وسىدان از ۋاقىت بۇرىن تۇركييا مەمەلەكەتٸنٸڭ 100 جىلدىعى قۇرمەتٸنە “ 100 تۇلعا” توپتاماسىمەن شىعارىلعان 100 كٸتاپتىڭ ٸشٸندە تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ەبدٸۋاقاپ قارانىڭ مۇستافا شوقاي رومانى تٷرٸكشە اۋدارماسىنىڭ تۇسكۋ كەسەر شاراسىن تٷركييا مەدەنيەت مينيستٸرٸ مەحمەت نۋري سوي ٶتكٸزگەن بولسا, ەرٸ قاراي كٷچٷكچەكمەجە اۋدانىنداعى قازاقستان مەدەنيەت جەنە ساۋدا ورتالىعىندا تٶراعا عانيمەت عايساۇلى جەنە ەرجان ۋەيٸستٸڭ ۇيىمداستىرۋىمەن ٶتتٸ, ىستانبۇلداعى دياسپوراسىنىڭ ٶكٸلدەرٸ, وسىندا وقىيتىن ستۋدەنت جاستاردىڭ قاتىناسۋىمەن كٸتاپتىڭ كەرمە جٸبٸ كەسٸلدٸ. كٸتاپ اۆتورى پروفەسسور ە.قارا ەكٸ تٸلدە تٷسٸنٸكتەمە جاسادى. مٸنە, ەندٸ عالىم قالامگەر ە.قارانىڭ م.شوقاي تۋرالى كٸتابى 4 تٸلگە اۋدارىلىپ وتىر. “ كەڭەس وداعىنىڭ تٷركٸ ەلەمٸ ساياساتى” تاقىرىبىنداعى كٸتابى قازاق تٸلٸنە, “SOVETLER BİRLİĞİNİN POLİTİKASI” كٸتابى تٷرٸك تٸلٸنە, “ پوليتيكا سوۆەتسكوگو سويۋزا ۆ وتنوششەنيي تٷركسكوگو ميرا” كٸتابى ورىس تٸلٸنە جەنە 4 شٸ كٸتابى فرانتسۋز تٸلٸنە اۋدارىلعان. ىستانبۇل قالاسىندا تۋىپ ٶسكەن قازاق پروفەسسورى ە.قارا قازاق, ورىس, تٷرٸك, فرانتسۋز, نەمٸس تٸلدەرٸن جەتتٸك بٸلەدٸ.
قازاق تٸلٸنٸڭ مامانى, بەلگٸلٸ تاريحشى عالىم ە.قارا قازاق ۇلتىنىڭ كٶش باستاۋشىلارى9نىڭ بٸرٸ, الاش قايراتكەرٸ تٷرٸك دٷنيەسٸنٸڭ نەگٸزٸ ٷشٸن كٷرەسكەر مۇستافا شوقايدى ٶز انا تٸلٸمٸزدە تانىتۋىمىز ٷلكەن قۇدىرەت. ەكٸنشٸدەن ورىس تٸلٸنە اۋدارىلۋى كەڭەس زامانىنداعى تٷركٸ تٸلدەس باۋىرلارىمىز كەڭ كٶلەمدە ورىس تٸلٸن جان جاقتى مەڭگەرگەنٸ بەلگٸلٸ ياعني جان جاقتى تٷسٸندٸرۋ ماقساتىنداعى اۋدارما, ٷشٸنشٸدەن تٷرٸك تٸلٸنە اۋدارىلۋى, “ بٸز تٷبٸمٸز تٷرٸكپٸز” مۇستافا شوقايدىڭ دا ماقساتى تٷرٸك دٷنيەسٸن بٸرٸكتٸرۋ ەدٸ, سول كەزدەگٸ سولاقاي ساياساتقا بارىنشا قارسى بولدى. تۋعان وتانىنان شەت ەلدەرگە كەتۋگە مەجبٷر بولدى.
قارا تەڭٸزٸ بويىندا گرۋزييا, تٷركييادا, ىستانبۇلدا بٸراز ايالدادى. بۇل ەلمەن دٸنٸمٸز, تٸلٸمٸز, دٸلٸمٸز بٸر, ەدەت قۇرىپ سالت دەستٷرٸمٸز ورتاق. تٶرتٸنشٸدەن ٷلكەن تۇلعا مۇستافا شوقاي گەرمانييا فرانتسييا ەلدەرٸندە جان كەشتٸلٸكپەن ٶمٸر سٷردٸ, تٷرٸك دٷنيەسٸ, تٷركٸستانىم دەپ ۇلتتىق نامىستى جوعارى قويدى. مەڭگٸلٸك مەكەنٸ المانييا بولسا, فرانتسييادا مۇراجايى, مۋزەيٸ, ەسكەرتكٸشٸ, شوقاي اتىنداعى حالىق ارالىق قورى بار, ونىڭ نەگٸزٸن ۇلت جاناشىرى پاريجدە تۇراتىن ياشار دەنچ جەنە ە.قارا قالاعان.
مۇستافانىڭ بالالىق جاستىق شاعى سىر بويىندا قىزىلوردا وبىلىسىندا ٶتتٸ. ورتا ازيياداعى تاشكەنتتەگٸ مەملەكەتتٸك ۋنيۆەرسيتتەتٸ جەنە سانك-پەتەربۋرگتە زاڭ ۋنيۆەرسيتەتٸن تامامداعان. توعىز تٸلدە ەركٸن سٶيلەيدٸ مٸنە تالانت, قازاق حالقىنىڭ شەكسٸز قۇدٸرەتٸ. مۇستافا شوقايدىڭ 4 تٸلگە اۋدارىلعان كٸتاپتارىنىڭ تٷساۋ كەسەرٸ انكارادا ٶتتٸ. ونى قالامگەر جۇرناليست جەسۋرحان تاس باستاعان تٷرٸك قازاق دوستىق قوعامى ۇيىمداستىردى. ەندٸ تۇلعانىڭ تۋعان جەرٸ قىزىلوردادا قورقىت اتا ۋنيۆەرسيتەتٸندە حالىقارالىق كونفەرەنتسييا ٶتەدٸ.
ىستانبۇلدا قازاقستان مەدەنيەت جەنە ساۋدا ورتالىعىندا, 9-جەلتوقساندا اعىلشىندار ەلٸندە لوندون قالاسىندا قازاق قاۋىمداستىعىنىڭ تٶراعاسى ابدۋسلام ساباش ۇيىمداستىراتىن شارالار ٶتەدٸ, وعان سول ەلدەردەگٸ وقىيتىن قازاق ستۋدەنت جاستار قاتىناسادى جەنە سول ٶلكەدەگٸ قانداستارىمىزدا بەلسەنە اتسالىسادى, بۇل جيىنداردىڭ بەرٸنە دە كٸتاپ اۆتورى, پروفەسسور ە.قارا ارنايى قاتىناسىپ, ەرٸ تانىستىرۋ شارالارىن جٷرگٸزەدٸ, سونداي اق وسى ٶڭٸردەگٸ مەدەني ورتالىقتاردا, قوعامدىق ۇيىمداردا, ۋنيۆەرسيتەتتەردەگٸ م.شوقاي مۋزەيٸنە 4 تٸلدەگٸ كٸتاپتاردىڭ بٸراز بٶلٸگٸن ميمار سينان ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ پروفەسسورى ٶز قولىمەن تاپسىرادى ياعني مۇستافا شوقايدى 4 تٸلدە سٶيلەتۋ بۇل جارتى دٷنيەنٸ باعىندىرۋ دەگەن قاعيدا. ونىڭ ەسٸمٸ شار تاراپقا بيٸك بەلەسكە شىعۋى بٷكٸل تٷرٸك دٷنيەسٸنٸڭ, قازاق حالقىنىڭ ەلەمگە تانىلۋى دەگەن سٶز.
يە تٷرٸك ەلەمٸ ٷشٸن, تٷركٸستان تٷران ٶڭٸرلەرٸنٸڭ بولاشاعى ٷشٸن كٷرەسكەن الىپ جٷرەكتٸ مٷستافا شوقايدىڭ ەسٸمٸ مەڭگٸ جاسايدى.
ەرجان ۋەيٸس, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سٸڭٸرگەن قايراتكەرٸ.
