قازاقستاندىق جۋرناليست ازامات ءابىلقايىر ءوز ۆيدەوسىندا تاياۋ شىعىستاعى جاعدايدى مىسالعا الىپ، ايماقتىق ىنتىماقتاستىقتىڭ ماڭىزىن اتاپ ءوتتى، دەپ حابارلايدى Dala News.
ونىڭ پىكىرىنشە، مەملەكەتتەر ەموسيامەن ەمەس، پراگماتيكالىق مۇددەمەن ارەكەت ەتۋى كەرەك.
تومەندە ۆيدەودان الىنعان سوزدەر وزگەرىسسىز بەرىلدى:
«جاۋ الىستان كەلگەن جوق. يران ءوزى كورشىلەرىنە تاپ بەردى. ەندى وسى جەردە توقايەۆتىڭ ءبىر ايتاتىن ءسوزى بار: ءبىز، كورشىلەر، ءوزارا تاتۋ بولۋىمىز كەرەك. ورتاازيالىق مەملەكەتتەر، ياعني دامۋشى مەملەكەتتەر، ىنتىماقتا ءومىر ءسۇرىپ، ساۋدا-ساتتىقتى بەكىتۋى كەرەك».
جۋرناليست ايماقتىق قاقتىعىستاردىڭ سەبەپ-سالدارىن تارقاتا كەلە، ديپلوماتيالىق بىرلىكتىڭ بالاماسىز ەكەنىن ايتادى:
«ال ءبىز ونى كوممەنتارييدە سىنايمىز، مىنەيمىز، اۋزىمىزعا كەلگەنىن ايتامىز.
ەندى قاراڭىز، قايتادان يرانعا كەلەيىك جانە توقايەۆتىڭ ينسايتىن ايتىپ بەرەيىن. يران نەمەسە سول ايماقتاعى سيريا، ليۆيا، بۇرىن تالقىلانعان مەملەكەتتەر – يزرايلگە نالادى، اناۋعا نالادى، مىناۋعا نالادى دەيدى. ءبىراق ايماقتىق مەملەكەتتەر ءوزارا بىرىگىپ، دوس بولىپ، جۇمىستى جۇمىلا جۇرگىزىپ، سول مەملەكەتتەردىڭ كۇرەسۋىنىڭ ورنىنا كەرىسىنشە بىرىگىپ، ديپلوماتيالىق قارىم-قاتىناس جاساعاندا، بالكىم، مۇنداي جاعداي بولماس پا ەدى.
ءبىر عانا يوردانيانى الايىق. يوردانيانىڭ ماڭىندا قانشا مەملەكەت تۇر؟ ليۆيا تۇر، سيريا تۇر، ەگيپەت تۇر، يزرايل تۇر. ءبىراق يوردانيا امان تۇر. ءيا، بىرەۋلەر ءقازىر ايتادى: «ول يزرايلمەن دوستاستى، ءبۇيتتى، ءسۇيتتى» دەپ. جۇرتتىڭ ايتقانى نە كەرەك؟ ەڭ باستىسى – يوردانيانىڭ پرەزيدەنتى، ياعني كورولى، ءوز ەلىن امان ساقتاپ وتىر.
قالاي دەگەنمەن دە ايتاقتاي بەرمەيىك. ءقازىر تاعى بىرەۋ شىعىپ: «سەن جاۋ جاقتاپ جاتىرسىڭ، سەن جاقىنداپسىڭ، سەن قورقاقسىڭ» دەۋى مۇمكىن»، - دەدى جۋرناليست.
سونداي-اق ول ايماقتىق ساياساتتاعى تۇراقتىلىق ماسەلەسىنە توقتالدى:
«توقايەۆتىڭ ويى – ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرى بىرىگۋىمىز كەرەك، ىنتىماقتاستىقتا ءومىر ءسۇرۋىمىز كەرەك. ءبىز جۇمىلساق، ءقاۋىپ بىزگە كەلمەيدى دەگەن سەكىلدى وتە تۇسىنىكتى نارسە.
جانە تاعى ءبىر ءقازىر شۋلاۋى مۇمكىن پىكىر بار: «جوق، ءبىز يزرايلگە قارسى شىعۋىمىز كەرەك، ءبىز امەريكاعا قارسى شىعۋىمىز كەرەك»، – دەپ سويلەسەمىز. ءبىر جاققا كەتۋىمىز كەرەك، بىرەۋمەن دوستاسىپ قالۋىمىز كەرەك، بىرەۋمەن ءبىتۋىمىز كەرەك دەگەن سەكىلدى ۇراندار. تاياۋ شىعىستاعى ماسەلەلەر دە وسىنداي ساياساتتان شىقتى.
ياعني، ءبىز كەشە پرەزيدەنتىمىز اقش-قا بارىپ، ساۋدا جاسادىق، قانداي دا ءبىر كومەكتەر الدىق دەلىك. ەندى قايتادان قىتايمەن دوستاسساق، سوسىن قايتادان تاياۋ شىعىس مەملەكەتتەرىمەن «سىزبەن بىرگەمىز» دەسەك – مىنە، وسىنداي كوكەيتەستى، ەكىۇشتى ساياساتتان كەيىن ەلدىڭ اماندىعى ءۇشىن، تۇبىمىزدەن زامىران سويلەمەۋ ءۇشىن، وسىلاي ەمىن-ەركىن ايتىپ وتىرۋ ءۇشىن ناقتى ۇستانىم كەرەك.
ياعني، بۇل جەردە «قىرعىزستان نە بولسا، ول بولسىن، وزبەكستان نە بولسا، ول بولسىن، تەك قازاقستان امان بولسىن» دەگەن بولمايدى. دوستىق – بىر-بىرىمەن بايلانىس ورناتۋ. دوستىقتى كەز كەلگەن ۋاقىتتا باستاۋعا بولادى، ءبىراق ونى كەز كەلگەن ۋاقىتتا توقتاتا سالۋعا بولمايدى.
سوندىقتان توقايەۆتىڭ ايتىپ وتىرعان ايماقتىق ىنتىماقتاستىق، بىرلىك، ورتاق جوسپارلار، ساۋدا-ساتتىق، حاب ورتالىقتارىن قۇرۋ كەرەك دەگەن دۇنيەلەرىنىڭ ءوزى ناتيجەلى ءارى ومىرشەڭ ەكەنىن تاياۋ شىعىستاعى جاعدايلار كورسەتىپ وتىر»، - دەپ قورىتىندىلادى ازامات ءابىلقايىر.
ءجۋرناليستىڭ پايىمىنشا، گەوساياسي تۇراقسىزدىق جاعدايىندا ەڭ باستىسى – ەموسياعا ەرمەۋ، كورشىلەرمەن تۇراقتى بايلانىس ورناتۋ جانە ۇزاقمەرزىمدى مۇددەنى ءبىرىنشى ورىنعا قويۋ.
