بارلىعى اۋىسىمداردىڭ قالىپتاسۋى مەن بەرٸلۋٸنەن باستالادى. ولار جابدىقتارىن, قۇرال-سايماندارىن جەنە ينۆەنتاردى تەكسەرەدٸ. جۇمىستى باستاماس بۇرىن بارلىق اقاۋلاردى انىقتاپ الۋ كەرەك.
سودان كەيٸن ساباقتار باستالادى. يە, ەر اۋىسىم سايىن – ٷش كٷن سايىن ٶرت سٶندٸرۋشٸلەر وقيدى, بٸلٸمدەرٸن شىڭدايدى. ولار كونسپەكت جازىپ, پراكتيكالىق داعدىلارىن جاتتىقتىرادى. ساباقتار مەكتەپتەگٸدەي بٸر جىل بۇرىن جوسپارلانعان ەرٸ ۋاقىتتىڭ, زاماننىڭ تالابىنا ساي جاڭارىپ, جاڭعىرىپ وتىرادى. وسى ۋاقىتتا ٶرت تۋرالى قوڭىراۋ تٷسسە, بارلىعى ساقاداي ساي قالپىندا تٶتەنشە جاعداي ورىن العان مەكەن-جايعا اسىعادى.
ولار تٸلسٸز جاۋدىڭ اپتىعىن باسىپ, ورالا سالىسىمەن, قايتادان جاتتىعۋلارىن جالعاستىرا بەرەدٸ. جۇمىس تەرتٸبٸندە سپورتتىق جاتتىعۋلار مٸندەتتٸ بولىپ تابىلادى. ٶرت سٶندٸرۋ بەكەتٸندەگٸ دەمالىس بٶلمەسٸ - ۋاقىتشا دامىلدايتىن ورىن. وندا ديۆان مەن تەلەديدار تۇرعانىمەن, ٶرت سٶندٸرۋشٸلەردٸڭ بوس ۋاقىتى ٸس جٷزٸندە جوق دەسە دە بولعانداي.
«بٸزدٸڭ ٶرت سٶندٸرۋ بٶلٸمٸندە 62 ادام جۇمىس ٸستەيدٸ. بٸر اۋىسىمدا 12-13 ادام بار. اۋىسىمنان ٶتٸپ جاتقاندار كەزەكشٸ كٷننٸڭ قورىتىندىسىن شىعارادى, ال كەزەكشٸلٸككە قابىلدانعاندارعا وسى ۋاقىتتا قاۋٸپسٸزدٸك تەحنيكاسى تەكسەرٸلٸپ, نۇسقاما بەرٸلەدٸ. وسىدان كەيٸن توپتاسۋ شارالارى جٷرگٸزٸلەدٸ», - دەدٸ №2 ٶرت سٶندٸرۋ بٶلٸمٸ باستىعىنىڭ ورىنباسارى ايتۋعان بەكەنوۆ.
قانشا ماشاقاتى مول شاقىرۋدان ورالسا دا بٶلٸمشەگە امان-ەسەن كەلگەن ٶرت سٶندٸرۋشٸ قۇرال-جابدىقتارىن رەتكە كەلتٸرمەيٸنشە, تىنىم تاپپايدى. جەڭدەرٸن اۋىستىرىپ, ىلعال تارتقاندارىن كەپتٸرگٸشكە جٸبەرەدٸ. سەبەبٸ, كەلەسٸ سىناققا بەرٸ دايىن بولۋى تيٸس. سوندا عانا ٶرت سٶندٸرۋشٸ بٸرشاما تىنىم الىپ, دەمالۋى مٷمكٸن. مۇنداي كەزدە ۇيقى تۋرالى ايتۋ, تٸپتٸ ارتىق. ٷزٸلٸسكە بٸر مينۋت تا ۋاقىت تاپتىرماۋى مٷمكٸن.
«ەسٸرەسە, ٶرت قاۋٸپتٸ كەزەڭدە – اۋا رايىنىڭ ىستىعىندا قۇرعاق شٶپ جانۋى جيٸ كەزدەسەدٸ, ال جىلىتۋ ماۋسىمىنىڭ باستالۋىندا بٸزدٸڭ ٶرت سٶندٸرۋ بٶلٸمٸنە كٷنٸنە 15-كە دەيٸن شاقىرتۋ تٷسەدٸ. بٸزدٸڭ اۋدانان كٷنٸنە ورتا ەسەپپەن 2-5 قوڭىراۋ قابىلدايمىز. بٷكٸل قالا 5 بٶلٸككە بٶلٸنگەن, ەرقايسىسىندا ٶرت سٶندٸرۋ بٶلٸمٸ بار», - دەپ تٷسٸندٸردٸ ا.بەكەنوۆ.
بۇل №2 ٶرت سٶندٸرۋ بەكەتٸ 19, 20 شاعىن اۋداندارعا, زارەچنىي كەنتٸنە جەنە باسقا دا كٶشەلەر مەن ساياجايلارعا بەكٸتٸلگەن. قابىرعادا ٷلكەن كارتا ٸلۋلٸ تۇر, وندا گيدرانتتار ايماقتارى مەن ورنالاسقان جەرٸ كٶرسەتٸلگەن. ا.بەكەنوۆ قالادا جۇمىس ٸستەيتٸن گيدرانتتار جەتكٸلٸكتٸ دەيدٸ.
سونىمەن قاتار, كٷشەيتكٸش سورعى ستانتسييالارى بار. گيدرانتتان سۋ ٶرت سٶندٸرۋ ماشيناسىن 15 مينۋتتا, ال ستانتسييانى بەس مينۋتتا تولتىرادى. قۇرىلعىدا 70 ليتر سۋ بار, بۇل اقپاراتتى ماشينانىڭ ٶزٸنەن دە كٶرۋگە بولادى. ارنايى تەحنيكاداعى قاراپايىم ادامعا تٷسٸنٸكسٸز تسيفرلار مەن جازۋلار ٶرت سٶندٸرۋشٸلەرگە ول تۋرالى تولىق اقپارات بەرەدٸ.
بٸز ٶرت سٶندٸرۋشٸلەر سۋسىز كەلدٸ دەگەن شاعىمداردى جيٸ ەستٸپ جاتامىز. ا.بەكەنوۆ بۇل جاعداي قۇتقارۋشىلار كەزەكتٸ ٶرتتٸ سٶندٸرگەننەن كەيٸن دەرەۋ شاقىرتۋعا كەلگەندە عانا بولۋى مٷمكٸن ەكەنٸن جەتكٸزدٸ. مۇنداي كەزدە, ادام ٶمٸرٸن قۇتقارۋ بٸرٸنشٸ ورىنعا شىعۋى كەرەك. ولار جانىپ جاتقان بٶلمەدەن ادامداردى ٸزدەپ جاتقاندا, جٷرگٸزۋشٸ كٶلٸككە سۋ تولتىرىپ كەلٸپ ٷلگەرەدٸ. بارلىق باسقا جاعدايلاردا ٶرت سٶندٸرۋشٸلەر تولىق رەزەرۆۋارمەن كەلەدٸ. تاپ قازٸردٸڭ ٶزٸندە ولاردا سۋعا تولى كٶلٸك گاراجدا ساقاداي ساي ەزٸر تۇر.
ٶرت سٶندٸرۋشٸلەر ونىڭ ٸشٸندەگٸ سۋدىڭ سالدارىنان كٶلٸكتٸ توت باساتىنىن ايتادى, سوندىقتان ول سۋدى ٷنەمٸ اۋىستىرىپ تۇرۋ قاجەت دەگەن اقپارات اڭىزدان باسقا, ەشتەڭە ەمەس. ٶرت سٶندٸرۋ بٶلٸمٸ بارلىق قوڭىراۋلاردى 101 قىزمەتٸنەن قابىلدايدى. ولار العاشقى اقپاراتتى, العاشقى ەموتسيونالدى حابارلامالاردى پەتروپاۆل تۇرعىندارىنان الادى.
– بەرٸمٸز جۇمىستىڭ باسىندا دايىن تۇرامىز. كەيدە كەلٸپ جاتقان اقپارات مٷلدەم باسقاشا بولىپ شىعادى. ٶيتكەنٸ, كٶبٸنەسە ادامدار پسيحولوگييالىق تۇرعىدان قورقىپ قالىپ, مٷلدە باسقا دەرەك ۇسىنىپ جاتادى. ال بٸزگە جٷيەلٸ دەرەك ۇسىنۋ, پسيحولوگييالىق تۇراقتىلىق, قاي كەزدە دە بايسالدى جاۋاپ بەرۋ اسا ماڭىزدى. بٸزگە تەك ٶرتتەر تۋرالى حابارلامالار كەلٸپ تٷسەدٸ. مەسەلەن, ٷيدە جالعىز قالعان بالالار ەسٸكتٸ اشا الماي قالادى. ەگەر بالا مەكەنجايدى بٸلمەسە, تىم بولماسا شامامەن ٷيدٸ سۇرايمىز نەمەسە تەلەفون نٶمٸرٸ ارقىلى ورنالاسقان جەرٸن انىقتايمىز, – دەيدٸ ٶرت سٶندٸرۋ بٶلٸمٸنٸڭ راديوتەلەفونشىسى رايحان نۇتپاەۆا.
ٶرت سٶندٸرۋشٸلەر قوڭىراۋلارعا مٸندەتتٸ تٷردە جاۋاپ قاتادى. ٶتٸرٸك بولىپ شىقسا دا, ولار ٷنەمٸ ايتىلعان مەكەن-جايعا جول تارتادى. ولاردىڭ سٶزٸنە قاراعاندا, ەزٸلكەشتەر دە از ەمەس. جىلىنا بٸرلٸ-جارىم جاعدايلار بولىپ تۇرادى. بٷگٸندە ادامدار جاۋاپكەرشٸلٸكتەن قورقا باستادى, سەبەبٸ قازٸر قوڭىراۋ شالۋشىنىڭ ورنالاسقان جەرٸ مەن جەكە باسىن انىقتاۋ وڭايلاپ كەتتٸ.
كابينەتتە ٶرت دەڭگەيٸ مەن وقيعا ورنىنا بارۋعا تيٸس كٷشتەر مەن قۇرالداردىڭ كٶلەمٸن سيپاتتايتىن ارنايى بەلگٸ ٸلۋلٸ تۇر. قوڭىراۋ قابىلدانعان سەتتەن باستاپ قۇرىلعىدان شىققانعا دەيٸنگٸ ستاندارتتى ۋاقىت بٸر مينۋتتى قۇرايدى. وقيعا ورنىنا مٷمكٸندٸگٸنشە تەزٸرەك جەتۋ كەرەك. ٶرت سٶندٸرۋ كٶلٸگٸنٸڭ جٷرگٸزۋشٸسٸ ەربٸر كٶشەنٸ, اۋلانى, گيدرانتتاردىڭ ورنالاسقان جەرٸن - ۇساق-تٷيەككە دەيٸن بٸلۋٸ كەرەك. كەزەكشٸ ٶرت سٶندٸرۋ قىزمەتٸ قوزعالىستى قاداعالايدى, بولجالدى ۋاقىتتان اسىرۋعا بولمايدى. ٶرت سٶندٸرۋشٸگە دايىندالۋ ٷشٸن 19 سەكۋند جەتكٸلٸكتٸ. جابدىق ەرەكشە نازار اۋدارۋدى قاجەت ەتەدٸ, قۇرعاق كەزدە ونىڭ سالماعى 7-8 كگ.
سونىمەن قاتار, قۇرىلعىلار بٸردەي سالماققا يە. ەگەر فورما قىستا سۋلانىپ, مۇز باسىپ قالسا, وندا ٶرت سٶندٸرۋشٸ كەم دەگەندە 30 كيلوگرامم جٷك كٶتەرەدٸ. «بۇل ٶرت سٶندٸرۋشٸلەر ٷشٸن سونشالىقتى پروبلەما ەمەس. ەشكٸم قۇرال-مايماندارىنىڭ اۋىرلىعىنا بايلانىستى شاعىمدانعان ەمەس. ٶرت سٶندٸرۋشٸلەر قانداي ماماندىقتى تاڭداعاندارىن جاقسى بٸلەدٸ. بٸز ٷنەمٸ تاكتيكالىق, ارنايى جەنە فيزيكالىق دايىندىق ساباقتارىن ٶتكٸزەمٸز. پسيحولوگييالىق ترەنينگتەر ۇيىمداستىرامىز, بٸز جولاقتى ٶرتەپ جٸبەرٸپ, قىزمەتكەرلەرٸمٸزدٸ وتتىڭ اراسىنان ٶتكٸزەمٸز. بٸزدە جىلۋ جەنە تٷتٸن كامەراسى بار. قاراڭعىدا تولىق قۇرال-جابدىقتارى بار قىزمەتكەرلەر كەدەرگٸلەردەن قينالماي ٶتەدٸ», – دەيدٸ ا.بەكەنوۆ.
ٶزٸ ٶرت سٶندٸرۋشٸ بولۋدى بالا كەزٸنەن ارمانداعانىن ايتادى. سول كەزدەن ٶرت شىعا قالسا, سول ٶرتتٸ سٶندٸرەتٸن ەرجٷرەك جٸگٸتتەردٸڭ بٸرٸ بولعىسى كەلەتٸن. ەگٸز اعاسىمەن بٸرگە وسىنداي قيىن دا جاۋاپتى ماماندىقتى تاڭداعان. «العاش رەت ٶرت سٶندٸرۋ ٷشٸن زايسان شاعىن اۋدانىنا باردىم. ٷي جالىنعا ورانىپ جاتىر. ال ونىڭ جانىندا جارقىراعان اشىق سىمدار بولدى. ەلەكترومونتەرلەر ەلەكتر قۋاتىن ٶشٸرمەيٸنشە, جالىندى سٶندٸرۋگە كٸرٸسە المادىق. ەيتپەسە, بەرٸ جاي عانا كٷلگە اينالار ەدٸ. بٸرٸنشٸ رەت قورقىنىشتى كٷيدٸ باسىمنان كەشٸرگەن شىعارمىن. وقىعان كەزدە بەرٸ تەك تەورييادا بولادى. ەندٸ مەن بەرٸ باسقاشا ەكەنٸن تٷسٸنٸپ تۇرمىن. سٸز ٶمٸر بويى ٶرت سٶندٸرۋشٸ بولىپ جۇمىس ٸستەسەڭٸز دە, تٶتەنشە وقيعانىڭ بارلىعى ەشقاشان بٸردەي بولمايدى. احۋال قاي كەزدە دە ەرتٷرلٸ. الايدا, شەشٸم بٸردەن قابىلدانۋى كەرەك», - دەدٸ ا.بەكەنوۆ.
ٶرت سٶندٸرۋشٸلەردٸڭ ٶزٸندٸك بەلگٸلەرٸ بار, كەيبٸرەۋلەرٸ جىلدار بويى ينتۋيتسييانى دامىتادى. كەيبٸر قىزمەتكەرلەر ٶرت بولاتىنىن سەزەتٸن سيياقتى. كٶبٸنەسە سولاي بولادى. جاس ٶرت سٶندٸرۋشٸلەر بەلگٸلەرگە سەنبەيدٸ, بٸراق ولار ٷلكەندەردٸ تىڭدايدى. مىسالى, اۋىسىمداعى جاڭا فورما – ٶرت بولادى دەگەندٸ بٸلدٸرەدٸ. ياعني, كيٸمدٸ اۋىسىم الدىندا نەمەسە جۇمىس كەزٸندە جۋۋعا بولمايدى. «تىنىش قىزمەت» جەنە «قۇرعاق جەڭ» دەگەن تٸلەكتەر شىنايى قابىلدانادى. ال ولاردىڭ ٶزدەرٸ دە قايعىلى وقيعالار ورىن الماسا دەگەن نيەتتەن تانعان ەمەس.
نۇرلان ەۋبەكٸر
