Ǵajaiyp qoima
Ertede bir kisi bolypty. Onyń úsh uly bar eken. Kici eshqashan qol kýsyryp, jai otyra almaityn eńbekqumar jan eken. Eleń-alańnan qas qaraiǵansha bir tynym kórmese de, sharshaý degendi bilmepti.
Al balalary shetinen kórikti,qairatty, biraq jumys dese, azar da bezer bolatyn kerjalqaý eken.
Ákeleri birese – egiske, birese – baýǵa, birese – úige júgiripti. Balalary bolsa, aǵashtyń saiasynda áńgime-dúken quryp otyrýdan jalyqpapty. Assa, Dnestrge baryp balyq aýlapty.
Kershileri:
– Sender nege jumys istemeisinder osy? Ákelerine nege kómektespeisinder? – dep surasa:
– Jumys istep keregi ne? Qamymyzdy jeitin ákemiz bar, – dep jaýap beripti. Sóitip, jyldar óte beripti.
Balalar er jetipti, ákeleri qartaiyp, boiynan ál-qýaty qaityp, burynǵydai jumys isteýden qalypty. Úi irgesindegi baýy qýrap, egistigin aram shep basyp jatatyn bolypty.
Muny kórip otyrsa da, balalarynyń jumys istegisi kelmepti.
– Qaraqtarym-aý, shep basyn syndyrmai, qarap otyrǵandaryń qalai? Ál-qýatym barynda senderdi qinamai, ózim istedim. Endi senderdiń isteitin kezderin keldi.
– Jumys qaida qashar deisiz? Istep úlgeremiz ǵoi, – depti balalary.
Balalarynyń osynshama jalqaý bolǵany janyna batyp, shal baiǵus tósek tartyp jatyp qalypty.
Otbasy isherge tamaǵy, kierge kiimi bolmai, jadap-júdei bastapty.
Bir kúni shal balalaryn janyna shaqyryp alyp:
– Al, qaraqtarym, menin o dúniege attanar kezim keldi. Jumysty unatpaisyńdar. Qoldaryńnan eshteńe kelmeidi. Mensiz qaitip kún kórer ekensinder? – depti aiaýshylyq tanytyp.
Balalar jan-jaqtan ákesin qushaqtap jylai bastaidy.
– Áketai-ai, tym bolmasa aqtyq aqylyńdy, ónege, ósietińdi aityp ketshi bizge? – depti úlken uly eńirep.
– Jaraidy. Senderge bir qupiia syrdyń betin ashaiyn, – depti ákeleri. – Biz, shesheleriń marqum ekeýmiz, ómirimizdi erteńnen qara keshke deiin tynym tappai ótkizgenimizdi sender bilesińder. Sender úshin uzaq jyl boiy bir qumyra altyn jinap edik. Sol qumyrany úidiń qasyna bir jerge kómip edim. Dál qai jerge kómgenimdi umytyp qalyppyn. Sony taýyp alsandar, eshteńeden taryqpai kún kesher edinder, – depti shal.
Ol balalarymen qoshtasyp, jan tásilim etipti.
Balalary shaldy jerlep kelip, qaiǵyryp otyrypty. Bir kezde eń úlkeni turyp:
– Mine, baýyrlar, úlken qasiretke ushyradyq. Bir úzim nanǵa zar bolyp otyrmyz. Ákemizdiń óler aldynda aitqany esterińde me? Kelińder, altyn toly qumyrany izdeiik, – depti.
Aǵaiyndylar qoldaryna ketpen, kúrek alyp, dál úidiń irgesin ainaldyra qaza bastapty.
Biraq qansha qazsa da, altyn toly qumyra tabyla qoimapty. Sonda ortanshysy turyp:
– Ýa, baýyrlar. Biz myna qazyspen ákemizdiń qoimasyn eshqashan taba almaimyz. Odan da úidiń tóńiregindegi jerdi túgel qazaiyq, – depti.
Sóitip, úidiń tóńiregin biraz jerge deiin uzata qazyp shyǵypty. Altyn toly qumyra sonda da tabyla qoimapty.
– Shirkin! Jerdi tereńirek etip qaita qazyp shyqsaq qoi! Sonda tabylyp qalar bálkim, – depti endi kenje ul turyp.
Baýyrlastar bul usynysty da qup kórip, jumysqa qaita kirisipti.
Bir kezde úlken uldyń kúregi qatty bir zatqa tiipti. Júreri attai týlap:
– Tez beri kelinder. Ákemizdiń qoimasyn taptym! – depti inilerine aiǵai salyp.
Ortanshy ul men kenje ul júgirip kelip, jerdi úsh jaqtan qaza bastapty.
Qaza-qaza jerden altyn toly qumyra emes, úlken aýyr tas alyp shyǵypty.
Sodan soń saldary sýǵa ketip:
– Bul tasty ne istesek eken?
Bul jerde qaldyrýǵa bolmaidy goi. Nede bolsa, alysyrak, saiǵa aparyp tastaiyq! – desipti.
Sóitip, tasty saiǵa aparyp tastap kelgen soń, jerdi qaita qaza bastapty. Tamaqty ishýdi de, demalýdy da umytyp, búkil jerdi tereńdetip taǵy bir aýdaryp shyǵypty. Topyraq, taý bolyp úiilip qalypty. Biraq altyn toly qumyra báribir tabyla qoimapty.
– Al, baýyrlar, jerdi taǵy da túgel qoparyp shyqtyq. Endi bul jer bos jata ma? Júzim egip tastasaq qaitedi? – depti úlken ul.
– Pac-ay, – dep qostapty inileri.
– Eń bolmasa, eńbegimiz esh ketpesin. Sóitip, olar júzim shybyqtaryn otyrǵyzyp, kúte bastapty. Kóp keshikpei, júzimderi boi kóterip, jaiqalyp ósipti. Samsatyp dámi bal tatyǵan júzimder salypty.
Aǵaiyndy úsheýi kúzde mol ónim jinapty. Kerektisin alyp qalyp, artyǵyn bazarǵa aparyp satqan eken, at kópir aqsha bolypty. Sonda úlken ul turyp:
Jerimizdi tekten-tek aýdarmaǵan ekenbiz. Ákemiz óler aldynda aityp ketken qoima osy boldy ǵoi depti.
