عاجايىپ قويما
Eرتەدە بٸر كٸسٸ بولىپتى. ونىڭ ٷش ۇلى بار ەكەن. Kici ەشقاشان قول كۋسىرىپ, جاي وتىرا المايتىن ەڭبەكقۇمار جان ەكەن. ەلەڭ-الاڭنان قاس قارايعانشا بٸر تىنىم كٶرمەسە دە, شارشاۋ دەگەندٸ بٸلمەپتٸ.
ال بالالارى شەتٸنەن كٶرٸكتٸ,قايراتتى, بٸراق جۇمىس دەسە, ازار دا بەزەر بولاتىن كەرجالقاۋ ەكەن.
ەكەلەرٸ بٸرەسە – ەگٸسكە, بٸرەسە – باۋعا, بٸرەسە – ٷيگە جٷگٸرٸپتٸ. بالالارى بولسا, اعاشتىڭ ساياسىندا ەڭگٸمە-دٷكەن قۇرىپ وتىرۋدان جالىقپاپتى. اسسا, دنەسترگە بارىپ بالىق اۋلاپتى.
كەرشٸلەرٸ:
– سەندەر نەگە جۇمىس ٸستەمەيسٸندەر وسى? ەكەلەرٸنە نەگە كٶمەكتەسپەيسٸندەر? – دەپ سۇراسا:
– جۇمىس ٸستەپ كەرەگٸ نە? قامىمىزدى جەيتٸن ەكەمٸز بار, – دەپ جاۋاپ بەرٸپتٸ. سٶيتٸپ, جىلدار ٶتە بەرٸپتٸ.
بالالار ەر جەتٸپتٸ, ەكەلەرٸ قارتايىپ, بويىنان ەل-قۋاتى قايتىپ, بۇرىنعىداي جۇمىس ٸستەۋدەن قالىپتى. ٷي ٸرگەسٸندەگٸ باۋى قۋراپ, ەگٸستٸگٸن ارام شەپ باسىپ جاتاتىن بولىپتى.
مۇنى كٶرٸپ وتىرسا دا, بالالارىنىڭ جۇمىس ٸستەگٸسٸ كەلمەپتٸ.
– قاراقتارىم-اۋ, شەپ باسىن سىندىرماي, قاراپ وتىرعاندارىڭ قالاي? ەل-قۋاتىم بارىندا سەندەردٸ قيناماي, ٶزٸم ٸستەدٸم. ەندٸ سەندەردٸڭ ٸستەيتٸن كەزدەرٸن كەلدٸ.
– جۇمىس قايدا قاشار دەيسٸز? ٸستەپ ٷلگەرەمٸز عوي, – دەپتٸ بالالارى.
بالالارىنىڭ وسىنشاما جالقاۋ بولعانى جانىنا باتىپ, شال بايعۇس تٶسەك تارتىپ جاتىپ قالىپتى.
وتباسى ٸشەرگە تاماعى, كيەرگە كيٸمٸ بولماي, جاداپ-جٷدەي باستاپتى.
بٸر كٷنٸ شال بالالارىن جانىنا شاقىرىپ الىپ:
– ال, قاراقتارىم, مەنٸن و دٷنيەگە اتتانار كەزٸم كەلدٸ. جۇمىستى ۇناتپايسىڭدار. قولدارىڭنان ەشتەڭە كەلمەيدٸ. مەنسٸز قايتٸپ كٷن كٶرەر ەكەنسٸندەر? – دەپتٸ اياۋشىلىق تانىتىپ.
بالالار جان-جاقتان ەكەسٸن قۇشاقتاپ جىلاي باستايدى.
– ەكەتاي-اي, تىم بولماسا اقتىق اقىلىڭدى, ٶنەگە, ٶسيەتٸڭدٸ ايتىپ كەتشٸ بٸزگە? – دەپتٸ ٷلكەن ۇلى ەڭٸرەپ.
– جارايدى. سەندەرگە بٸر قۇپييا سىردىڭ بەتٸن اشايىن, – دەپتٸ ەكەلەرٸ. – بٸز, شەشەلەرٸڭ مارقۇم ەكەۋمٸز, ٶمٸرٸمٸزدٸ ەرتەڭنەن قارا كەشكە دەيٸن تىنىم تاپپاي ٶتكٸزگەنٸمٸزدٸ سەندەر بٸلەسٸڭدەر. سەندەر ٷشٸن ۇزاق جىل بويى بٸر قۇمىرا التىن جيناپ ەدٸك. سول قۇمىرانى ٷيدٸڭ قاسىنا بٸر جەرگە كٶمٸپ ەدٸم. دەل قاي جەرگە كٶمگەنٸمدٸ ۇمىتىپ قالىپپىن. سونى تاۋىپ الساندار, ەشتەڭەدەن تارىقپاي كٷن كەشەر ەدٸندەر, – دەپتٸ شال.
ول بالالارىمەن قوشتاسىپ, جان تەسٸلٸم ەتٸپتٸ.
بالالارى شالدى جەرلەپ كەلٸپ, قايعىرىپ وتىرىپتى. بٸر كەزدە ەڭ ٷلكەنٸ تۇرىپ:
– مٸنە, باۋىرلار, ٷلكەن قاسٸرەتكە ۇشىرادىق. بٸر ٷزٸم نانعا زار بولىپ وتىرمىز. ەكەمٸزدٸڭ ٶلەر الدىندا ايتقانى ەستەرٸڭدە مە? كەلٸڭدەر, التىن تولى قۇمىرانى ٸزدەيٸك, – دەپتٸ.
اعايىندىلار قولدارىنا كەتپەن, كٷرەك الىپ, دەل ٷيدٸڭ ٸرگەسٸن اينالدىرا قازا باستاپتى.
بٸراق قانشا قازسا دا, التىن تولى قۇمىرا تابىلا قويماپتى. سوندا ورتانشىسى تۇرىپ:
– ۋا, باۋىرلار. بٸز مىنا قازىسپەن ەكەمٸزدٸڭ قويماسىن ەشقاشان تابا المايمىز. ودان دا ٷيدٸڭ تٶڭٸرەگٸندەگٸ جەردٸ تٷگەل قازايىق, – دەپتٸ.
سٶيتٸپ, ٷيدٸڭ تٶڭٸرەگٸن بٸراز جەرگە دەيٸن ۇزاتا قازىپ شىعىپتى. التىن تولى قۇمىرا سوندا دا تابىلا قويماپتى.
– شٸركٸن! جەردٸ تەرەڭٸرەك ەتٸپ قايتا قازىپ شىقساق قوي! سوندا تابىلىپ قالار بەلكٸم, – دەپتٸ ەندٸ كەنجە ۇل تۇرىپ.
باۋىرلاستار بۇل ۇسىنىستى دا قۇپ كٶرٸپ, جۇمىسقا قايتا كٸرٸسٸپتٸ.
بٸر كەزدە ٷلكەن ۇلدىڭ كٷرەگٸ قاتتى بٸر زاتقا تيٸپتٸ. جٷرeri اتتاي تۋلاپ:
– تەز بەرٸ كەلٸندەر. ەكەمٸزدٸڭ قويماسىن تاپتىم! – دەپتٸ ٸنٸلەرٸنە ايعاي سالىپ.
ورتانشى ۇل مەن كەنجە ۇل جٷگٸرٸپ كەلٸپ, جەردٸ ٷش جاقتان قازا باستاپتى.
قازا-قازا جەردەن التىن تولى قۇمىرا ەمەس, ٷلكەن اۋىر تاس الىپ شىعىپتى.
سودان سوڭ سالدارى سۋعا كەتٸپ:
– بۇل تاستى نە ٸستەسەك ەكەن?
بۇل جەردە قالدىرۋعا بولمايدى گوي. نەدە بولسا, الىسىراك, سايعا اپارىپ تاستايىق! – دەسٸپتٸ.
سٶيتٸپ, تاستى سايعا اپارىپ تاستاپ كەلگەن سوڭ, جەردٸ قايتا قازا باستاپتى. تاماقتى ٸشۋدٸ دە, دەمالۋدى دا ۇمىتىپ, بٷكٸل جەردٸ تەرەڭدەتٸپ تاعى بٸر اۋدارىپ شىعىپتى. توپىراق, تاۋ بولىپ ٷيٸلٸپ قالىپتى. بٸراق التىن تولى قۇمىرا بەرٸبٸر تابىلا قويماپتى.
– ال, باۋىرلار, جەردٸ تاعى دا تٷگەل قوپارىپ شىقتىق. ەندٸ بۇل جەر بوس جاتا ما? جٷزٸم ەگٸپ تاستاساق قايتەدٸ? – دەپتٸ ٷلكەن ۇل.
– Pac-ay, – دەپ قوستاپتى ٸنٸلەرٸ.
– ەڭ بولماسا, ەڭبەگٸمٸز ەش كەتپەسٸن. سٶيتٸپ, ولار جٷزٸم شىبىقتارىن وتىرعىزىپ, كٷتە باستاپتى. كٶپ كەشٸكپەي, جٷزٸمدەرٸ بوي كٶتەرٸپ, جايقالىپ ٶسٸپتٸ. سامساتىپ دەمٸ بال تاتىعان جٷزٸمدەر سالىپتى.
اعايىندى ٷشەۋٸ كٷزدە مول ٶنٸم جيناپتى. كەرەكتٸسٸن الىپ قالىپ, ارتىعىن بازارعا اپارىپ ساتقان ەكەن, ات كٶپٸر اقشا بولىپتى. سوندا ٷلكەن ۇل تۇرىپ:
جەرٸمٸزدٸ تەكتەن-تەك اۋدارماعان ەكەنبٸز. ەكەمٸز ٶلەر الدىندا ايتىپ كەتكەن قويما وسى بولدى عوي دەپتٸ.
