تانىمال ساياساتكەر, مەجٸلٸس دەپۋتاتى ەرمۇرات باپي نازارباەۆتىڭ شەتتەگٸ "ەسەپسٸز بايلىعى", شەتەلدەگٸ اكتيۆتەر, رەسەيدٸڭ قازاقستانعا ىقپالى تۋرالى اشىق ايتتى, - دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
ساياساتكەر قازاقستاندا اكتيۆتەردٸ قايتارۋ جٶنٸندەگٸ كوميسسييانى ٷكٸمەت قۇراتىنىن, ونىڭ قۇرامىن دا ٷكٸمەت جاساقتايتىنىن, بۇل قۇرامدا ٶزٸ جوق ەكەنٸن ايتتى. ونىڭ سٶزٸنشە, بۇل قۇرامعا مٷشەلەردٸڭ ٸشٸندە قوعام ٶكٸلدەرٸنەن ەكٸ ادام بار.
"بۇعان دەيٸن جاقسىلىق كٷلەكەەۆ بولىپ ەدٸ. قازٸر ورنىنا بٸرەۋ كەلدٸ, بٸلمەيمٸن. ولاردىڭ كوميسسييا تۋرالى ايتىپ جاتقانىن ەستٸگەن جوقپىن. پارلامەنتتەن ەكٸ ادام, سەناتتان بٸر ادام بار. مەجٸلٸستەن مارات باشيموۆ دەگەن كونستيتۋتسييالىق زاڭگەر بار. بۇل تۇرعىدا ونىڭ تەجٸربيەسٸ جەتەرلٸك ازامات. بٸراق كوميسسييانىڭ جۇمىسى قۇپييا جٷرەتٸن بولعاندىقتان, ول كٸسٸ دە كٶپ ەشتەڭە ايتا المايدى.
...العاشقى كەزدە اكتيۆتەردٸ كەلٸسٸمٸمەن, ٶز ەركٸمەن قايتارۋ جٶنٸندەگٸ جۇمىستار جٷرٸپ جاتىر. بٸراق ول كٸممەن, قالاي جٷرٸپ جاتقانىنان حابارىمىز جوق. سەبەبٸ قۇپييا بولعاندىقتان, زاڭدى قابىلداعان دەپۋتاتتاردىڭ ٶزٸ بەيحابارمىز. بٸرنەشە رەت دەپۋتاتتىق ساۋال جولدادىم. ەسٸرەسە, حالىقتى حاباردار ەتۋ جٶنٸندە (دەپۋتاتتىق ساۋال جولدادىم - ەسك.). حالىق اكتيۆتەردٸ قايتارۋ مەسەلەسٸنەن كٶپ ٷمٸت كٷتٸپ وتىر. سوندىقتان قۇرىپ كەتكەندە ايىنا بٸر رەت قوعامعا بٸر اقپارات بەرٸپ وتىرۋ جٶنٸندە بٸرنەشە قايتارا تالاپ قويدىق, ۇسىنىس جاسادىق. بٸراق ەزٸرشە اندا-ساندا اقپارات ەركٸمنٸڭ اۋزىنان بٸر شىعادى. بٸردە پرەمەردٸڭ اۋزىنان ەستٸدٸك. ٶتكەندە اشىق اقپاراتقا شىقتى. پرەزيدەنت ەكٸمشٸلٸگٸنٸڭ باسشىسى دەدەباەۆ مىرزانىڭ اۋزىنان ەستٸدٸك. سول سيياقتى اكتيۆتەردٸ قايتارۋ مەسەلەسٸنەن تەرەڭ حاباردار ەمەسپٸز. بٸراق دەگەنمەن جەكە ٶزٸمە ينسايدەرلٸك اقپاراتتار كەلٸپ تۇرادى. ونىڭ تٷپ نەگٸزٸنە, اقيقاتتىعىنا, قاۋەسەت ەمەس ەكەنٸنە كٶز جەتكٸزٸپ الۋ كەرەك", - دەدٸ دەپۋتات "ادىرنا" ۇلتتىق پورتالىنا.
ەرمۇرات باپي شەتتەن قايتقان اكتيۆتەردٸ جيناقتايتىن جاۋاپكەرشٸلٸگٸ شەكتەۋلٸ سەرٸكتەستٸك بار ەكەنٸن, بۇل 100 پايىز ٷكٸمەتتٸڭ قاراماعىندا ەكەنٸن جەتكٸزدٸ. ونىڭ سٶزٸنشە, بٷكٸل اكتيۆ وسىندا كەلٸپ تٷسەدٸ.
"بٸراق ول جەردەگٸ اقپارات تا جابىق. قانشا تٷسٸپ جاتىر, قايدان كەلٸپ تٷسٸپ جاتىر, ول جاعىنان بەيحابارمىز. دەپۋتاتتار دا بەيحابار, قوعام دا بەيحابار, ونى تەك تيٸستٸ مەملەكەتتٸك ورگاندار بٸلسە بٸلدٸ. بٸراق وعان تٷسٸپ جاتقانىن, تٷسپەي جاتقانىن تاعى بٸلمەيمٸز.
ەڭ باستىسى, مەنٸڭ ويىمشا, كەزٸندەگٸ ۇرلاپ-جىرلاپ ەكەتكەن, قازاقستاننىڭ اكتيۆتەرٸن سىرتقا شىعارعان, تالان-تاراجعا سالعان نەگٸزگٸ تۇلعالارمەن قازٸر كەلٸسٸم جاسالىپ جاتىر. مەنٸڭ ويىم - سول. ولارعا "سەندەرگە مۇرشا بەرەمٸز, مٷمكٸندٸك بەرەمٸز, وسى ۋاقىتتىڭ ٸشٸندە وسىنشا كٶلەمدە قايتاراسىڭدار" دەگەن ەڭگٸمە جٷرٸپ جاتىر. ال قايتارماعان جاعدايدا "زاڭ تەتٸكتەرٸمەن جۇمىس ٸستەيمٸز" دەگەن سيياقتى مەمٸلە ۇسىنىلىپ جاتىر. سوعان بايلانىستى كٸمنٸڭ قايتارعانى, كٸمنٸڭ قايتارماعانى جٶنٸندەگٸ اقپاراتتى قۇپييا ۇستاپ وتىر", - دەدٸ ول "ادىرنا" پورتالىنا بەرگەن سۇحباتىندا.
ساياساتكەر باپي نازارباەۆتىڭ اكتيۆٸنە قاتىستى قانداي دەرەكتەر بەلگٸلٸ ەكەنٸن مەلٸم ەتتٸ.
"بۇل جەردە (نازارباەۆتىڭ قانشا اكتيۆٸ بار ەكەنٸ - ەسك.) بەرٸ - بولجاممەن ايتىلاتىن سان. بارلىعى ۇرلانىپ كەتپەسە دە اكتيۆتەردٸڭ كەيبٸرەۋٸ كومپانييالاردىڭ قۇرامىندا كەتتٸ. ودان كەيٸن كومپانييالار شەتەلدٸك ەرٸككە ٶتٸپ كەتتٸ. اكتيۆتەردٸڭ بەرٸن مٶلشەرلەپ, سومماسىن ەسەپتەي كەلگەندە, قازٸر بٸر دەرەكتەردە 200 ملرد دوللاردىڭ كٶلەمٸندە دەپ ايتىلادى. كەزٸندە بەكەتاەۆ ەدٸلەت مينيسترٸ بولىپ تۇرعاندا, "160 ملرد" دەپ ايتقان سٶزٸ بار. بٸراق ونىڭ سٶزٸنە كٶپ سەنٸڭكٸرەمەيمٸن. ٶيتكەنٸ سول كەزدە ەسكٸ قازاقستانعا مٷددەلٸلٸك تۇرعىسىندا ايتقان. جەكەلەگەن بٸر ساراپشىلاردىڭ پٸكٸرٸنە قاراعاندا, جارتى تريلليون دوللارعا دەيٸن اكتيۆتەر بار دەگەن بار. ەندٸ ەكس-پرەزيدەنتتٸڭ تٶڭٸرەگٸن تٷگەلدەي وليگارحتارمەن قوسىپ ەكەلگەندە, ەسەپتەپ قارايتىن بولساق, شىنىندا دا, سول مٶلشەرگە تاقاپ قالادى. بٸراق ناقتى سانىن كٶزبەن كٶرٸپ, قولمەن قويعانداي ايتا المايمىز", - دەدٸ باپي.
مەجٸلٸس دەپۋتاتى ەلەمدٸك ارەناداعى ماڭىزدى جايتتارعا قاتىستى دا پٸكٸر بٸلدٸردٸ. باپيدٸڭ سٶزٸنشە, بٸرٸنشٸ كەزەكتە رەسەيدٸڭ قازاقستانعا ەكونوميكالىق تۇرعىدا مٷددەلٸگٸ ۋكراينامەن اراداعى سوعىستىڭ سالدارى دەپ ەسەپتەۋ كەرەك.
"2 جىلدىڭ ٸشٸندە قازاقستاندا رەسەيمەن بٸرٸككەن كەسٸپورىنداردىڭ سانى 70 پايىزعا ٶسكەن. بۇل سوعىستىڭ سالدارى دەپ قاراۋ كەرەك. ونىڭ ٷستٸنە رەسەيگە ۋكراينا تاراپىنان مۇناي-گاز ٶڭدەۋ كەسٸپورىندارىنا شابۋىل بولىپ, باشقۇرتستانداعى مۇناي ٶڭدەۋ زاۋىتى ٸستەن شىقتى. رەسەيدە قازٸر جانار-جاعارماي بەكەتتەرٸندە كەزەكتەر پايدا بولا باستادى. سوعان بايلانىستى قازاقستانعا مٷدەلٸلٸك تۋدى. نەگٸزٸندە قازاقستاندا شەتەلدٸك كومپانييالاردىڭ, ازاماتتاردىڭ قاتىسىمەن قۇرالعان 45 مىڭعا جۋىق زاڭدى تۇلعا بار ەكەن. سونىڭ ٸشٸندە 20 مىڭعا جۋىعى رەسەيمەن جاسالعان. 50 پايىزعا جۋىعى. بٸر دەرەكتەردە ٷشتەن بٸرٸ دەيدٸ. ..."قازفوسفات" مىسال ٷشٸن, ونى بىلتىر دميتريي سترەجنەۆ دەگەن پۋتيننٸڭ وليگارحى الدى. ونىڭ قۇرامىندا تىڭايتقىشتار ٶندٸرەتٸن حيمييا زاۋىتتارى بار. ونىڭ ٸشٸندە تەمٸرجولدىڭ جەلٸلەرٸ بار. ٸشٸنە كٸرٸپ كەتكەندەردٸڭ ٸشٸندە نىعماتۋليندەر بار. نىعماتۋليننٸڭ ەكٸ بالاسى قازفوسفاتتىڭ يەسٸ رەتٸندە رەسەيلٸك كومپانييانىڭ قۇرامىنا كەتٸپ قالدى ەلدە ساتىپ جٸبەردٸ. سول سيياقتى قازفوسفات كەتتٸ. ودان كەيٸن ۋران ٶندٸرٸسٸ. ەلەمدەگٸ ەڭ ٸرٸ ۋران كەنٸشٸ كەتتٸ. سول سيياقتى قازٸر اتىراۋ مۇناي ٶڭدەۋ زاۋىتىنا اۋىز سالا باستادى دەگەن سٶز بار. بٸراق ول جٶنٸندە كەلٸسٸم قانداي دەڭگەيدە جٷرٸپ جاتقانىن بٸلمەيمٸن. ونىڭ ٷستٸنە قازٸر قازاقستاندا رەسەيدٸڭ ارالاسۋىمەن ٸرٸ-ٸرٸ ٷش جىلۋ ەنەرگييا ورتالىعىن سالۋ جٶنٸندە كەلٸسٸمشارت جاسالدى. سول ٷش جىلۋ ورتالىعىن قازاقستاننىڭ قۇرىلىس كومپانييالارى سالۋعا مٷمكٸندٸگٸ بار.
...وسى تەندەنتسييادان شىعاتىن قورىتىندى: سوڭعى ەكٸ جىلدا رەسەيدٸڭ قازاق ەكونوميكاسىنداعى ىقپالى مەن ٷلەسٸ 70 پايىزعا اسىپ بارا جاتقانىن ەسەپتەسەك, بۇل - قاۋٸپتٸ ستاستيستيكا. رەسەي دەگەن ايۋ عوي. رەسەيدٸڭ 140 ميلليوننان اسا حالقى بار, يندۋستريياسى دامىعان, قازاقستاندى بٸر قارماقپەن جۇتىپ قوياتىن الىپ, اجداھا ەل. سوندىقتان وسى تۇرعىدان كەلگەندە قوعامداعى ايتىلىپ جاتقان دابىلدىڭ جٶنٸ بار. بۇعان دابىرا دەپ قاراۋعا بولمايدى. ...بٸزگە قاۋٸپتٸسٸ سوڭعى ٷش جىل. ...بىلتىر بۋدەننوۆسكوە ۋران كەن ورنى رەسەيگە كەتكەننەن كەيٸن ۇلىبريتانييا سانكتسييا سالدى. اقش رەسەيدٸڭ ۋرانىنا سانكتسييا سالدى. رەسەيدٸڭ ۋرانى ەلەمدٸك نارىققا شىقپايتىن بولدى. قازاقستاننىڭ ۋران ٶندٸرٸسٸنٸڭ 80 پايىزدان كەم ەمەس (بٶلٸگٸ - ەسك.) - رەسەيدٸڭ يەلٸگٸندەگٸ دٷنيە. ول سىرتقا شىقپاي قالسا, ەلەمدٸك نارىققا ساتىلمايتىن بولسا, جۇمىس ورىندارى قىسقارادى, حالىققا ەلەۋمەتتٸك قيىندىقتار تۋدىرادى. ...ەۋروداق پەن امەريكا جاڭا سانكتسييالار دايىنداپ جاتىر. رەسەيگە ەكٸنشٸ, ٷشٸنشٸ جاقتان كٶمەكتەسٸپ جاتقان ەلدەرگە سانكتسييا دايىندالىپ جاتىر. قازٸردٸڭ ٶزٸندە وسىعان ەكٸ كومپييا ٸلٸنٸپ كەتتٸ. اينالىپ كەلگەندە رەسەيدٸڭ كەسٸرٸنەن سانكتسييانىڭ تۇزاعىنا ٸلٸنۋٸمٸز ەبدەن مٷمكٸن", - دەدٸ ول.
