل قويۋىمىز قاجەت. ٶيتكەنٸ, ادام مەن ادامدى, ەل مەن ەلدٸ تەڭەستٸرەتٸن تەك قانا – بٸلٸم.
عاسىرلار بويى يسلام دٸنٸن ۇستانعان حالقىمىز: «جەمٸستٸ اعاش جەرگە يٸلٸپ تۇرادى, بٸلٸمدٸ ادام ەلگە يٸلٸپ تۇرادى», – دەپ بٸلٸمدٸنٸڭ بەرەرٸ كٶپ ەكەنٸن ايتقان. «يسلام دٸن عانا ەمەس, ول – بٸزدٸڭ مەدەنيەتٸمٸز», – دەگەن ەلباسىمىز ن.نازارباەۆ جىل سايىنعى دەستٷرلٸ حالىققا جولداۋلارىندا ەلٸمٸزدٸڭ جاستارىنا ايرىقشا سەرپٸن بەرٸپ كەلەدٸ.
مٸنە,كٷنٸ ەرتەڭ مەكتەپ قابىرعاسىنان قانات قاققالى تۇرعان جاس تٷلەك ٷلكەن ٶمٸر ايدىنىنا, بٸلٸم ساپارىنا قادام باسقالى تۇر. ول اقتايتىن ٷمٸت كٶپ. اتا-انا, مەكتەپتە بٸلٸم بەرگەن ۇستاز – بەرٸ-بەرٸ وعان زور سەنٸممەن قارايدى.
سوندىقتان, جاس تٷلەك, ٶمٸردٸڭ سىناعى مەن سوقپاعىنا ەش مويىماي, باتىل دا قايتپاس قايسارلىقپەن ەردايىم بٸلٸم مەن عىلىمعا دەن قويىپ, بويىڭداعى كٷش-جٸگەردٸ ەلدٸڭ ەرتەڭٸنە جۇمساي بٸل!
باتىرجان مانسۇروۆ,
قمدب-نىڭ اتىراۋ وبلىسى بويىنشا ٶكٸلٸ,
«يمانعالي» ورتالىق مەشٸتٸنٸڭ باس يمامى.
